Waar vandaan: Gezond leven > Voeding

Voeding

Gezond eten: een plezier op elke leeftijd.

 
gehoor5 Een lang leven...
gehoor5 Tot groot plezier...
gehoor5 Beter eten
gehoor5 Welke noden? Enkele elementaire voedingsprincipes...
  Proteïnen: een essentiële voedingsstof
  Gluciden: een plezier en een noodzaak
  Vetten: niet te verwaarlozen
  Vitaminen en mineralen
  Dranken
  Fruit
gehoor5 Welk evenwicht? Geen paniek!
gehoor5 Dagelijks voedingsevenwicht
  Een goede spreiding van de maaltijden
  Om jeugdig en gezond te blijven
  Om een goede gezondheid te behouden
gehoor5 Om de jeugd te behouden en gezond en toch met plezier te eten.
gehoor5 Overige nuttige pagina's op SeniorenNet
gehoor5 Nuttige links

Een lang leven...
Wie er een gezonde en evenwichtige levenswijze op nahoudt, leeft langer en behoudt een grotere zelfstandigheid.  Dat tonen alle recente studies over ouder worden aan.

Tot groot plezier...
Onze gezondheid en ons welzijn hangen hoofdzakelijk af van onze voeding.  Deze wordt des te belangrijker naarmate we ouder worden.  Gezond eten en er bovendien van genieten is een voorrecht van senioren.  Ouder worden impliceert immers meer tijd hebben.
Op dit ogenblik maken de 60-plussers een aanzienlijk deel van de bevolking uit.  Een man wordt gemiddeld 75 jaar oud, een vrouw 81.  Deze langere levensduur kunnen we ongetwijfeld toeschrijven aan de vorderingen op het vlak van de geneeskunde, maar zeker ook aan gunstigere levensomstandigheden: een betere voeding en een strengere gewichtscontrole.
Om zo lang mogelijk een goede conditie en gezondheid te behouden, moeten we er in de eerste plaats op toezien dat onze voeding de noodzakelijke voedingsbestanddelen aanbrengt.  Hiervoor is zowel kwaliteit als een goed geproportioneerde kwantiteit vereist.
Anderzijds mogen we niet vergeten dat ook lichaamsbeweging bijdraagt tot ons welzijn en een belangrijke rol speelt in het behoud van een juist lichaamsgewicht.

Gezond eten en veel bewegen betekent ook met plezier eten en zelfstandig blijven, met andere woorden: zich gelukkig voelen

 

Beter eten
Beter eten betekent niet noodzakelijk alle gewoontes wijzigen.  Het komt er eerder op aan de voeding onder controle te houden en af te stemmen op een nieuw levensritme.
De voeding controleren: ouder worden impliceert de progressieve vertraging van de stofwisseling.  Ouderen hebben een verminderde eetlust, hun smaak en geur zijn minder scherp en de tanden kauwen minder goed.  Bovendien nemen zowel de afscheiding van fermenten en enzymen, die de vertering bevorderen, als de hoeveelheid maagzuur af.  Tot slot werken ook de nieren langzamer.  De verteringstijd wordt bijgevolg langer en de opname van voedingsstoffen op celniveau is enigszins gewijzigd. 
Het levensritme aanpassen: ouder worden betekent ook een progressieve afname van de krachten.  De leeftijd en de toenemende immobliliteit maken dat de spiermassa vermindert en de vetmassa toeneemt.  De gewrichten verstijven en onze ledematen reageren niet meer zo vlot op prikkels.  Vooral wanneer men alleen oud wordt, worden boodschappen doen en de bereiding van de maaltijd al snel een zware klus.
Hiertoe volstaat het om vier basisvoorwaarden in acht te nemen:

  • tegemoet komen aan de behoeften van het organisme aan noodzakelijke voedingsstoffen
  • een welbepaald evenwicht houden tussen deze voedingsstoffen
  • regelmatig lichaamsbeweging nemen
  • het gewicht in het oog houden

Welke noden?
Enkele elementaire voedingspincipes...

De voeding van een oudere persoon in goede gezondheid verschilt eigenlijk maar weinig van die van een jonge volwassenen.  Er is slechts één verschil - en dit is belangrijk - wat de energietoevoer betreft.  De behoefte aan voedingsstoffen is gelijk, hoewel er meer aandacht besteed moet worden aan calcium en vitamine D.

