Boosdoeners: teveel vet, teveel suiker en teveel zout

We zijn ongezond in Europa. Een van de oorzaken is overgewicht. Door slechte eetgewoonten weegt minstens de helft van de Belgische bevolking teveel. Van de mannen vertoont 54 procent overgewicht, bij de vrouwen iets meer dan 4 op 10.

Oorzaken van overgewicht zijn onder meer het nuttigen van (te veel) suiker houdende frisdranken, snoep, zoute snacks, vette kant-en-klaarmaaltijden en nog veel meer. Of om de drie 'teveel boosdoeners' kort te noemen: teveel vet, teveel suiker en teveel zout.

Iets doen aan productie van vet en suikerrijk voedsel zou effectiever zijn

Volgens professor Annemans is de 'vet- en suikertaks' een oplossing.

De invoering van een "vet- en suikertaks" op ongezonde voeding zou een oplossing kunnen zijn voor het probleem van overgewicht en een ongezonde levensstijl. Dat meent de Belgische professor Lieven Annemans. Hij is de gezondheidseconoom van de Gentse universiteit die samen met medisch ethicus Ignaas Devisch een onderzoek leidde naar de al dan niet wenselijkheid van een dergelijke vet- en suikertaks.

Remedie tegen suikerziekte, hart- en vaatziekten…

De taks is dus een soort voedingsbelasting. Verschillende andere Europese landen voerden die eerder al in onder de een of andere vorm. En dat alles met de bedoeling om veel voorkomende aandoeningen terug te dringen zoals suikerziekte, hart- en vaatziektes, beroertes en dergelijke.

Soms heften de landen de belasting ook... om de gaten in hun begroting te dichten. Professor Annemans wil dit voorkomen en stelt daarom een aantal voorwaarden aan de 'vet- en suikertaks'. De belangrijkste is dat de "winst" van een dergelijke taks, die bijvoorbeeld 10 procent op deze ongezonde voedingsproducten, niet in de staatskas verdwijnt, maar gebruikt wordt om gezonde voeding, waaronder groenten en fruit, aan te prijzen en goedkoper te maken.

Het is toch al te gek dat te vet en teveel suiker- en zoutrijk voedsel als 'gezond' mag worden aangeprezen in reclame terwijl de medische wereld waarschuwt voor de gevaren?

De ware oorzaak van onze ongezondheid ook aanpakken

Zelf volgt uw SenNet columnist als journalist de Europese landbouw- en voedselpolitiek al jaren op de voet en ik kan mij aansluiten bij de voorwaarde van professor Annemans. Ik wil echter graag nog een belangrijke voorwaarde koppelen aan de vet- en suikertaks. Die vind ik een belangrijke "eerste stap" in de aanpak van onze ongezondheid, maar dan moet de ware oorzaak ook ten gronde worden aangepakt. En dan wijs ik de voedselindustrie met de vinger. Die moet gezonder te werk gaan. En niet pas over enkele jaren maar binnen afzienbare tijd.

De kapitaalkrachtige voedselindustrie is oppermachtig.

Want wie voegt sedert jaar en dag deze en andere voor de gezondheid schadelijke stoffen toe aan onze voeding? Precies: de oppermachtige voedingsindustrie. Oppermachtig, omdat zij (kapitaalkrachtig als zij is) alomtegenwoordig is in onze maatschappij en overal medestanders heeft: in de politiek, in de wetenschap en pseudowetenschap, in de reclamewereld, in de media en ga zo maar verder.

Dit is een hypocriete situatie

Er is dus duidelijk sprake van een hypocriete situatie. Want niet alleen wie schadelijke voeding verkoopt, schaadt onze gezondheid. Ook, en vooral diegene die onze voeding massaal produceert, is de eerstverantwoordelijke. Het is toch al te gek dat te vet en teveel suiker- en zoutrijk voedsel als 'gezond' wordt aangeprezen in reclame, op tv en radio, in kranten en tijdschriften, terwijl de medische wereld ervoor waarschuwt.

