NL | FR

Het erfeniswoordenboek

In dit vierde deel vindt u de definities van een aantal termen die gebruikt worden in het kader van erfrecht en successie.

Aangifte van nalatenschap
Het is verplicht een nalatenschap aan te geven binnen een bepaalde termijn na het overlijden van de erflater. De wettelijke erfgenamen, de algemene legatarissen en de begiftigden van een schenking moeten deze nalatenschap gezamenlijk aangeven. De aangifte moet gebeuren bij de administratie van btw, registratie en domeinen van de woonplaats van de overledene.

Aanvaarden van de nalatenschap
Dit is het onvoorwaardelijk aanvaarden van een erfdeel, inclusief de eventuele schulden. De aanvaarding kan uitdrukkelijk of stilzwijgend gebeuren.

Ab intestato
Dit is een synoniem voor de wettelijke erfopvolging volgens de bepalingen van het Burgerlijk Wetboek. Als de overledene geen afwijkend testament heeft opgesteld, zijn deze regels onverkort van toepassing.

Ascendenten
Dit zijn uw bloedverwanten in de opgaande rechte lijn: uw ouders, grootouders, overgrootouders, ...

Begiftigde
De begiftigde is de ontvanger van een schenking . Dat kan een persoon of een instelling zijn.

Beschikbaar deel
Het beschikbare deel is het deel van de nalatenschap dat niet voorbehouden is voor de reservataire erfgenamen. Het beschikbare deel omvat zowel het totaal van het roerende als van het onroerende vermogen van de overledene.
Het beschikbaar deel kan men vrij laten toekomen aan wie men wenst.

Bewind
Dit is het beheer dat een voorlopig bewindvoerder uitvoert op het vermogen van een andere beschermde persoon.

Bij versterf
Dit is een synoniem voor ab intestato of wettelijke erfopvolging.

Blote eigendom
Men spreekt over blote eigendom als men een goed in eigendom heeft samen met een vruchtgebruiker. De blote eigendom is bijgevolg de eigendom van een goed zonder het vruchtgebruik. Als we bijvoorbeeld spreken over een huis, dan is de blote eigendom het huis zelf. De blote eigendom is dus de eigendom op zich, zonder extra voordelen zoals het bewonen of het verhuren ervan, die toekomen aan de vruchtgebruiker.

Codicil
Een codicil is een apart bijvoegsel bij een testament. De erflater heeft al een geldig testament opgesteld, maar wenst toch nog een bepaalde persoon te bevoordelen, bijvoorbeeld uit dankbaarheid voor verstrekte zorgen, met een bijzonder legaat. Meestal gaat dit inhoudelijk over het weggeven van persoonlijke zaken, zoals kledingstukken, sieraden of meubels. Om geldig te zijn, moet een codicil moet aan dezelfde voorwaarden voldoen als een testament.

Decuius
Dit is een ander woord voor de erflater, ofwel de persoon die overleden is en bijgevolg een erfenis achterlaat.

Eigen vermogen
Het eigen vermogen zijn alle persoonlijke bezittingen en schulden van een van de echtgenoten. Wat de omvang van het eigen vermogen is, hangt af van het huwelijksvermogensstelsel waaronder de echtgenoten getrouwd zijn. Echtgenoten gehuwd onder een stelsel van algehele gemeenschap beschikken niet meer over eigen goederen, omdat al hun goederen gemeenschappelijk zijn.

Erfdeel
Het erfdeel is het deel van het nalatenschap dat aan een bepaalde erfgenaam toekomt.

Erfgenaam
De persoon of instelling die aanspraak kan maken op een deel van de nalatenschap, het erfdeel, wordt een erfgenaam genoemd.

Erflater
De erflater is de persoon die is overleden en bijgevolg een erfenis (nalatenschap) nalaat.

Executeur
Een executeur of uitvoerder van een testament is de persoon die belast is met de uitvoering van de uiterste wilsbeschikking.

Fictieve massa
De fictieve massa is de totale waarde van de volledige nalatenschap van de overleden persoon (inclusief de schulden) maar vermeerderd met de waarde van alle schenkingen die hij tijdens zijn leven heeft gedaan. Die fictieve massa bestaat dus niet alleen uit de goederen die de overleden persoon op het ogenblik van zijn overlijden bezat, maar ook alle bezittingen die het vermogen van de erflater tijdens zijn leven hebben verlaten zonder dat hiervoor enige tegenprestatie werd geleverd of gevraagd (schenkingen).

