Rechtvaardigheidsgevoel

Minister Geens wil fraudeurs, of ze nu zwaar of licht in de fout zijn gegaan, nooit meer naar de gevangenis sturenDe voorstellen van minister Geens, die bestaan uit een boekwerk van 135 pagina’s, zijn gedeeltelijk noodzakelijk en erg ambitieus. Op andere terreinen zijn zij volgens onze columnist Jan Schils zeer gedurfd en zullen ze bij de publieke opinie haast provocerend overkomen. Ze zullen immers op het rechtvaardigheidsgevoel van vele mensen stuiten.

Dat vermogende witteboordencriminelen voorgoed de cel ontlopen, zal door velen worden aangevoeld alsof criminelen door de overheid met fluwelen handschoenen worden aangepakt. Minister Geens wil in de toekomst sociale, fiscale en financiële fraudeurs, of ze nu zwaar of licht in de fout zijn gegaan, nooit meer naar de gevangenis sturen. Hun strafdossiers wil de minister alleen ‘administratief’ laten afhandelen door de fiscus of de economische en sociale inspectie.

Momenteel bestaan al zogeheten administratieve sancties in de vorm van geldboetes. Geens wil dat veralgemenen. Daarmee kunnen niet alleen zogeheten ‘kleine garnalen’, maar ook zwaardere witteboordencriminelen hun zaak afkopen.

Goedkoop of afkoop?

Onlangs raakten verschillende van de miljoenendeals met vermogende criminelen bekend. Die gaven aanleiding tot reacties van onbegrip tot woede bij de oppositie en een deel van de publieke opinie. Die woede en onbegrip zijn begrijpelijk, want door het op een financieel akkoordje te gooien met rijke criminelen, ontstaat de indruk dat wie rijk genoeg is, zich wel het een en ander kan permitteren.

Minister Geens verdedigt zijn voorstel om deze categorie van wetsovertreders nooit meer naar de gevangenis te sturen, met het argument dat de strafrechtelijke weg in dit soort zaken nog te dikwijls als stok achter de deur wordt gebruikt. Daardoor verliest het hele systeem van bestraffing volgens de minister aan duidelijkheid en wordt het beginsel, dat iemand voor dezelfde feiten niet twee keer mag worden gestraft, geschonden. Het is dus of een geldboete of een celstraf, maar niet beide tegelijk.

Zware fraudeurs geen gevangenisstraf? De bedoeling was net om kleine fraude administratief te bestraffen, zodat rechtbanken zich konden richten op de grote fraude In dit geval kiest de minister om bovengenoemde reden voor de eerste oplossing, die als bijkomend voordeel heeft verreweg de goedkoopste te zijn: ze levert vele miljoenen euro aan boetes voor de staatskas op en vermijdt tegelijk hoge kosten voor verblijf in de gevangenis. Dat is een welkome besparing wanneer men bedenkt dat er ongeveer 11.500 mensen in de Belgische gevangenissen zitten, die de staat op jaarbasis 48.519 euro per gevangene kosten.

Vele tegenstanders

Een van de felste tegenstanders tegen dit omstreden deel van de plannen is John Crombez, de Vlaamse socialist en staatssecretaris voor fraudebestrijding in de regering-Di Rupo: “Fraudeurs niet meer naar de gevangenis, dat kan niet waar zijn! Dit is compleet in strijd met alles waarmee we al zes jaar bezig zijn in het parlement en met al hetgeen internationaal gebeurt. De bedoeling was juist om kleine fraude meer administratief te bestraffen, zodat de rechtbanken zich zouden kunnen focussen op grote fraudegevallen.” Crombez herinnert eraan dat “we samen met hem (Geens) het begrip ‘ernstige fiscale fraude’ hebben geïntroduceerd en daarvoor speciale rechters in het vooruitzicht hebben gesteld.”

De partij Groen stelt zich ook kritisch op: “De regering beschermt de grote vissen en laat de kleine verdrinken. Dit is in strijd met het ideale beeld van een klasseloze, effectieve en rechtvaardige justitie.”

De Waalse socialisten (PS), zelf niet vreemd aan fraude en vriendjespolitiek, noemen de plannen van Geens een “nieuw bewijs van normvervaging, dat tekenend is voor de manier waarop N-VA, MR, CD&V en Open VLD omgaan met fraude.”