Dit grensoverschrijdend probleem moeten we Europees regelen

Is het geen schande om groenten en fruit te vernietigen terwijl we als consument op de aankoop van groenten en fruit bezuinigen?Het gaat hier dus bij gezondheid niet om een typisch Belgisch- maar om grensoverschrijdend probleem. Daarvoor is een nog betere gemeenschappelijke Europese wetgeving noodzakelijk over wat wel en niet in menselijk (en dierlijk) voedsel mag zitten. Natuurlijk bestaat een dergelijke wetgeving al, maar ze zou uitgebreid moeten worden naar vet, suiker, zout en andere "killers" van mens en dier.

Europa moet onafhankelijk beslissen en zich laten adviseren door onafhankelijke experts

De Europese Commissie en het Europees Parlement dragen hier een grote verantwoordelijkheid. Deze instellingen zouden het voortouw moeten nemen voor een betere regelgeving in samenwerking met onafhankelijke wetenschappers en andere (voedsel)experts.

Ze mogen zich niet laten beïnvloeden door de machtige lobby van de voedselindustrie. Een recent voorbeeld van de macht van de voedselindustrie is de aanval van de wereldwijde suikerindustrie op de volkomen natuurlijke en calorieloze suikervervanger "Stevia". Het gebruik is jarenlang tegengehouden. Nu Stevia eindelijk is toegestaan zou de Steviaplant volgens de tegenstanders in de suikerindustrie "de natuur vernietigen".

Voedsel vernietigen is een schande

Een bijkomende goede reden om de consumptie van (eigen) groenten en fruit aan te moedigen is dat die anders vernietigd worden. Door de huidige Russische boycot tegen land- en tuinbouwproducten uit de Europese Unie verliezen boeren en tuinders een grote afzetmarkt en kampen ze met overschotten. Als we zelf meer groeten en fruit (bv peren) eten voorkomen we zinloze vernietiging van voedsel en garanderen we alsnog een redelijke prijs aan landbouwers en telers.

Pas je koopgedrag aan als consument

Overigens zou je als consument je koopgedrag kunnen aanpassen door meer te kiezen voor groenten en fruit van eigen bodem. Dat heeft niets te maken met protectie maar met gezond verstand. Niemand is ermee gebaat boeren en tuinders in eigen land failliet te laten gaan omdat de Russen hun producten links laten liggen. En dat dan nog om politieke redenen, waarmee wij niets te maken hebben en dat misschien voor langere tijd of altijd.

Want geef nu eerlijk toe: is het geen schande om groenten en fruit te vernietigen (zoals massaal met peren en appels gebeurt in Vlaanderen), terwijl ook hier tienduizenden mensen, die het allesbehalve breed hebben, op de aankoop van groenten en fruit bezuinigen?

De 'vet en suikertaks' zou een "gezondheidswinst" van 2,2 miljard euro opleveren

In het algemeen kan men stellen dat de Vlamingen (en Belgen) teveel kaas en vlees eten en te weinig vis, groenten en fruitHet belangrijkste argument om de vet- en suikertaks in te voeren is dat deze maatregel de consumptie van genoemde ongezonde voedingsproducten zou doen dalen en daarmee over een periode van 20 jaar de Belgische gezondheidszorg een besparing van 2,2 miljard euro zou opleveren. Dat is althans de berekening van de Gentse universiteit. Doordat minder mensen ziek worden door hun overgewicht zouden zo ook bijna 185.000 levensjaren "gewonnen" worden. Want bv. suikerziekte kost per jaar en per patiënt 4.100 euro aan medicamenten en doktersrekeningen.

Is de 'vet- en suikertaks' gewoon een bijkomende belastingverhoging?

Het verwijt dat er weer een belastingverhoging zou aankomen op de toch al hoge fiscale lasten in dit land gaat volgens de Gentse onderzoekers niet op. Professor Annemans: "De taks zou de mensen aanzetten om gezonder te gaan eten en het aantal aandoeningen als hart- en vaatziekten, beroertes, suikerziekten en sommige soorten kanker verminderen, waardoor ook de kosten voor behandeling daarvan wegvallen." M.a.w. er is dus een duidelijk terugverdieneffect.

'Vet- en suikertaks' is verknald in Denemarken

Denemarken had eerder de primeur van een dergelijke vet- en suikertaks, maar verknalde het volkomen. Dat was in 2011. Boter werd dat jaar door de invoering van de taks 30 procent duurder, een zakje chips en olijfolie 8 procent en ook de prijs voor suikerhoudende frisdranken ging omhoog.