Gemeenschappelijk vermogen
Het gemeenschappelijke vermogen bestaat uit alle gemeenschappelijke bezittingen en schulden van een echtpaar dat getrouwd is onder het stelsel van algehele gemeenschap of het wettelijk stelsel.
Dit omvat voor een echtpaar gehuwd onder het stelsel van de algehele gemeenschap alle goederen van het echtpaar (er zijn geen eigen goederen). Voor gehuwden onder het wettelijk stelsel omvat het gemeenschappelijke vermogen alle gemeenschappelijke goederen, zoals inkomsten uit beroepsbezigheden, vruchten, interesten en inkomsten van eigen goederen, schenkingen of legaten die expliciet aan de beide echtenoten werden gedaan.

Gerechtelijke verklaring van afwezigheid
Wanneer iemand vermist is, kan er bij gebreke aan bewijs van overlijden geen overlijdensakte worden opgemaakt. De rechtbank van eerste aanleg kan dan na een zekere periode van afwezigheid een verklaring van afwezigheid uitspreken. Deze beslissing heeft dezelfde waarde als een akte van de burgerlijke stand en heeft dezelfde gevolgen van het overlijden vanaf de datum van overschrijving.

Graad
De graad wordt gebruikt om aan te geven hoe dicht u staat bij het overleden familielid. U bekomt de graad in rechte lijn door het aantal generaties te tellen. 
Enkele voorbeelden:

• Ouders en kinderen zijn verwanten van de eerste graad.
• Kleinkinderen en grootouders zijn verwanten in de tweede graad. In de zogenaamde zijlijn wordt het aantal generaties tussen u en de gemeenschappelijke voorouder opgeteld bij het aantal generaties tussen de verwant en de gemeenschappelijke ouder.
• Broer en zus zijn verwanten van de tweede graad (moeder (1), zus/broer (2)).
• Twee neven staan tegenover elkaar in de vierde graad. Tussen hen is immers een verschil van vier generaties.
• Uw tante is verwant in de derde graad (moeder - oma - tante).
• Het kind van uw achternicht is verwant in de zevende graad: (moeder - oma - overgrootmoeder - oudtante - nicht van moeder - achternicht - kind van achternicht).

Het principe is dat de dichtere in graad de verdere in graad uitsluit.

Grote kloving
Wanneer de erflater geen afstammelingen heeft en ook geen broers of zussen of hun afstammelingen, is er 'kloving’ van toepassing. Er gebeurt dan een verdeling tussen de vaderlijke en de moederlijke lijn (elk ½).

Handgift
Een handgift is een schenking door fysieke overhandiging van roerende goederen. De ontvanger van de handgift moet geen schenkingsrechten en ook geen successierechten betalen als de schenker nog drie jaar leeft na de schenking. Het heeft dus geen zin om op uw sterfbed nog een handgift te doen met de bedoeling successierechten te omzeilen.

Holografisch testament
Dit is een handgeschreven testament dat door de erflater zelf is opgesteld. Om geldig te zijn moet het handgeschreven, gedagtekend en ondertekend zijn door de erflater zelf.

Huwelijkscontract
Het huwelijkscontract is de overeenkomst die de echtgenoten bij het trouwen afsluiten voor een notaris. Dit contract bevat bepalingen over hun goederen. Een huwelijkscontract kan altijd gewijzigd worden tijdens het huwelijk.
Wanneer echtparen ervoor kiezen geen huwelijkscontract op te stellen, vallen zij onder het wettelijke stelsel.

Huwelijksvermogensrecht
Dit is het geheel van regels die de verhoudingen tussen de echtgenoten en hun goederen regelen tijdens het huwelijk. Ook de gevolgen bij een ontbinding van het huwelijk worden hierdoor geregeld.

Huwelijksvermogensstelsel
Het huwelijksvermogensstelsel is vastgelegd door het huwelijksvermogensrecht. De drie stelsels zijn het wettelijk stelsel, het stelsel van algehele gemeenschap en het stelsel van scheiding van goederen. De echtparen kiezen bij aanvang van het huwelijk onder welk stelsel zij willen vallen. Bij gebrek aan een huwelijkscontract is het wettelijk stelsel van toepassing.

