Ons Moeilijk Nederlands (3)

weten waar Abraham de mosterd haalt

mosterd na de maaltijd

het vuur aan de schenen leggen

Vermits het hier gaat om ons moeilijk Nederlands, kan ik hier misschien wel terecht met een vraag die me al een tijdje bezig houdt. Het gaat hem om één van de vele verschillen tussen Nederlanders en Belgen bij het gebruik van onze gemeenschappelijke taal. Meer bepaald over het toekennen van het genus (geslacht) aan woorden. Het verschil tussen mannelijk en vrouwelijk woordgeslacht is in het Nederlands al lange tijd aan het vervagen. Onzijdige woorden zijn nog goed herkenbaar aan het lidwoord 'het', maar mannelijke en vrouwelijke woorden hebben allebei het lidwoord 'de'. Er zijn zelfs vrij veel de-woorden die niet meer specifiek mannelijk of vrouwelijk zijn; in het Groene Boekje en in woordenboeken staat bij deze woorden alleen 'de' of m/v. In de praktijk vatten de meeste (Noord-)Nederlanders ze als mannelijk woord op; Vlamingen en Zuid-Nederlanders, die het 'oude' woordgeslacht nog wel herkennen, kiezen in veel gevallen voor vrouwelijk.
Onlangs zei een Vlaamse vriend van me: "dat hij hem wel zou grijpen." Hij bedoelde "de kans". Ik vroeg hem dan wie die "hem" dan wel was, want naar mijn taalgevoel is het woordje kans altijd al 'vrouwelijk' geweest. Ik woon nu niet erg ver van de taalgrens in België, zou het kunnen dat mijn taalgevoel beïnvloed werd door het Frans.? Daar is "une chance" of "une opportunité" alleszins altijd vrouwelijk. Mijn vriend die in het Noorden van België woont, blijft bij zijn standpunt namelijk dat "kans" altijd al als een mannelijk woord werd gebruikt. Ik heb mij aan een potentieel dure weddenschap gewaagd. Wie brengt uitsluitsel ?

Socrates,

Ik weet niet of dit een officiële regel is,
maar in mijn dialect weet je of een zelfstandig naamwoord met ‘de’, mannelijk of vrouwelijk is
aan de hand van volgende voorbeelden.

Wanneer je er ‘ne’ of ‘nen’ kan voorplaatsen is het mannelijk: bijvoorbeeld

ne stok – nen toren – nen trap –ne jas
de stok, de toren, de trap en de jas zijn dan mannelijk.

Als je er enkel ‘een’ kan voorzetten is het vrouwelijk

een deur – een tafel - een broek
de deur, de tafel en de broek zijn vrouwelijk.

Volgens deze regel zou de kans dan vrouwelijk zijn.
Ik kan enkel ‘een’ kans zeggen en niet ‘ne’ kans.

Dit is geen uitsluitsel, enkel hoe het ons vroeger werd aangeleerd.
Of dit bij alle dialecten het geval is, ook dat weet ik niet.

Hopelijk win je jouw weddenschap.

Sita

Alvast bedankt voor dit verhelderend antwoord. Dergelijke gouden tips vindt je niet in een bibliotheek. Ik denk wel dat mijn vriend zich met deze waterdichte argumentatie zal moeten gewonnen geven. Santé Sita !

socrates schreef:Santé Sita !

Graag op mijn gezondheid, socrates

Voor iemand door het vuur gaan.

voor haar/hem in vuur en vlam staan

de vlam in de pan slaan

de vlam in de pijp

De pijp aan Maarten geven

Zijn laatste adem uitblazen.

goede wijn behoeft geen krans