Volgens experts zijn de energiebehoeften van personen tussen 60 en 70/75 jaar van dezelfde orde als die van een sedentaire persoon van 50 jaar.  Dit betekent:

  • voor een man:
    -  2000 tot 2200 Kcal indien hij een sedentair leven leidt.
    -  2200 tot 2400 Kcal indien hij nog actief is
  • voor een vrouw:
    -  1800 tot 2000 Kcal indien ze een sedentair leven leidt
    -  2000 tot 2200 Kcal indien ze nog actief is.

Voor personen ouder dan 75, zijn de gegevens minder precies: ongeveer 2000 Kcal voor mannen en 1800 voor vrouwen.

Drie grote voedingsgroepen staan samen in voor de aanbreng van energie: prote´nen, gluciden (of suikers) en vetten.  Zonder alcohol te vergeten, een drank met hoge energetische waarde die die echter, zoals iedereen wel weet, zeer matig verbruikt moet worden.  Ook vitaminen en mineralen, voedingsstoffen zonder energetische waarde, zijn op elke leeftijd onmisbaar.

Prote´nen: een essentiŰle voedingsstof
Senioren hebben nood aan prote´nen omdat deze de weefsels onderhouden en herstellen.  Ze gaan de vermindering van de spiermassa tegen en dragen zo bij tot het voorkomen van valpartijen.  Prote´nen helpen ook mee in de strijd tegen infecties.  Mager vlees, dat nog door teveel senioren wordt geweigerd, is een uitstekende bron van ijzer.  Vis, eieren, melk en afgeleide producten, maar ook granen, soja en peulvruchten zijn rijk aan prote´nen.

Een aantal groenten Gluciden: een plezier en een noodzaak.
Alle vormen van 'suikers' zijn noodzakelijk.  Voor wat de meervoudige suikers betreft, is het aangeraden om de voorkeur te geven aan grijs brood, graanproducten en volwaardige voedingsmiddelen die meer vitaminen, minerale zouten en vezels bevatten.  Vooral voor senioren is dit aangewezen, omdat 20% onder hen lijden aan constipatie.  Niets belet u om af en toe een koekje te eten, om 's ochtends confituur op de boterham te smeren of een klontje suiker bij de koffie te doen, op voorwaarde echter dat u dit met mate doet!

Vetten: niet te verwaarlozen
Vetten vormen zowel een bestanddeel van ons lichaam als een energievoorraad.  Bovendien zijn ze de enige bron van vitaminen A, E en K.  Vetzuren van plantaardige oorsprong (arachideolie, maar vooral zonnebloem-, soja- en olijfolie) dragen bij tot de preventie van hart- en vaatziekten.  Opgepast voor vetten van dierlijke oorsprong die de neiging vertonen zich af te zetten op de wand van de bloedvaten.  Een vetvrij dieet is weinig aanlokkelijk en zou een tekort kunnen veroorzaken aan 'goede' cholesterol, of kan leiden tot een verminderde eetlust met eventuele ondervoeding als gevolg.  Kies voor een bereidingswijze waar geen vet aan te pas komt: grillen of stomen.

Een lekker gezond bord

Vitaminen en mineralen
Vitaminen leveren geen calorieŰn, maar spelen van belangrijke rol in de uitwisseling van energie, de bescherming van de cellen en het voorkomen van infecties.  Vitaminen worden aangebracht via een voeding die rijk is aan rauwe of gekookte groenten en fruit.  Volwaardige graanproducten bevatten veel vitamine B, kabeljauw en tonijn, wortels en boter zijn rijk aan vitamine, rauwkost aan vitamine C en noten aan vitamine E.  We merken in dit verband op dat tot op heden geen enkele ernstige studie kan bewijzen dat vitamine E bijdraagt tot de eeuwige jeugd.  Vitamine D draagt bij tot de opname van calcium, wat van belang is voor de preventie van botverlies. Vitamine D vinden we terug in vette vis maar halen we vooral uit een gematigde blootstelling aan UV-stralen.
Minerale zouten vormen, net zoals prote´nen, de bouwstenen van het lichaam.  Van deze zouten is vooral een voldoende toevoer van calcium van belang, omdat veroudering gepaard gaat met een natuurlijk verlies van calcium in de botten.  De hieruit voortvloeiende osteoporose - het brozer worden van het beendergestel - is jaarlijks verantwoordelijk voor duizenden breuken van de dijbeenhals en verzakkingen van de wervels.  Deze afbraak wordt afgeremd door het geregeld verbruik van calciumbevattende voedingsstoffen, zoals melk of afgeleide producten  - met name harde kaassoorten-  en noten, zoals hazelnoten en amandelen, droge groenten,...
IJzer moeten we dan weer zoeken in groene groenten.

