Akkoord? Ja! Of toch niet?

Het mag een hele verrassing worden genoemd dat de federale regering-Michel in betrekkelijk korte tijd overeenstemming heeft bereikt over de veelbesproken taxshift. Algemeen werd immers het tegendeel verwacht met zelfs een mogelijke mislukking na het zomerreces. Het resultaat vertoont alle kenmerken van een compromis.

Toch blijft het vooralsnog een onbeantwoorde vraag of dit akkoord over een verschuiving van de lasten op arbeid naar min of meer hogere belastingen op verbruik, vervuiling en vermogen tegen 2018 wel aan de verwachtingen van de federale regering, en niet te vergeten van de bevolking, zal beantwoorden.

Televisie, radio en kranten hebben de details van de taxshift al uitvoerig beschreven. Daarom beperken we ons in deze bijdrage tot een aantal controversiële punten zoals hierboven beschreven.

Compensatie

De harde maatregelen om jobs te creëren, zullen door een verhoging van de koopkracht gecompenseerd wordenDe regeringspartijen beweren dat zij met hun akkoord over de taxshift en over de begroting voor 2016 weer een stuk dichter bij hun doel komen om voor jobs, jobs én jobs te zorgen. Ze geven toe dat zij daarvoor hier en daar harde maatregelen hebben moeten nemen. Maar die zullen door een verhoging van de koopkracht gecompenseerd worden. Dat klinkt wel mooi, maar de realiteit is - voor een deel althans - minder rooskleurig, zo meent onze columnist Jan Schils.

Toch moeten ook de vele argumenten, waarmee de oppositiepartijen in de federale regering, de vakbonden en andere belangengroepen het bereikte akkoord met de grond gelijk maakten, gedeeltelijk met een stevige korrel zout worden genomen. Dat is begrijpelijk, want de oppositie moet nu eenmaal haar rol (kunnen) spelen in een democratie. Dat sommige leden van de oppositie daarbij luidkeels te werk gaan en tegenstanders in het parlement met hun geroep en geschreeuw het spreken onmogelijk proberen te maken, is van ondergeschikt belang. Dit optreden voedt bovendien de anti-politieke gevoelens bij de bevolking. Dat de vakbonden eens te meer met acties en stakingen tegen de taxshift dreigen, die vooral politiek getint zijn, geeft te denken. Wanneer dringt eindelijk het besef door dat in een democratische samenleving niet zij en andere drukkingsgroepen, maar de regering en volksvertegenwoordigers voor de besluitvorming verantwoordelijk zijn?

Dreigende kritiek

De striemende en dreigende kritiek van de christelijke vakbond ACV heeft er weer voor gezorgd dat zijn pion in het federale kabinet, vicepremier Kris Peeters, een paar dagen na het akkoord over de taxshift al een nieuwe eis op de regeringstafel heeft gelegd. Volgens Peeters (CD&V) moet de regering zich nu beraden over de invoering van een dual income tax, een systeem waarbij alle inkomens uit vermogen op dezelfde manier worden belast en waarbij de lasten op inkomsten uit arbeid hoger zijn voor wie veel verdient. Vraag is natuurlijk wat hij onder ‘veel’ verstaat. Deze nieuwe eis komt op een moment dat het akkoord over de taxshift en de begroting voor 2016 nog verder uitgewerkt moeten worden. Regeringspartners Open VLD, MR en N-VA willen uiteraard niets weten van dit, kennelijk door vrees voor het ACV ingegeven, proefballonnetje van de vice-premier.

Pestbelasting

Gepensioneerden en uitkeringstrekkers zullen geen 100 euro netto per maand meer verdienen. Onrechtvaardig, want de hogere taksen treffen hen ook! Eigenlijk zijn Peeters en het ACV slechte verliezers. Zij hebben hun eis voor een vermogensbelasting niet kunnen waarmaken en proberen het nu alsnog op deze manier. Dit terwijl de inkt van het taxshift-akkoord nog niet droog is. Daarbij gaan ze voorbij aan het feit dat de CD&V ingestemd heeft met een verhoging van de roerende voorheffing op spaargeld van 25 naar 27 procent, die vooral de kleine spaarders treft en met een speculatietaks op aandelen die binnen zes maanden opnieuw worden verkocht.

Volgens Paul Huybrechts, voorzitter van de Vlaamse federatie van beleggers, gaat het hier om een ‘hatelijke en nutteloze taks’, die vooral gepensioneerden, die hun pensioentje willen bijspekken, en studenten, die wat willen bijverdienen, treft. De grote beleggers zijn al lang over de grens verdwenen. Daarom zal ook de Kaaimantaks die de regering in verre belastingparadijzen wil innen, waarschijnlijk weinig opleveren.

Bemoedigende conclusie

Te midden van alle politieke opwinding en verdeeldheid rond de taxshift kan men toch een (bemoedigende) constante gewaar worden. Bij iedereen is immers eindelijk het besef doorgedrongen dat de lasten op arbeid absoluut omlaag moeten. Ze berokkenen grote schade aan de Belgische economie in het algemeen en het concurrentievermogen van de bedrijven (groot en klein) in het bijzonder.

