In ons land vallen per jaar 100 tot 200 moorden onder ‘natuurlijke doodsoorzaak!

Op basis van Duits onderzoek is berekend, dat in België elk jaar 100 tot 200 moorden gewoon niet worden ontdekt. De moordenaars gaan dus vrijuit en bevinden zich onder ons. Yves Liégeois, de vroegere procureur-generaal van Antwerpen, vindt dat in een beschaafd land dergelijke mistoestanden niet langer te tolereren zijn. Hij werkt aan een draaiboek voor alle mogelijke diensten en mensen dat er voor moet zorgen dat moorden worden vastgesteld en liefst ook opgelost.

Het moet dus anders. Dat ben je verschuldigd aan de slachtoffers

Het draaiboek van Liégeois geeft nauwkeurig aan wat er achtereenvolgens moet gebeuren bij een verdacht overlijden of bij aankomst op de plaats van een mogelijk delict. Het zou moeten gelden als een soort richtlijn voor alle artsen zoals wetsdokters, huisartsen, dokters van wacht of urgentieartsen . Maar ook voor parketmagistraten en politieagenten, die met een verdacht overlijden te maken krijgen. “Wij zijn goed onderzoek en het vaststellen van moord verschuldigd aan alle vermoorde slachtoffers en hun familie en vrienden”, zo motiveert de vroegere magistraat zijn actie.

Niet om bang te maken, maar toch een griezelige gedachte

Volgens Liégeois is de kans groot dat er op dit ogenblik in ons land nog ongestraft moordenaars rondlopen van het kaliber Marc Dutroux en Ronald Janssens: “Niet omdat zij een moord hebben gepleegd met middelen, die niet onderzocht kunnen worden. Maar gewoonweg omdat tal van sterfgevallen niet goed worden onderzocht”, zegt Liégeois. ”Die verdachte sterfgevallen kunnen te maken hebben met zowel jarenlange familievetes, met ruzies over erfenissen, echtelijke twisten, liefdesperikelen en andere afrekeningen. Dat zeg ik niet om mensen bang te maken, ook al zijn dit schrikwekkende feiten, maar opdat iedereen beseft dat dit niet langer kan en gerechtigheid kan geschieden.”

Een perfecte moord begint volgens dokter Wim Van de Voorde vaak met een stoffelijk overschot, dat niet of niet grondig genoeg onderzocht is….

Het onderzoek is niet overal kommer en kwel

Er zijn politiezones in België zoals in Brugge en Antwerpen, waar wel degelijk werk wordt gemaakt van een gezamenlijk onderzoek van politie en labo’s naar verdachte sterfgevallen. En die aanpak is succesvol.

Prestatie ons land heeft te maken met wetgeving uit 1804…

Dat België als geheel op het vlak van vaststelling van moord niet goed presteert, heeft veel te maken met het feit dat de Belgische wetgeving inzake de vaststelling van een al dan niet verdacht overlijden nagenoeg ongewijzigd is gebleven sedert de Code Napoleon uit het jaar 1804. Het hoeft geen betoog dat deze 210 jaar oude wetgeving niet meer aan de huidige samenleving is aangepast en vatbaar is voor alle mogelijke tekortkomingen.

Grondige hervorming van de gerechtelijke geneeskunde dringt zich op

“Daarom moet de gerechtelijke geneeskunde in België dringend en grondig worden hervormd” , zo luidde eerder al de belangrijkste conclusie op een recent colloquium van het Koninklijk Belgische Genootschap voor Gerechtelijke Geneeskunde (KBGGG). Er is vooral behoefte aan een uniforme opleiding. Er moet ook een lijst komen van erkende experts met een wettelijk beschermd statuut. En voorts een lijst met wettelijke criteria voor de verplichte aanstelling van wetsdokters die met kennis van zaken kunnen optreden als een sterfgeval verdacht is.

België telt 27 gerechtelijke geneesheren die verbonden zijn aan universitaire centra voor forensische geneeskunde (die houden zich bezig met strafrechtelijke expertises). Daarnaast is er nog sprake van een onduidelijk aantal onafhankelijke artsen, die ook min of meer succesvol, als gerechtelijk expert optreden bij verdachte sterfgevallen.

Een oorzaak van foute diagnoses

"Toch gebeurt het nog te vaak dat de politie een beroep doet op een daarvoor niet geschikte spoedarts of huisarts om een overlijden vast te stellen en te onderzoeken", zegt dokter Wim Van De Voorde, ondervoorzitter van de KBGGG. "Die artsen hebben daarvoor niet de nodige opleiding, competentie en uitrusting. Zij oordelen vaak dat het om een natuurlijk sterfgeval gaat, terwijl dat niet zo is en er eigenlijk een autopsie nodig is om de juiste oorzaak van het overlijden vast te stellen."

