Actueel - IJzertekort bij jonge vrouwen

Archief

In de regio Gent werden 750 vrouwen onderzocht op ijzerinname en ijzerstatus. Hieruit is gebleken dat de inname van ijzer bij de meeste vrouwen laag tot zeer laag is. De resultaten m.b.t. de ijzerstatus (in het bloed) zijn echter globaal minder zorgwekkend. Vrouwen tussen 18 tot 40 jaar lopen het grootste risico op echt ijzertekort indien ze meer dan 2 kinderen hebben, bloed geven of tot een lagere beroepsklasse behoren.

Het belang van ijzer voor de gezondheid

IJzer is één van de vele noodzakelijke stoffen die we halen uit onze voeding. IJzer vervult een aantal belangrijke functies in ons lichaam en een tekort aan deze stof kan - net als een teveel trouwens - leiden tot gezondheidsproblemen.

De best gekende functie van ijzer in ons lichaam is wellicht als onderdeel van een eiwit in de rode bloedcellen in het bloed, met name het hemoglobine, dat verantwoordelijk is voor het zuurstoftransport van de longen naar de weefsels. Dit ijzer noemt men het functioneel ijzer. Daarnaast is er in het lichaam ook een reserve aan ijzer in de vorm van "ferritine", opgestapeld vooral in lever, milt, beenmerg en skeletspieren. Bepaling in het bloed van (onder meer) de parameters hemoglobine en ferritine wordt gebruikt om de ijzerstatus van individuen te beoordelen.

Bronnen van ijzer in de voeding

IJzer is aanwezig onder twee verschillende chemische vormen: het 'haemijzer' en het 'niet-haemijzer'. Haemijzer is terug te vinden in dierlijke voedingsmiddelen (vlees, vis, gevogelte,…) en wordt goed opgenomen in het lichaam. Het niet-haemijzer (in plantaardige voedingsmiddelen zoals granen, groenten en fruit) kent een minder goede absorptie. De opname van het niet-haemijzer is afhankelijk van de samenstelling van de maaltijd. In aanwezigheid van o.a. oxalaten (bijv. in spinazie), fytaten (bijv. in granen) en polyfenolen (bijv. in thee) wordt de absorptie bemoeilijkt. Ook calcium (in zuivelproducten) zou de opname inhiberen. Daartegenover staat dat de gelijktijdige inname van vitamine C (in fruit) en dierlijk voedsel (vlees, vis en gevogelte) de absorptie van het niet-haemijzer verbeteren.

Het percentage ijzer dat opgenomen wordt is ook afhankelijk van de hoeveelheid ijzer opgeslagen in het lichaam. Als de ijzerreserves laag zijn, zal de opname toenemen en de opname zal dalen als de reserves voldoende zijn.

IJzergebrek

Een tekort aan ijzer in het lichaam kan leiden tot anemie of bloedarmoede. Dit tekort kan veroorzaakt zijn door een inadequate ijzertoevoer (onvoldoende goed absorbeerbaar ijzer in de voeding) of door een verhoogde ijzerbehoefte. Een verhoogde behoefte treedt voornamelijk op gedurende de adolescentie (omwille van de groeispurt) en gedurende de zwangerschap (omwille van de ontwikkeling van placenta en foetus en de toename van de rode celmassa). Daarenboven hebben vrouwen een hogere behoefte dan mannen omwille van het cyclisch menstrueel bloedverlies.

Historiek - studie

Uit een recente studie (1997) uitgevoerd bij adolescenten in de regio Gent is gebleken dat de belangrijkste bronnen van ijzer in de voeding brood, vlees en vleeswaren, graanproducten en aardappelen zijn. Deze studie toonde bovendien aan dat de ijzerinname bij adolescente tienermeisjes bijzonder marginaal is. In de mate dat deze lage inname zich doorzet bij volwassen vrouwen en in de mate dat dit zich ook vertaalt naar een lage ijzerstatus, kan dit beschouwd worden als een belangrijk probleem voor de volksgezondheid in het algemeen en voor de reproductieve gezondheid in het bijzonder. Dit was dan ook de aanzet tot een nieuw onderzoek naar de ijzerinname en ijzerstatus bij jonge vrouwen (18 - 40 jaar) uit de regio Gent.

Methodologie

Ongeveer 750 jonge vrouwen hebben deelgenomen aan de studie. De ijzerinname werd bevraagd aan de hand van een gecomputeriseerde voedselfrequentievragenlijst en aan de hand van een tweedaags voedingsdagboekje. Informatie over de ijzerstatus werd verkregen via bloedafname. Hierbij werden verschillende parameters onderzocht waaronder hemoglobine en ferritine. Bijkomende socio-demografische gegevens werden verzameld via een algemene vragenlijst.

Resultaten

De gemiddelde dagelijkse ijzerinname is 10 mg. Dit is de helft van de Belgische aanbeveling voor ijzer die 20 mg/dag bedraagt. Een proportie van 99% van de studiepopulatie heeft een ijzerinname onder deze aanbeveling.

De gemiddelde waarden voor hemoglobine en ferritine waren respectievelijk 13.49 g/dl en 37.88 ng/ml. Deze gemiddelden vallen binnen de referentiewaarden.

Ongeveer 15% van onze studiepopulatie heeft ijzertekort (ferritine < 12 ng/ml), waarvan 13% zonder anaemie (ferritine < 12 ng/ml en hemoglobine > 12 g/dl) en 2% met anaemie (hemoglobine < 12 g/dl en ferritine < 12 ng/ml).



De ijzerstatus kan met verschillende factoren in verband worden gebracht.

Een lagere ijzerstatus werd vastgesteld bij:
- jonge vrouwen (18 - 23) in vergelijking met oudere vrouwen (30-40);
- vrouwen die een niet-hormonale vorm van anticonceptie gebruiken;
- bloedgevers;
- werkloze vrouwen en vrouwelijke studenten


Vrouwen met manifest ijzertekort blijken vooral vrouwen te zijn met meer dan 2 kinderen, bloedgevers en vrouwen met een lagere beroepsstatus (arbeidersberoepen, werkloze vrouwen en studenten).

Conclusie en discussie

De ijzerinname bij vrouwen is laag in vergelijking met de Belgische aanbevelingen. Hierbij dient echter wel te worden opgemerkt dat - in vergelijking met andere landen - onze aanbevelingen vrij hoog zijn (vb. 14.8 mg/dag in UK, 15 mg/dag in USA). Bij 85% van de vrouwen uit de studie wordt een goede ijzerstatus vastgesteld; 15% heeft een lage status. Vooral vrouwen die meer dan 2 kinderen hebben, bloed geven of tot een lagere beroepsklasse behoren, verdienen bijzondere aandacht.