Misdadig gebruik

In de Belgische varkenssector, die voor het overgrote deel in Vlaanderen actief is, wordt om zuiver financiële redenen massaal en totaal onverantwoord antibiotica toegediend. Als je weet wat daarvan bij jonge kinderen, zwangere vrouwen, zieke personen, zwakkeren en ouderen de gevolgen zijn, zou je deze praktijken zonder meer ‘misdadig’ kunnen noemen.

Varkens krijgen in dit land om de vijf dagen antibiotica toegediend. Maar liefst 98 procent van de varkensbedrijven geeft gezonde varkens antibiotica en 93 procent van deze behandelingen met antibiotica gebeurt zonder dat de varkens ziek zijn of met een zieke soortgenoot in aanraking zijn geweest. Dat blijkt uit een zopas verschenen doctoraatsstudie van Benedicte Callens van de Universiteit van Gent.

98 procent (!) van de gezonde varkens krijgt antibiotica toegediendDeze vaststelling bevestigt dat België op dit vlak een slechte internationale reputatie heeft. België behoort immers tot de Europese top van landen met het meest kwistige antibioticagebruik. Dat gebeurt niet alleen bij dieren, waaronder varkens, pluimvee en runderen, maar ook bij mensen, met andere woorden de consument.

Financieel gewin

Waarom noemen we dit massale misbruik van antibiotica totaal onverantwoord en zelfs misdadig? Heel eenvoudig: omdat antibiotica bij juist gebruik levens kan redden, door mensen en dieren te genezen van dodelijke bacteriële infecties. De varkenssector veegt hieraan echter zijn voeten, niet zozeer om medische redenen maar uit financieel gewin. Op die manier werkt de varkenssector antibioticaresistentie in de hand.

Varkens moeten tegenwoordig in recordtijd vetgemest worden voor de slacht. Ziekte is daarbij ongewenst, want dat vertraagt het vetmesten van de dieren of kan het gewicht bij de slachting verlagen, waardoor de varkensboer minder verdient. Bovendien ligt de prijs voor varkensvlees al enkele maanden erg laag, waardoor het antibioticagebruik nog eens aangemoedigd wordt.

Ook de belangrijke, en vaak nefaste, rol van dierenartsen in dit scenario mag niet vergeten worden. Zij staan op hun beurt onder zware druk om hun klanten te helpen ... Ook het Federaal Voedselagentschap (FAVV), waar we voor veilig voedsel op zouden moeten kunnen vertrouwen, zou het best een tandje bijsteken.

Verkoop gestegen

Ondanks inspanningen om het misbruik van antibiotica aan te pakken, steeg de verkoop van antibiotica binnen de varkenssectorToch weten ook varkensboeren heel goed dat, wanneer antibiotica te veel en lukraak worden toegediend, bacteriën daartegen resistent worden, waardoor antibiotica niet meer werken. Dit gevaar werd al jaren geleden door de wetenschap aangetoond, maar noch de overheid, noch de varkenssector hebben deze kwaal kunnen of willen uitroeien.

Er zijn en worden natuurlijk wel geregeld maatregelen genomen. Zo onder meer in Denemarken en Nederland, waar het gebruik van antibiotica spectaculair gedaald is. Maar Vlaanderen scoort op dit vlak ronduit slecht. Onlangs raakte zelfs bekend dat, ondanks het feit dat de varkenssector zich ingespannen heeft om het misbruik van antibiotica aan te pakken, de verkoop van deze producten in de Belgische veeteelt weer gestegen is. En wat doet de Europese Unie om dit probleem effectief aan te pakken? Te weinig! Nochtans vormt de bescherming van de gezondheid van de consumenten in Europa een van haar kerntaken. Wat heeft het voor zin om EU-regelgeving uit te vaardigen, wanneer bepaalde lidstaten deze niet toepassen of er een zootje van maken?