Dranken
Vaak vergeten oudere mensen te drinken.  Bij senioren is het gevoel van dorst vaak minder aanwezig omdat er wijzigingen zijn opgetreden in de nierfunctie.  Het risico op uitdroging is dan ook reŰel.  Bovendien worden hun woonplaatsen vaak te sterk verwarmd, zodat de ruimtes waarin ze leven te droog worden.  Een groot glas plat of lichtbruisend water bij het opstaan en verder tijdens de hele dag, buiten de gebruikelijke kop melk, zijn hier zeker aangewezen.  Plaats dagelijks een liter water binnen handbereik, bijvoorbeeld op de tafel van de eetkamer. 
Zo wordt u eraan herinnerd dat u moet drinken.  Elke avond een glas wijn helpt om gezond en optimistisch te blijven...
Drink nooit meer dan drie tot vier koppen (niet te sterke) koffie per dag.  Teveel cafe´ne kan hartkloppingen en slapeloosheid veroorzaken.

 

Een heerlijke fruitsla Fruit
Van 0 tot 100 jaar is fruit onmisbaar voor ons voedingsevenwicht.  Vooral de appel, rauw gegeten of in de vorm van compote, neemt een bijzondere plaats in.  Volgens een colloquium, in mei 1998  georganiseerd onder het beschermheerschap van de Europese Gemeenschap, levert de appel slechts 4 tot 5% van de dagelijkse energiebehoefte.  Het gehalte aan kalium is aanzienlijk terwijl het natriumgehalte dan weer laag is.  Een appel bevat voorts veel gluciden van verschillende soorten en vitamine C.  De hoeveelheid vezels bedraagt 12,7g/100 g droogrest.  Tot slot levert de appel ook veschillende mineralen en tal van micro-bestanddelen waarvan de meest kostbarte anti-oxydantia zijn voor de celbescherming.

Welk evenwicht?  Geen paniek!
De voeding moet evenwichtig zijn, zowel wat de calorieŰn als wat de voedende eigenschappen betreft.  Moeilijk is dat niet: het komt er op neer om alles te eten, zonder te overdrijven.  Een gevarieerde voeding is niet alleen synoniem voor een goede gezondheid.  Ze draagt ook bij tot een goed humeur en een hoge levenskwaliteit.

DiŰtisten raden de volgende totale energietoevoer aan:

Prote´nen:
10 tot 12%, m.a.w. 0,8 g per kilo lichaamsgewicht
Gluciden:
55 tot 75%, m.a.w. maximum 250 tot 400g per dag
Vetten:
Niet meer dan 25%, m.a.w. 50 tot 60g per dag voor 2000 calorieŰn
Calcium:
1200 mg per dag.

Ter verduidelijking:
1/4 l melk = 2 yoghurts = 30g Emmental = +/- 300 mg calcium
1/4 l melk = 50 g vlees = 50 g vis = 1 ei = 8 tot 10 g prote´nen
25 g boter of margarine = 50g minarine = -/- 20 g vetten

Dagelijks voedingsevenwicht

Om de zaken wat te vereenvoudigen, hebben we in de onderstaande tabel de grote lijnen van dit voedingsevenwicht samengevat:

Groep voedingsstoffen

Belangrijkste aanbreng

Gemiddelde hoeveelheid per dag

Melk en derivaten, kazen

Prote´nen, calcium, vitamine A

1/3 liter halfvolle melk + 30 tot 50 g kaas of 200 g verse kaas of yoghurt

Vlees, vis, eieren

Prote´nen, ijzer, fosfor

Wissel 70 tot 80 g mager vlees af met 150 g magere vis of 2 eieren

Brood, pasta, rijst, gedroogde groenten

Gluciden, vitamine B, vezels

200 g brood + 3 tot 4 aardappelen of 100 g rijst, pasta, gedroogde groenten

Suiker, chocolade, andere suikerwaren

Gluciden

6 klontjes of 10 g suiker + 20 g confituur, honing of chocolade

Boter, margarine, olie

Vetten, vitaminen A-D

15 g boter of 25 g dieetmargarine + 20g soja-, olijf- of arachide-olie

Fruit, groenten

Vitaminen, minerale zouten

BELANGRIJK! een citrusvrucht of rauwe groente (100 g salade) + een portie gekookte groenten of fruit + een stuk fruit

Drank

Water

1,5 tot 2 liter per dag, fruitsap, licht bier, vooral plat water


OPGELET!
Zout speelt een essentiŰle rol in de vochthuishouding van de cellen.  Toch mogen we het verbruik van zout zeker NIET overdrijven.  Vooral voor personen die lijden aan een hoge bloeddruk, kan een teveel aan zout gevaarlijk zijn.  Nauwlettend in het oog houden dus.  Hetzelfde geldt voor vette vleessoorten, gefrituurde gerechten, sterke kazen en alcohol.