Langstlevende echtgenoot
De langstlevende echtgenoot is de echtgenoot die achterblijft na het overlijden van de partner. De langstlevende echtgenoot krijgt bijzondere rechten bij de verdeling van een erfenis (reserve). Zijn erfdeel hangt af van het huwelijksvermogensstelsel waarmee hij getrouwd is, de eventuele vastgelegde bepalingen in het huwelijkscontract en de orde waartoe de andere erfgenamen behoren.

Legaat
Een legaat is een bepaling in het testament waarbij de erflater aan een of meer personen een bepaald goed nalaat na zijn overlijden.
Er zijn in totaal drie soorten van legaten: het algemene legaat, het legaat onder algemene titel en het bijzondere legaat.

Legataris
De legataris is de begunstigde van een legaat. Het kan zowel een persoon als een instelling zijn.

Minuten
Dit zijn de originele exemplaren van notariële akten. De notaris bewaart ze.

Moederlijke lijn
De moederlijke lijn omvat alle personen die via de moeder van de overledene met de overledene verwant zijn.

Nalatenschap
Dit is het geheel van goederen dat de overledene nalaat bij zijn overlijden.

Notariële schenking
De notariële schenking is een schenking die plaatsvindt in aanwezigheid van een notaris en door hem geacteerd wordt. De notaris registreert de akte bij de administratie van btw, registratie en domeinen, ter gelegenheid waarvan er schenkingsrechten verschuldigd zijn.

Onverdeeldheid
Een onverdeeldheid houdt in dat een bepaald goed tegelijkertijd toebehoort aan meerdere personen, die hierop evenwaardige rechten hebben.

Orde
Er zijn in totaal vier orden. Een orde is een groep familieleden die aanspraak kan maken op de nalatenschap van de overleden persoon. De laagste orde sluit de hogere orde uit.
Overzicht van de vier orden:

• De eerste orde zijn uw rechtstreekse afstammelingen zoals uw kinderen, hun kinderen, …
• De tweede orde zijn uw broers, zussen en hun nakomelingen en uw ouders.
• De derde orde zijn uw voorouders, hun ouders, enz.
• De vierde orde zijn de ooms, tantes en hun nakomelingen.

Overlevingsrechten
De overlevingsrechten zijn huwelijksvoordelen die de bevoordeling beogen van de langstlevende echtgenoot. Ze worden uitgeoefend bij het overlijden van een van beide echtgenoten.

Overlijdensakte
Dit is een akte die officieel het overlijden van een bepaalde persoon vaststelt. Wanneer iemand vermist is, wordt op aanvraag een gerechtelijke verklaring van afwezigheid opgemaakt.

Rechte lijn
De rechte lijn is de familieband van personen die rechtstreeks van elkaar afstammen.

Rechte neerdalende lijn
Dit is de familieband tussen een persoon en zijn of haar afstammelingen (kinderen, kleinkinderen, …).

Rechte opgaande lijn
Dit is de familieband tussen een persoon en zijn of haar ouders, voorouders, …

Reservataire erfgenamen
Bepaalde erfgenamen hebben recht op een voorbehouden deel van de nalatenschap, nl. de reserve. Reservataire erfgenamen zijn de kinderen, de langstlevende echtgenoot en de ouders van de overledene.

Reserve
Dit is het deel van de erfenis dat voorbehouden is voor de reservataire erfgenamen.

Schenker
De schenker is de persoon die de schenking doet.

Schenking
Een schenking is een onmiddellijke en onherroepelijke eigendomsoverdracht door een schenker aan een begiftigde. Een schenking gebeurt bij een notaris. Om geldig te zijn, moet een schenking aan vier cumulatieve voorwaarden voldoen:

• Een materiële overdracht van het geschonken goed van de schenker naar de begiftigde
• De wil om te schenken (animus donandi) in hoofde van de schenker
• De aanvaarding van de schenking door de begiftigde
• De schenker ontdoet zich onmiddellijk van het geschonken goed.
• Het is echter ook mogelijk om onrechtstreeks te schenken, via een handgift of bankgift.

Schenkingsrechten
Dit zijn de rechten die men moet betalen bij een schenking. De tarieven van de schenkingsrechten zijn verschillend voor de drie gewesten in België. Het toepasselijke tarief wordt bepaald door de graad van verwantschap van de schenker met de begiftigde.

Stelsel van algehele gemeenschap
In dit stelsel zijn alle goederen gemeenschappelijk. Omdat er geen eigen goederen meer zijn, behoren de goederen voor de helft toe aan elke echtgenoot. Zelfs goederen die aan een van de echtgenoten toebehoorden voor het huwelijk, zullen gemeenschappelijk zijn. 
Weliswaar is het zo dat bepaalde goederen toch hun eigen karakter behouden, zoals strikt persoonlijke goederen of rechten of goederen die geschonken zijn onder voorwaarde dat ze eigen blijven.