Alternatieve straffen

Minister Geens heeft nog andere hervormingsplannen voor justitie. Zo kiest hij ervoor om celstraffen tot 1 jaar te veranderen in alternatieve straffen buiten de gevangenis, zoals gemeenschapsdienst. Ook de enkelband of het verbeurd verklaren van geld en goederen komen daarbij in beeld.

Illegalen uitwijzen

Celstraffen tot 1 jaar wil Geens veranderen in alternatieve straffen, zoals gemeenschapsdienst of via een enkelbandHij wil het aantal mensen dat gevangen zit in voorarrest in afwachting van hun proces, meer bepaald 36 procent van de totale gevangenisbevolking, sterk verminderen. België is daarin koploper in Europa.

Ook mensen zonder papieren horen naar het oordeel van Geens niet in de gevangenis thuis, waar ze maar liefst een kwart van alle gedetineerden zouden uitmaken. Zijn oplossing is de eenvoud en logica zelve: als het om illegalen gaat, wil de minister ze vrijlaten, maar moeten ze meteen het Belgische grondgebied verlaten zonder ooit terug te keren, zoals nu wel geregeld door de lakse handhaving gebeurt.

Te veel rechters

Voor Geens moet ook het aantal rechters in dit land omlaag. Momenteel zijn er maar liefst 2500 beroepsmagistraten of 21,7 per 100.000 inwoners. Dat is veel meer dan in Frankrijk en Nederland. De beruchte benoemings- en vriendjespolitiek van de Belgische politieke klasse is daar niet vreemd aan … Intussen verkondigt de rechterlijke macht dat er, met name in Brussel, juist te weinig rechters zijn.

Raadkamer overbodig

Volgens Geens worden er in dit land te veel zaken voor de rechtbank gebracht. Dat komt door het heersende systeem van de raadkamer. Hij vindt dat instituut ronduit overbodig en wil het dan ook afschaffen, omdat de raadkamer een “verspilling van tijd, energie en capaciteit” betekent. Gewaagde woorden, die hem door een deel van de magistratuur niet in dank zullen worden afgenomen.

Grotere rol openbare aanklager en politie

Over de vraag of iemand wel of niet voor de rechter moet komen, wil de minister in de toekomst laten beslissen door de openbare aanklager. Hij wil de politie, onder toezicht van een parketmagistraat, de bevoegdheid geven om zelf te beslissen om bepaalde dossiers ‘om technische redenen’ te seponeren.

Ook die grotere rol voor de politie zal in de toekomst nog ter discussie worden gesteld. De politie heeft nu al te weinig mankracht. Daarnaast beschikt ze binnenshuis ook over de nodige kennis om een deel van het werk van de raadkamer over te nemen.

De politie moet de bevoegdheid krijgen om zelf bepaalde dossiers ‘om technische redenen’ te seponeren Geens meent dat er te veel misdaden en te logge strafprocedures in dit land bestaan. De hierboven al genoemde 11.500 gevangenen, die de staat handenvol geld kosten, zitten veelal opgepropt in vaak te kleine cellen. Er is immers maar ruimte voor in totaal circa 8000 tot 9000 gevangenen in de verschillende gevangenissen.

Te veel gebouwen

Justitie neemt in België ook letterlijk (te) veel plaats in. Zo beschikt de federale overheidsdienst justitie over in totaal 350 gebouwen waarvan 300 voor allerlei gerechtelijke diensten. Dat is heel veel voor een land met 11 miljoen inwoners. In Nederland met ruim 16 miljoen inwoners heeft justitie maar 30 gebouwen. Daarom gaat Geens het mes zetten in het gebouwenpark en de zittingsplaatsen, die bovendien vaak slecht onderhouden zijn.

Vonnissen kosten miljard

In 2013 werden in België 1,127 miljoen vonnissen en arresten geveld. Kosten: 852 euro per uitspraak of bijna 1 miljard euro op jaarbasis … Toch besteedt België ‘maar’ 0,7 procent van zijn totale overheidsuitgaven aan justitie tegenover een wereldwijd gemiddelde van 2,2 procent.

Dat neemt niet weg dat minister Geens nog heel wat ‘heilige huisjes’ uit de weg zal moeten ruimen en compromissen zal moeten sluiten om zijn justitiehervorming er tegen 2017 door te krijgen.