Autopsie is ook te duur...

Het duurt soms drie jaar voordat wetsdokters betaald worden, terwijl 10 à 15 procent van de prestaties zelfs helemaal onbetaald blijft.

In België wordt slechts in 1 tot 2 procent van de sterfgevallen een (wettelijke) autopsie uitgevoerd. Een van de redenen is dat dit “te duur” is. Het cijfer van autopsie bij sterfgevallen ligt in de andere Europese landen vele malen hoger. In Finland bedraagt het zelfs 32 procent. Doordat er geen autopsie wordt uitgevoerd ontsnappen heel wat sterfgevallen die het gevolg zijn van een misdaad aan de waakzaamheid van de Belgische justitie. "Autopsie zou daarom op een meer systematische wijze moeten uitgevoerd worden", meent dokter Van De Voorde. Een perfecte moord begint volgens hem vaak met een stoffelijk overschot, dat niet of niet grondig genoeg onderzocht is…

Dat wetsdokters niet of laattijdig worden betaald werkt demotiverend.

Ook volgen niet alle wetsdokters een zelfde opleiding en zijn ze niet geaccrediteerd bij het RIZIV (Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering) zodat ze tijdens hun carrière niet verplicht zijn om zich bij te scholen in hun vakgebied en niet onderworpen zijn aan een kwaliteitscontrole. Tenslotte kampen de wetsdokters, zoals veel andere medewerkers van justitie, met een enorme betalingsachterstand, die demotiverend werkt. Het duurt soms drie jaar voordat ze betaald worden, terwijl 10 à 15 procent van de prestaties zelfs helemaal onbetaald blijft.

Een studie van het Universitair Ziekenhuis (UZ) Leuven noemt de arts die een overlijden vaststelt en daarvoor een attest aflevert een “eerste uiterst belangrijke maar tevens zwakke en kwetsbare schakel”. Bij 44 procent van de gevallen is de dokter die de doodsoorzaak vaststelt de behandelende arts, in 26 procent betreft het een andere arts. In de overige gevallen is het statuut van de vaststeller van de doodsoorzaak niet bekend….

Morele belasting van de huisarts kan zwaar doorwegen

Eigenlijk mag in België iedere arts - zelfs als die een familielid is van het slachtoffer-, het overlijden van om het even wie (met uitzondering van een hersendode kandidaat-orgaandonor) vaststellen. De morele belasting van de huisarts bij bijvoorbeeld zelfmoord of wiegendood (SIDS) kan zwaar doorwegen. Meer en meer komt bij een overlijden buiten het ziekenhuis trouwens een (huis)arts met wachtdienst of een urgentiearts tussenbeide, die de overledene niet heeft gekend als patiënt.

Het overlijdensformulier moet onmiddellijk worden ingevuld

De vaststellende arts is verplicht om onmiddellijk een overlijdensformulier in te vullen en daarbij de doodsoorzaak te bepalen, zonder het resultaat van een eventueel politioneel/gerechtelijk onderzoek te kunnen afwachten of te kunnen overleggen met de behandelende arts. Hij kan ook zelf geen autopsie laten uitvoeren omdat er geen wettelijke basis bestaat voor private autopsie.

Geen meldingsplicht als het overlijden verdacht lijkt

De studie van de Universiteit Leuven wijst er voorts op dat de artsenopleiding in België enkel voorziet in een minimaal lessenpakket over gerechtelijke geneeskunde zonder enige praktische introductie in de uitwendige lijkschouwing.

De arts wordt bovendien geconfronteerd met verwarrende terminologie. De vaststellende arts heeft ook geen meldingsplicht indien hij het overlijden als verdacht beschouwt. Dit heeft soms laattijdig optreden van politie en justitie tot gevolg met nadelige consequenties voor het verdere onderzoek.

Conclusie van UZ Leuven

Helaas kan alleen de conclusie worden getrokken dat deskundig onderzoek naar verdachte sterfgevallen in België anno 2014 nauwelijks of niet geregeld is. “Dit in tegenstelling tot andere landen, zoals Nederland waar er de gemeentelijke lijkschouwer of schouwarts is of het lijkschouwing systeem in de Angelsaksische landen en de aangifteplicht van een verdacht overlijden in Duitsland en Zwitserland”, zo besluit de UZ Leuven-studie.