Jan Schils
Energieprijzen stijgen naar ongekend niveau.
Gas, olie en elektriciteit worden nooit meer goedkoop, zo bevestigt wereldwijd de overgrote meerderheid van de energie-experts. Eén van de bekendste onder hen, Doug Reynolds van de universiteit van Fairbanks in Alaska, ziet de olieprijs binnen 5 jaar zelfs oplopen tot 200 dollar per vat, een absoluut record. Daardoor worden onvermijdelijk ook de gas- en elektriciteitsprijzen elders in de wereld - en dus ook in België - omhoog gestuwd. Dat komt dan weer doordat fossiele brandstoffen, zoals olie, nog altijd bepalend zijn voor de hoogte van de energieprijzen.
Ook Deutsche Bank voorspelt hoge energieprijzen.
"Vanaf 2013 zullen de energieprijzen pas serieus stijgen naar een ongekend (hoog) niveau."
Eerder dit jaar, vóór de politieke spanning rond Iran en Syrië, voorspelde de Deutsche Bank al dat de elektriciteits- en gasprijzen de komende jaren fors omhoog zullen gaan. Marktanalist Martin Brough van deze bank: "Vanaf 2013 zullen de energieprijzen pas serieus stijgen naar een ongekend (hoog) niveau." De explosieve vraag naar olie en gas in groeilanden als China, India en Brazilië en de onrust in de Arabische wereld heeft daar alles mee te maken.
Belgische consument het slechtst af.
De energieconsument in België is al allerminst verwend in vergelijking met die in de buurlanden. De sluiting van Doel 1 en 2 zal dat niet verbeteren. Want het gat in de stroomproductie moet worden opgevuld door alternatieve energiebronnen. Onder meer door nog te bouwen gasgestookte centrales en verder uit te breiden windenergie. Die energiebronnen zijn per definitie een heel stuk duurder dan kernenergie, zeker als die afkomstig is van de al jaren afgeschreven kerncentrales van Electrabel. Deze alternatieven vergen miljardeninvesteringen.
Wie zal dat betalen?
De hoop van de regering is gesteld op privé-investeerders, die ze op kosten van de belastingbetalers forse subsidies in het vooruitzicht stelt.
Dat stelt de vraag wie dat allemaal moet betalen. Het antwoord is nog altijd niet duidelijk. De hoop van de regering is gesteld op privé-investeerders, die ze op kosten van de belastingbetalers forse subsidies in het vooruitzicht stelt. Maar de investeerders aarzelen. Tien jaar lang jo-jo-beleid over de vraag of België nu wel of niet tot een kernstop zou besluiten, heeft mogelijke investeerders afgeschrikt zodat er anno 2012 nog onvoldoende niet-nucleaire energiecapaciteit voorhanden is.
Politiek en EU zijn Hoofdschuldigen.
Bovendien is de energiemarkt in België nog altijd niet echt geliberaliseerd, waardoor de vrije concurrentie niet optimaal kan spelen. Daardoor hebben de consumenten jaar-in-jaar-uit veel te veel voor hun energie moeten betalen. Dat is vooral de schuld van de politiek, die de monopoliepositie van het inmiddels 100 procent Franse Electrabel (GDF Suez) jarenlang heeft gesteund, vervolgens alleen nog heeft gedoogd en de laatste jaren (Vande Lanotte, Magnette en nu Wathelet) de oorlog heeft verklaard. Te laat dus!
Europa had de dominerende positie van Electrabel op de Belgische markt ongedaan kunnen en moeten maken.
Maar ook de Europese Commissie heeft boter op het hoofd. Europa had de dominerende positie van Electrabel op de Belgische markt ongedaan kunnen en moeten maken. Het had de liberalisering van de energiemarkt al circa vijftien jaar geleden dwingend moeten opleggen. Desnoods door de EU-wetgeving via het Europese Hof van Justitie in Luxemburg en op straffe van zware geldboetes voor onwillige lidstaten (zoals België) te laten naleven.
"Volkomen hallucinant".
Voor België geldt ten overvloede, dat de huidige staatsvorm een goed functionerend energiebeleid danig in de weg staat. Het is toch zeer onproductief om niet te zeggen onzinnig, dat door deze staatsvorm de bevoegdheden over het energiebeleid totaal versnipperd en verdeeld zijn tussen de federale overheid en de vier gewestregeringen van Vlaanderen, Wallonië, Brussel en Duitstalig België.
Vaak weten de federale regering en die van de gewesten helemaal niet wat de andere doet en vooral wat ze niet doet.