Wanneer nu ook nog wordt erkend dat die hoge loonlasten de oorzaak zijn van de benadeling van het nettoloon van de doorsnee werknemer en de veelal magere pensioenen in dit land, kan de politiek een volgende keer zich meer op deze doelgroepen focussen. Dan zou ze meteen een einde moeten maken aan het totaal onrechtvaardige- en onaanvaardbare systeem dat vrouwen in dit land voor gelijke arbeid netto nog altijd tot 20 procent minder verdienen dan mannen.

Geen verplichting voor werkgevers

Volgens SPa-voorzitter John Crombez zal de hogere btw op elektriciteit de meeste gepensioneerden gemiddeld 250 euro extra per jaar kosten Er valt nog een andere bedenking te maken bij het akkoord over de taxshift. Het komt weliswaar grotendeels tegemoet aan de eisen van de werkgevers om de loonlasten aan te pakken in ruil voor nieuwe jobs, maar het is al bij al op dat vlak te vrijblijvend. Of anders gezegd: nergens wordt expliciet aan de werkgevers op bindende wijze opgelegd om in ruil voor de verlaging van de loonlasten ook daadwerkelijk meer personeel in dienst te nemen. Toegegeven: het is voor een overheid moeilijk, zo niet onmogelijk hier aantallen op te kleven, laat staan quota’s in te voeren. Maar op de een of andere manier zouden bedrijven er toch toe aangezet moeten worden hun verantwoordelijkheid op te nemen.

Op begrotingsvlak wordt het tekort van 1,7 miljard weggewerkt met besparingen ter grootte van 800 miljoen euro in de sociale zekerheid (vooral de gezondheidszorg) en in de brugpensioenen (stelsel van werkloosheid met bedrijfstoeslag) ten nadele van de werkgevers. De recente taxshift van 3,7 miljard euro is overigens de tweede in zijn soort. Bij de eerste ging het om 2,4 miljard euro. Dat is samen 6 miljard euro, aangevuld met een zogenaamde welvaartsenveloppe van 1,2 miljard, hetgeen het totaal in 2018 op 7,2 miljard euro brengt.

Krachtens het akkoord daalt de werkgeversbijdrage van 33 naar 25 procent. Dit laatste percentage was al van toepassing op de laagste lonen. Dat de btw op energie van 6 naar 21 procent stijgt, is een verdere tegenvaller. Grootscheeps misbruik van de lage btw en de kritiek van Europa liet de regering evenwel weinig keuze. Volgens SPa-voorzitter John Crombez zal de hogere btw op stroom de meeste gepensioneerden 250 euro extra per jaar kosten.

Gezondheidstaks

De verhoging van de accijnzen op diesel, alcohol en tabak ontbreekt uiteraard ook niet. Bij de aangekondigde gezondheidstaks heeft FEVIA, de federatie van de voedingsindustrie, grote twijfels. Het invoeren van dergelijke taksen in andere landen leidde meestal tot mislukkingen, doordat de consumenten vluchtten naar goedkopere varianten van dezelfde producten. FEVIA vreest ook dat de consumenten de grens oversteken om aan de suikertaks te ontkomen. De frisdrankproducenten, die nu al zwaarder belast worden dan in de buurlanden, zijn die mening eveneens toegedaan. De christelijke en socialistische ziekenfondsen zeggen dat de gezondheidstaks vooral de sociaal zwakkeren zal treffen. Alleen als er bijkomende voorlichtingscampagnes voor sociaal zwakke doelgroepen in de samenleving worden opgestart, zoals in Finland, is er kans op slagen.

De regering belooft al wie werkt 100 euro netto meer per maand, te beginnen bij de laagste en middeninkomens en tegen 2018 voor iedere werknemer. Voor gepensioneerden en uitkeringstrekkers geldt dat niet. Velen vinden dat onrechtvaardig, want de verschillende verhoogde belastingen en taksen treffen ook hen. De regering zegt dat zij met het cadeau van 100 euro netto per maand voor alle werknemers de kloof met de uitkeringstrekkers wil vergroten. Is die kloof te klein, dan zet dat mensen aan zich in het systeem van de werkloosheid met bijbehorende uitkeringen te ‘parkeren’. Daarmee gaat de regering voorbij gaat aan het feit dat de huidige wetgeving dit fenomeen al bestrijdt ...

Hogere btw de oplossing?

Tal van economen en andere financiële experts zijn van mening dat grote lastenverlagingen alleen door middel van hogere btw-inkomsten mogelijk zijn. Een serieuze vermogensbelasting wordt algemeen geacht totaal averechts te werken. De grote vermogens, die geviseerd worden, dreigen namelijk op de vlucht te slaan naar het buitenland.

Milieutaksen en –heffingen bieden ook geen structurele oplossing. Voor zover ze bedrijven treffen, schaden ze de economische activiteit. Zijn ze bedoeld voor de burgers, dan brengen ze steeds minder op, doordat die milieubewuster gaan leven.

De maatregelen in verband met de taxshift bevatten voor alle regeringspartijen winst- en verliespunten. Hoewel verre van volmaakt, zijn ze onder de gegeven omstandigheden met de hete adem, van de oppositie en vooral van de te machtige vakbonden, in de nek, waarschijnlijk het meest haalbaar. Toch dreigen de vakbonden weer met de straat …