Een goede spreiding van de maaltijden
Wegens verteringsmoeilijkheden krijgen senioren de raad om niet enkel hun voeding te diversifiŰren, maar ook en en vooral om hun maaltijden beter te spreiden.  Door bijvoorbeeld een goed gekozen tussendoortje tussen de twee hoofdmaaltijden te nemen, zoals een boterham met confituur, een banaan of een sneetje cake.  Of door de soep een uur voor de hoofdmaaltijd te serveren.  Hecht meer belang aan het ontbuit dat 25% van de caloriebehoeften van de dag zou moeten dekken.  En u zal zien: u zal beter geluimd zijn!

Om jeugdig en gezond te blijven
Het is nogal duidelijk dat u een loopwedstrijd met uw kleinzoon zal verliezen!  Maar u kan wel zorgen dat u een goede spiertonus behoudt en dat uw gewrichten soepel blijven door uw spieren te laten werken.  Bewegen heeft een heilzame werking op de meeste systemen van het menselijk lichaam, met name op de bloedsomloop en het celmetabolisme.  Beweging stimuleert bovendien de eetlust, bevordert de spijsvertering en de afscheiding van afvalstoffen.  Lichaamsbeweging is een goed middel om stress te bestrijden.
Doe daarom iedere ochtend gedurende 10 tot 15 minuten enkele buikspier- en soepelheidsoefeningen.  Volg hierbij uw eigen ritme.  Ga in de namiddag minsten een half uur wandelen of beoefen een bepaalde beweginsactiviteit; zwemmen is bijvoorbeeld een volledige sport.  Recht uw rug en trek uw buik in op elk ogenblik van de dag.

Om een goede gezondheid te behouden
Let op uw gewicht.  Overtollig gewicht bevordert het onstaan van hart- en vaatziekten, suikerziekte en reuma, en kan de levensduur inkorten.  Zwaarlijvigheid, zelfs in lichte vorm, geeft bovendien -al is dit minder erstig- een negatief zelfbeeld en kan de neiging tot depressie bevorderen.  Natuurlijk zijn er ook gezonde "dikkerds" en humeurige "mageren", maar zoals steeds geldt ook hier: beter voorkomen dan genezen.

Om de jeugd te behouden en gezond en toch met plezier te eten
Eén veilige piste: gevarieerd en met mate eten. Eet van alles wat, maar steeds met mate. Eet veel rauwe en gekookte groeten en fruit, want deze bevatten veel vitaminen, mineralen en vezels. Nuttig echter ook gluciden in alle vormen, graanproducten, aardappelen, rijst, pasta, zonder echter de proteïnen in mager vlees, vis en eieren te vergeten die voor kracht en energie zorgen. Denk vooral ook aan melk en zuivelproducten, met het oog op de onmisbare opname van calcium. Het nemen van tal van voedingssupplementen is dus overbodig tenzij uw behandelende geneesheer hier anders over beslist.
Als u niet echt veel eetlust hebt, geef dan de voorkeur aan vijf lichtere in plaats van drie overvloedige maaltijden. Let op een goede eetsfeer en een aantrekkelijke presentatie van de gerechten.
Maak elke dag een wandeling, weer of geen weer. Denk er aan dat vanaf 50 jaar elke kilo teveel een aanslag kan betekenen op een lange levensduur.

Aarzel niet om u af en toe eens te verwennen: volgens de laatste berichten, is het verband tussen gelukkig zijn en gezondheid wetenschappelijk bewezen!

Overige nuttige pagina's op SeniorenNet

 

Nuttige links

Bronnen:
- Alle foto's zijn copyright © Seniorennet
- een studie van het documentatie- en informatiecentrum van Tiense Suikerraffinaderij
- "Lang leve gezond..." informatiefolder uitgegeven door NICE vzw