Vaak weten de federale regering en die van de gewesten helemaal niet wat de andere doet en vooral wat ze niet doet. "Volkomen hallucinant", verklaarde een topambtenaar op het directoraat-generaal energie van de Europese Commissie. "Maar geen excuus om er met de liberalisering van de energiemarkt met de pet naar te gooien", zo vervolgde hij.
Ontmanteling kost miljarden.
Uiteindelijk is het toch het weer de energieconsument die de rekening betaalt via zijn elektriciteitsfactuur.
Om het licht in België in 2015 niet te laten uitgaan, heeft de federale regering beslist om de bijna 40 jaar oude Waalse kerncentrale 'Tihange 1' tien jaar langer open te houden. Ook dat vergt een investering van tegen de 600 miljoen euro, die Electrabel op de rug van de consumenten zal proberen terug te verdienen. Daarbij komen ook nog eens de kosten voor de ontmanteling van Doel 1 en Doel 2. Dat is een uiterst gevaarlijke operatie, die tientallen jaren zal duren. Ze kost alles samen ongeveer evenveel als de bouw van een nieuwe kerncentrale. Een slordige 2 tot 3 miljard euro dus. Dat geld komt wel uit een daartoe bestemde pot, maar uiteindelijk is het toch het weer de energieconsument die de rekening betaalt via zijn elektriciteitsfactuur.
Consument twee keer de klos.
Zo betalen de consumenten in feite twee keer voor het feit dat Electrabel forse winsten boekt.
Intussen eist de federale regering van Electrabel wel een "nucleaire rente" van 550 miljoen euro per jaar. Dat is een soort compensatie voor de aanzienlijke winsten, die alle verouderde kerncentrales in Doel en Tihange opleveren. Maar het bedrijf gaat die heffing waarschijnlijk bij de rechter aanvechten. Mislukt dat, dan zal Electrabel ongetwijfeld de rekening aan de consumenten presenteren. Zo betalen de consumenten in feite twee keer voor het feit dat Electrabel forse winsten boekt: de eerste keer door dure stroom bij deze nog steeds quasi-monopoliehouder op de Belgische energiemarkt te kopen, de tweede keer door te moeten opdraaien voor genoemde "nucleaire rente".
Di Rupo voert bevel rode vakbond uit.
Het besluit van de federale regering om de oudste Waalse kerncentrale Tihange 1 tien jaar langer open te houden, heeft behalve met het verzekeren van de bevoorradingszekerheid ongetwijfeld ook een communautair tintje. De ontmanteling van Doel 1 en 2 kost enkele honderden banen. Een deel van de werknemers gaat met al dan niet gedwongen pensioen. Een ander deel wordt omgeschoold voor een aangepaste job in de centrales Doel 3 en 4.
Tihange 1 in 2015 sluiten, zou al gauw duizend banen kosten en is daarom volkomen taboe, zo heeft de socialistische vakbond FGTB (de Waalse tak van het ABVV) de regering vóór haar beslissing gewaarschuwd. En zoals gewoonlijk, heeft premier Di Rupo goed naar deze vakbond geluisterd. Het alternatief was stakingen en dat aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen... Zijn keuze was dus gauw gemaakt.
Gemor in het andere kamp.
Electrabel wordt ook nog eens verplicht 1000 MW van zijn productie af te staan aan zijn concurrenten op de Belgische energiemarkt. Die moeten deze stroom dan "goedkoop" doorverkopen aan hun klanten. Nu al klinkt in dat kamp echter gemor. De regering zou geen oog hebben voor de kosten, die dat met zich meebrengt… De concurrenten willen zelf de tarieven bepalen voor de 1000 MW stroom die goedkoop ter beschikking komt. Ze willen vooral géén prijsdictaat van de overheid. Electrabel krijgt voor het gedwongen afstaan van 1000 MW wel een vergoeding voor het produceren van deze stroom. Maar die ligt veel lager dan de winst die het bedrijf gewoon is op te strijken. Het ziet er naar uit dat Electrabel ook tegen deze maatregel naar de rechter zal stappen.
Energiewaakhond pessimistisch.
Ook de federale energiewaakhond CREG (Comité voor de Regulering van de Elektriciteits- en Gasmarkt) bevestigt na een recent onderzoek dat de Belgische energieconsument financieel en kwalitatief ronduit slechter af is dan in buurlanden als Duitsland, Frankrijk, Luxemburg en Nederland. Volgens de CREG zijn stroom en gas in België niet alleen duurder, ook de distributietarieven van Eandis en Infrax zijn veel hoger dan in de buurlanden. Ze maken 35 tot 45 procent uit van de energiefactuur van de consument. Die wordt vervolgens ook nog eens geplaagd door minstens twaalf verschillende soorten federale en regionale heffingen. Volgens de CREG is de wetgeving rond de distributie zelfs met opzet zo opgesteld, dat ze vooral de belangen van de distributienetbeheerders en hun aandeelhouders (de gemeenten) verdedigt.