Stelsel van scheiding van goederen
Bij het stelsel van scheiding van goederen is er geen gemeenschappelijk vermogen. Er zijn enkel de goederen van de ene echtgenoot en de goederen van de andere echtgenoot.

Successierechten
De successierechten zijn belastingen die betaald moeten worden bij de overgang van goederen na het overlijden van een persoon. Elke erfgenaam betaalt successierechten op zijn erfdeel, in functie van de graad van verwantschap met de overleden persoon.
De tarieven van successierechten verschillen in functie van de drie gewesten in België.

Testament
Een testament is een uiterste wilsbeschikking waarbij een persoon, de erflater, kan regelen hoe zijn goederen verdeeld moeten worden na zijn overlijden. De erflater moet hierbij rekening houden met de reservataire aanspraken van bepaalde erfgenamen.
Er bestaan drie soorten testamenten: een eigenhandig, een notariëel en een internationaal testament.

Testateur
Een testateur is de persoon die het testament heeft opgesteld

Vaderlijke lijn
De vaderlijke lijn omvat alle personen die via de vader van de overledene  met de overledene verwant zijn.

Verblijvingsbeding
Dit is een clausule in een huwelijkscontract waarbij de langstlevende echtgenoot het gehele gemeenschappelijke vermogen ontvangt bij overlijden van de andere echtgenoot. Het is beter bekend onder de naam “langst leeft al heeft” clausule. U kunt deze clausule op elk ogenblik tijdens uw huwelijk laten opnemen in uw huwelijkscontract.

Vermiste
Een vermiste persoon is een persoon die hoogstwaarschijnlijk overleden is, maar waarvan bij gebreke aan stoffelijk overschot geen bewijs van overlijden is.

Volle eigendom
U hebt de (volle) eigendom van een goed wanneer u het goed vrij kunt verkopen, verhuren, bewonen, ... In geval van volle eigendom is er geen splitsing tussen blote eigendom en vruchtgebruik.

Voorrecht van boedelbeschrijving
Als u een erfenis ontvangt, bent u niet verplicht die te aanvaarden. Een nalatenschap omvat immers zowel activa als passiva. Als het niet onmiddellijk duidelijk is of er schulden zijn en hoe hoog die oplopen, kunt u kiezen voor een aanvaarding van de erfenis onder voorrecht van boedelbeschrijving. De inhoud van de erfenis wordt door een notaris of gerechtsdeurwaarder opgelijst, zodat u de zekerheid hebt dat de eventuele schuldeisers nooit meer van u kunnen eisen dan wat u ontvangt van de nalatenschap.

Vruchtgebruik
Het vruchtgebruik is het genot van de vruchten van een bepaald goed zoals huurinkomsten, of het genot van bewoning van het goed. De vruchtgebruiker heeft echter niet het recht om het goed te vervreemden.

Wederzijdse akte van gift
Dit is een notariële schenkingsakte waarbij echtgenoten elkaar wederzijds begiftigen.

Wettelijk stelsel
Het wettelijke stelsel is een van de huwelijksstelsels die gehuwden kunnen kiezen. Als twee mensen trouwen en geen huwelijkscontract afsluiten, vallen zij automatisch onder het wettelijke stelsel. Het kan echter ook zijn dat ze een huwelijkscontract afsluiten en daarin expliciet kiezen voor het wettelijke stelsel.
Het wettelijke stelsel kent drie soorten van vermogens: het eigen vermogen van echtgenoot 1, het eigen vermogen van echtgenoot 2 en het gemeenschappelijke vermogen van de beide echtgenoten.  

Wettelijke erfgenaam
De wettelijke erfgenamen zijn de mensen die door de wet worden aangewezen tot erfgenaam en tot de nalatenschap geroepen worden. Het gaat over de afstammelingen van de overleden persoon en over de langstlevende echtgenoot als die aanwezig zijn.

Zijlijn
De zijlijn is de familieband tussen mensen die niet rechtstreeks van elkaar afstammen (zoals moeder en kind), maar wel een gemeenschappelijke voorouder hebben, bijvoorbeeld zussen, broers, nichten, neven, enz.

Andere bezoekers bekijken...