Preventie verbieden

Volgens de studie van Callens dienen de varkensboeren niet alleen te veel antibiotica toe, ze gebruiken ook te veel zogenaamde ‘kritisch belangrijke antibiotica’. Die zijn eigenlijk bedoeld voor de behandeling van infecties met resistente bacteriën, waartegen andere antibiotica niet opgewassen zijn. Callens: “Voor de preventie van ziektes zouden kritisch belangrijk antibiotica dus niet gebruikt mogen worden. Ze mogen enkel voor noodgevallen ingezet te worden.” In de praktijk worden deze ‘kritisch belangrijke antibiotica’ gedurende de helft van de dagen dat varkens antibiotica krijgen, toegediend. Het gevolg van dit overmatige gebruik van antibiotica is dan ook dat een groot deel van de Belgische varkensstapel drager is van resistente bacteriën.

Gevolgen voor ons

Ook professor Jeroen Dewulf van de Universiteit van Gent, voorzitter van het kenniscentrum AMCRA dat het antibioticagebruik bij dieren wil inperken, bevestigt dat resistentie tegen bacteriën niet alleen voor dieren, maar ook voor consumenten risicovol is. De resistente bacteriën kunnen volgens hem onder meer via mest in het milieu belanden en bijvoorbeeld op groenten terechtkomen. Daardoor worden ze ook voor de consument gevaarlijk. Zeker als de groenten rauw gegeten worden. Het zal duidelijk zijn dat het eten van veel en ook nog eens rauw vlees van dieren die grote hoeveelheden antibiotica geslikt hebben, eveneens ongezond is voor ons.

De meest bekende bacterie die ervoor zorgt dat antibiotica bij overdadig gebruik niet meer werkt, is de ‘ESBL-bacterie’. In feite gaat het om een enzym dat door sommige darmbacteriën, zoals de E.coli, wordt gemaakt.

Varkensboeren weten maar al te goed dat te veel en lukraak antibiotica toedienen, leidt tot resistentie van bacteriënZonder paniek te willen zaaien, mogen we zeggen dat deze ESBL-bacterie voor een niet onbelangrijk aantal kwetsbare mensen zeker gevaarlijk kan zijn. Deze kwetsbare groepen zijn kleine kinderen (tot 5 jaar), zwangere vrouwen, zieke en zwakke mensen met een lage weerstand en ouderen. Wanneer mensen uit deze kwetsbare groepen ziek worden, kunnen ze infecties oplopen.

Onder normale omstandigheden kunnen antibiotica hen genezen, maar indien het gaat om de ESBL-bacterie, is het een ander verhaal. De ESBL-bacterie zorgt er namelijk voor dat de bacteriën, die de infectie veroorzaakt hebben, resistent worden tegen antibiotica. In de praktijk moeten deze kwetsbare personen dan voor behandeling van de opgelopen infectie naar een ziekenhuis, waar in de meeste gevallen een infuus wordt toegediend.

ESBL- bacteriën worden vooral aangetroffen op kippen-, varkens- en kalfsvlees. Door een juiste en hygiënische bereiding van dit vlees kan het risico op besmetting aanzienlijk verminderd worden. Gekoeld bewaren in de koelkast of diepvries is onontbeerlijk. Door vlees goed te bakken, worden alle bacteriën, dus ook de ESBL-bacteriën, onschadelijk gemaakt.

Onderneem NU actie!

Het is duidelijk dat de problematiek rond het overmatig gebruik van antibiotica, zowel door mensen als dieren, een grotere bewustwording bij de bevolking vraagt en meer politieke actiebereidheid vereist, zo zegt de consumentenorganisatie Test Aankoop. Van een machtige organisatie als de Boerenbond, die het gros van de Vlaamse boeren vertegenwoordigt, mag worden verwacht dat zij afstand neemt van het massaal preventief toedienen van antibiotica in de varkenshouderij. Daarmee zou een belangrijk deel van het probleem opgelost kunnen worden.