De maatregel werkte aanvankelijk. De Denen kochten bijvoorbeeld tot 20 procent minder roomboter, margarine en olie. De taks was er van toepassing op vlees, zuivelproducten (behalve melk), dierlijk vet, eetbare olie en vet, margarine en smeerbaar vet, voor zover deze meer dan 2,3 procent verzadigde vetzuren per 100 gram bevatten.

Maar na enkele maanden al kreeg de bevolking door dat de regering vals spel speelde door met de opbrengst van de taks de staatskas te spekken in plaats van gezonde voeding te promoten, zoals beloofd. De Denen begonnen de taks te ontwijken door massaal boter en andere "vette" producten in het buitenland te gaan kopen of voor goedkopere producten te kiezen.

In Denemarken werd boter in 2011 door de invoering van de taks 30 procent duurder, een zakje chips en olijfolie 8 procent en ook de prijs voor suikerhoudende frisdranken ging omhoog.

Deense 'vet- en suikertaks' ten grave gedragen door geweeklaag van de industrie

Dat was koren op de molen voor de tegenstanders van de taks, niet in het minst omdat het maatschappelijk draagvlak voor de vet- en suikertaks snel begon af te brokkelen. Voeg daarbij het geweeklaag van de voedingsindustrie over hoge administratieve lasten en het feit dat er in Denemarken een nieuwe regering aantrad, die de taks niet meer zag zitten en het zal duidelijk zijn dat ze met vrijwel unanieme consensus ten grave werd gedragen. Nochtans was de achterliggende bedoeling van de taks prima verdedigbaar, maar de politiek had het feest weer eens bedorven.

Finnen doen het beter

In tegenstelling tot Denemarken gebruikt de Finse regering de opbrengst van deze taks wél ten voordele van de volksgezondheid.Dan deed Finland het beter. Daar zorgde de regering voor een breed maatschappelijk draagvlak voor een zogeheten "snoeptaks" onder de bevolking. Die geldt ook voor alle frisdranken gezoet met suiker of kunstmatige zoetstoffen. Zelfs de voedingsindustrie werd er warm voor gemaakt. Met als gevolg dat bijvoorbeeld de consumptie van snoep, frisdrank en ijs merkbaar is gedaald.

In tegenstelling tot Denemarken gebruikt de Finse regering de opbrengst van deze taks wél ten voordele van de volksgezondheid. Ook in Noorwegen werd een taks op suiker en chocolade ingevoerd, terwijl Roemenië van zich deed spreken door de invoering van een "taks op junk food". Hongarije tenslotte belast bereide levensmiddelen extra en maaltijden die teveel suiker, zout en cafeïne bevallen.

Niet overhaast maar op een verstandige manier taks invoeren in België

Prof. Annemans wil intussen wel dat de vet- en suikertaks in België op een verstandige manier wordt ingevoerd. D.w.z. niet overhaast en met als doel de volksgezondheid te verbeteren. Het moet geen kopie worden van de Finse snoeptaks maar een weloverwogen eigen maatregel. Annemans is er zich van bewust dat mensen onderaan de sociaaleconomische ladder ongezonder eten en daarom het hardst getroffen zouden worden door deze taks. Dat probleem wil hij oplossen door de opbrengst van de taks in te zetten voor subsidies voor groenten en fruit en campagnes voor gezonde voeding onder dat deel van onze samenleving, die daaraan het meest behoefte heeft.

We eten teveel kaas en vlees, te weinig groeten en fruit...

In het algemeen kan men stellen - en dat blijkt ook uit het Gentse onderzoek, al zal bijvoorbeeld de Belgische Boerenbond het daarmee niet eens zijn - dat de Vlamingen (en Belgen) teveel kaas en vlees eten en te weinig vis. Daarentegen worden er te weinig groenten en fruit gegeten. Bedenk dat fruitsappen en groentesappen geen goed alternatief zijn voor verse groenten en fruit. Ook wordt er te weinig melk gedronken en worden er te weinig met calcium verrijkte producten geconsumeerd, zo menen de Gentse onderzoekers.