Andere leverancier niet oninteressant.
Het totale bedrag van de energiefactuur is, behalve van het verbruik, ook afhankelijk van de regio, waar de consument woont.
Voor de consument is het op zijn zachtst gezegd geen gemakkelijke opgave om de prijzen van de verschillende energieleveranciers met elkaar te vergelijken. De aangeboden diensten lopen immers sterk uiteen, waardoor ook de prijsverschillen nogal verschillend zijn. Het totale bedrag van de energiefactuur is, behalve van het verbruik, ook afhankelijk van de regio, waar de consument woont. Ondanks de mank lopende vrijmaking van de energiemarkt, loont het toch de moeite om van energieleverancier te veranderen. Voor gas en stroom kan dat op jaarbasis gemiddeld al gauw enkele tientallen tot honderden euro schelen. Een prijssimulatie van www.mijnenergie.be voor een gezin van drie personen in Vilvoorde met een bepaald gemiddeld (groen) stroomverbruik voor de maand juli gaf een goedkoopste tarief op jaarbasis te zien van 717,41 euro, terwijl het vijfde goedkoopste tarief 760,66 euro bedroeg. Voor aardgas was dat voor het zelfde gezin 1026,76 euro per jaar, terwijl het vijfde goedkoopste tarief 1041,95 bedroeg.
Licht alsnog uit in 2025?
Voor de energiebevoorrading van België is de sluiting van de twee oudste kerncentrales volgens de experts voor de periode tot 2025 geen probleem. Wel bestaat er twijfel of er tegen 2025, als de vijf overige kerncentrales moeten sluiten, voldoende groene alternatieve energiebronnen voorhanden zullen zijn om stroomonderbrekingen en -tekorten te voorkomen. Vlaanderen zal tegen 2020 volgens de prognoses zes keer meer windenergie produceren dan in 2008, maar dat zal slechts goed zijn voor 13 procent elektriciteit uit hernieuwbare energiebronnen. Momenteel is 54 procent van de energie in België afkomstig uit nucleaire centrales.
"Andere planeet...".
"U leeft op een andere planeet", verweet premier Di Rupo onlangs de N-VA tijdens een Kamerdebat. Deze Vlaamse partij had durven beweren dat mogelijk de bouw van een nieuwe kerncentrale van de derde generatie, die zuiniger is en minder afval produceert, de oplossing zou kunnen betekenen voor bevoorradingsproblemen na 2025. De premier kreeg de lachers en mouwvegers uit de regeringsfracties op zijn hand. Maar de N-VA refereerde alleen maar naar tal van wetenschappelijke studies van de laatste jaren. Daarin wordt erop gewezen, dat we - of we dat nu willen of niet - zullen moeten leven met het feit dat kernenergie nog een hele tijd deel zal uitmaken van onze energiemix. Dat zien zelfs de Finnen zó, want daar bouwen grote industriële bedrijven samen een moderne "schone" kerncentrale, waar veiligheid de allerhoogste prioriteit krijgt.
Naar CO2-vrije samenleving.
De huidige generatie Belgen, hun kinderen en kleinkinderen moeten niet verwachten dat hun energiefactuur wezenlijk zal dalen. Europa heeft zeer ambitieuze doelstellingen om de uitstoot van broeikasgassen - en dan vooral van het dodelijke CO2 - drastisch terug te dringen. Tegelijkertijd moet massaal energie worden bespaard. Daarover zijn bindende en doeltreffende afspraken gemaakt, die vanaf volgend jaar operationeel worden. Tegen 2020 moeten de EU-lidstaten 20 procent minder CO2 uitstoten in vergelijking met 1990.
Niemand kan zover vooruit kijken, maar ook onze kleinkinderen zullen ongetwijfeld hun stroom duur moeten betalen.
Tegen 2050 zou de Europese economie (en maatschappij) CO2-arm of -vrij moeten zijn. Daarvoor zijn gigantische infrastructuur- en andere werken nodig die duizelingwekkend hoge geldbedragen eisen van duizenden miljarden euro. Niemand kan zover vooruit kijken, maar ook onze kleinkinderen zullen ongetwijfeld hun stroom duur moeten betalen. Tenzij, natuurlijk, de wetenschap de wereld met iets totaal nieuws verrast en verbaast!
Week- en dagbladjournalist Jan Schils bericht en duidt al 30 jaar de Europese en Belgische economie en financiën. Onder meer voor transport, energie en milieu.
0 reacties