Actueel - VN vragen nationaal meldpunt voor mishandelde ouderen

Archief

Elk land moet een nationaal meldpunt hebben waar bejaarden klachten over mishandeling kunnen bekendmaken. Dat verklaarde secretaris-generaal Kofi Anan tijdens een VN-conferentie in Madrid over de vergrijzing. Vlaanderen heeft alleen een regionaal meldpunt in Zottegem. Dat registreerde vorig jaar honderd klachten over mishandelde bejaarden. De Vlaamse minister van Welzijn, Mieke Vogels, liet gisteren weten een centraal meldpunt op te richten.

Veel onderzoek naar mishandeling van bejaarden is in ons land nog niet gebeurd. De meest ophefmakende studie werd door het Lucasinstituut van de KU Leuven uitgevoerd in 1998. Daaruit bleek dat een op de vijf thuiswonende bejaarden door de familie wordt mishandeld.

Het onderzoek gebeurde bij een representatief staal van 500 thuiswonende 65-plussers. Volgens de studie komen er vier soorten van geweld tegen bejaarden voor, variërend van psychische terreur tot seksueel misbruik.

Psychische mishandeling komt het vaakst voor. Een op de tien wordt geregeld vernederd, beschuldigd of bedreigd. Bijna vijf procent zou worden verwaarloosd. Er zijn gevallen bekend van bejaarden die uren- of dagenlang werden opgesloten op hun kamer of op het toilet.

Financieel misbruik komt eveneens vrij vaak voor. Het gaat meestal om ouderen die onder druk worden gezet door hun kinderen of kleinkinderen om hun pensioen en/of spaargeld af te geven.

Van alle thuiswonende bejaarden zou 2,5 procent fysiek worden mishandeld. Dat kan zeer extreme vormen aannemen. Vorig jaar stierf bijvoorbeeld een bejaarde Alzheimerpatiënt in een Brusselse privé-bejaardeninstelling. De man was veel te strak vastgebonden in een dwangbuis.

Bejaarden uit de regio Zuidoost-Vlaanderen kunnen sinds 2000 hun klachten kwijt aan een speciaal meldpunt. Onlangs liet ook de provincie Antwerpen weten zo een meldpunt voor mishandeling van bejaarden op te richten.

Het meldpunt in Zottegem wordt geleid door Ann Kriaciaunas. "Wij ontvingen het afgelopen werkjaar een honderdtal klachten van bejaardenmishandeling, het jaar daarvoor 83 klachten. Als je dat extrapoleert naar Vlaanderen, kom je uit op zo'n 2.000 gevallen per jaar."

Het gaat zowel om klachten van mishandeling van bejaarden die thuis bij familie wonen als van mensen die in een rusthuis verblijven. De meeste waarnemers gaan er evenwel van uit dat het werkelijk aantal mishandelingen een stuk hoger ligt. Veel gevallen worden immers nooit gemeld.

"Ons meldpunt werd opgericht op vraag van de plaatselijke seniorenraad", zegt Ann Kriaciaunas. "Daar leefde de overtuiging dat zo'n meldpunt aan een grote behoefte beantwoordt."

Zij zegt dat ongeveer 60 procent van de daders uit de naaste omgeving van het bejaarde slachtoffer komt. "Het zijn vaak de kinderen of kleinkinderen waarbij de oudere inwoont. 25 procent gebeurt door de verzorgenden en de rest door bekenden, maar niet-familieleden."

Het meldpunt registreert de klachten en probeert het slachtoffer zoveel mogelijk informatie te geven om zelf wat te kunnen doen aan de situatie. "We proberen de bellers zo goed mogelijk door te verwijzen, zeker als ze buiten onze regio verblijven", zegt Ann Kriaciaunas.

"Bij ongeveer een op de vijf klachten doen we een interventie. We gaan de bejaarde thuis of in het rusthuis bezoeken en proberen een zicht te krijgen op het probleem en de vraag van de bejaarde. Als de klacht het gevolg is van een overstresst gezin, kan het bijvoorbeeld volstaan om het OCMW warme maaltijden te laten brengen bij de bejaarde. Zo wordt de verzorgende druk bij de inwonende familieleden een beetje verlicht."

In ongeveer vijf procent van de gevallen wordt het parket of de politie verwittigd. Het gaat om zware gevallen van mishandeling of verwaarlozing. "We bevinden ons steeds in een zeer delicate situatie", zegt Kriaciaunas. "De juridische mogelijkheden van ons meldpunt zijn immers zeer beperkt. Er bestaan geen wettelijke voorschriften waardoor het parket onze klachten ernstig moet nemen. We hangen een beetje af van de goodwill van de procureur. Maar gelukkig hebben we wat dit betreft niet te klagen in onze regio."

De oorzaken van de ouderenmishandeling zijn volgens Ann Kriaciaunas van heel uiteenlopende aard. "Onze moderne samenleving heeft maar weinig tijd over voor bejaarden. De cultuur om als kind behoorlijk voor de ouders te zorgen, is een beetje aan het slijten."

"Daar komt bij dat de draagkracht van de bejaarden soms zwaar wordt overschreden. Hoe vaak gebeurt het niet dat bejaarden door hun eigen kinderen verplicht worden om voor de kleinkinderen te zorgen, terwijl ze zelf als jonge bejaarde nog eens moeten opdraven voor de zorg van hun nog levende ouder(s)."

"Een andere oorzaak is de vergrijzing. Bejaarden worden steeds ouder en daarom steeds hulpbehoevender. De stress als gevolg van de zorgvraag kan zo groot worden dat er wel eens 'ongelukken' gebeuren, zowel thuis, als in een rusthuis, bij gebrek aan voldoende personeel."

Ann Kriaciaunas vraagt al langer dat Vlaanderen een centraal meldpunt voor mishandeling van bejaarden zou starten. "De Vlaamse overheid heeft wel lof voor ons werk, maar er geen geld voor over. Dat stoort me een beetje."

Het kabinet van de Vlaamse minister van Welzijn, Mieke Vogels, besliste zopas om toch een centraal meldpunt te beginnen. "We gaan gedurende een jaar hiervoor een voltijdse werknemer subsidiëren. Nadien gebeurt een evaluatie. Voorwaarde is wel dat dit meldpunt samenwerkt met bestaande instellingen, zoals de Rusthuis Infofoon, de dienst Slachtofferhulp en de diensten van het Algemeen Welzijnswerk." Bij de Rusthuis Infofoon kunnen bejaarden terecht voor al hun vragen over rusthuizen. Klachten worden er eveneens behandeld.