Tot enkele weken geleden dacht ik bij Hormuz eerlijk gezegd aan een exotische saus die je bij gegrilde groenten serveert.
“Wil je daar wat hormuz bij?”
“Graag, maar niet te pikant.”
Blijkt het dus geen saus te zijn, maar een van de belangrijkste zeestraten ter wereld. Een smalle doorgang tussen Iran en Oman waar in normale tijden tankers vol olie en gas doorheen varen. Of beter gezegd: voeren. Want vandaag is het scheepvaartverkeer er zo goed als stilgevallen.
En plots moet ook Ben Boomer weten waar de Straat van Hormuz ligt.
Dat is typisch voor de wereld waarin we leven. Je kunt rustig in Vlaanderen aan de ontbijttafel zitten, met een boterham, een kop koffie en de krant, en toch afhankelijk zijn van wat er duizenden kilometers verder in een smalle strook water gebeurt.
Geografisch ligt de Straat van Hormuz ver weg. Economisch ligt ze ongeveer tussen onze keuken en onze garage.
Een slagboom op zee
Een zeestraat afsluiten klinkt eenvoudig. Alsof iemand daar een grote slagboom heeft neergezet.
DOORGANG GESLOTEN. OMLEIDING VOLGEN.
Alleen bestaat er voor een olietanker geen handige omleiding via de volgende rotonde. Je kunt moeilijk tegen de kapitein zeggen: “Rij even langs links, neem aan de palmboom de tweede afslag en keer terug zodra je de woestijn ziet.”
De Straat van Hormuz is op haar smalste punt maar enkele tientallen kilometers breed. Toch passeerde er vóór de crisis ongeveer een vijfde van de wereldwijd verhandelde olie en gas doorheen. Dat is veel energie door een bijzonder klein gaatje.
Wij babyboomers kennen dat probleem. Vooral wanneer we ’s nachts naar het toilet moeten.
De prijs stijgt sneller dan mijn pensioen
Zodra ergens ter wereld een olietanker niet kan vertrekken, beginnen bij ons de prijzen al zenuwachtig te bewegen.
De tanker ligt nog stil.
De olie zit nog in het ruim.
De benzinepomp staat nog gewoon op haar plaats.
Maar de prijs weet het blijkbaar als eerste.
Dat vind ik een merkwaardig economisch natuurverschijnsel. Wanneer de olieprijs stijgt, merk je dat bijna onmiddellijk aan de pomp. Wanneer hij weer daalt, moet de prijs van benzine daar eerst nog enkele weken rustig over nadenken.
“Geef mij even tijd”, zegt hij dan. “Ik moet dit emotioneel verwerken.”
Wanneer de olieprijs stijgt, sprint de benzineprijs mee. Wanneer de olieprijs daalt, begint de benzineprijs rustig te wandelen.
Intussen staan wij met de bankkaart in de hand naar de cijfers te kijken. Vroeger keek ik bij het tanken hoeveel liter er in de wagen ging. Tegenwoordig kijk ik vooral hoeveel maand er aan het einde van mijn pensioen overblijft.
Ver weg bestaat niet meer
We vertellen onszelf graag dat conflicten in het Midden-Oosten ver van ons bed plaatsvinden. Geografisch klopt dat. Economisch ligt de Straat van Hormuz ongeveer tussen onze keuken en onze garage.
Duurdere olie betekent niet alleen duurdere benzine of stookolie. Ook schepen, vrachtwagens, vliegtuigen, landbouwmachines en fabrieken hebben energie nodig. Uiteindelijk kan de rekening terechtkomen bij het brood, de groenten, de pakketjes en zowat alles wat vervoerd of geproduceerd moet worden.
Zelfs mijn pak koffie heeft tegenwoordig meer gereisd dan ik.
Wanneer zo’n belangrijke handelsroute stilvalt, voelen bedrijven, overheden en gezinnen dat. Misschien niet allemaal op dezelfde dag, maar de rekening vindt uiteindelijk wel een adres. En vreemd genoeg blijkt dat heel vaak het onze te zijn.
De rekening vindt uiteindelijk altijd een adres. En vreemd genoeg blijkt dat heel vaak het onze te zijn.
Grote woorden, kleine mensen
Op televisie zie ik wereldleiders verklaringen afleggen. Ze spreken over strategische belangen, maritieme veiligheid, economische sancties en geopolitieke drukmiddelen.
Indrukwekkende woorden.
Aan de andere kant staan duizenden zeelieden vast op schepen die niet veilig verder kunnen. Mannen en vrouwen met gezinnen, die niet weten wanneer ze thuiskomen. Daar hoor je veel minder over.
En hier vraagt een gepensioneerde zich af of hij straks nog een daguitstap met de auto zal maken.
Dat is misschien het wrange aan geopolitiek. Bovenaan staan de kaarten, de pijlen en de militaire strategieën. Helemaal onderaan staan gewone mensen met een rekening, een gezin en plannen die plots duurder of onmogelijk worden.
Bovenaan staan de kaarten en de militaire strategieën. Helemaal onderaan staan gewone mensen met een rekening.
We zijn allemaal buren geworden
Toen ik jong was, leek de wereld overzichtelijker. Wat ver weg gebeurde, bleef meestal ook ver weg. Nieuws kwam later, producten kwamen vaker uit de buurt en niemand volgde op zijn telefoon hoeveel schepen er die dag door een zeestraat waren gevaren.
Vandaag is alles met alles verbonden.
Dat heeft voordelen. We eten fruit uit Zuid-Amerika, gebruiken technologie uit Azië en kunnen in enkele seconden praten met iemand aan de andere kant van de wereld.
Maar verbondenheid betekent ook afhankelijkheid. Wanneer één belangrijke doorgang wordt afgesloten, begint de rest van de wereld te hoesten.
Misschien is globalisering gewoon een heel lange rij dominostenen. We bewonderen het patroon zolang alles rechtop blijft staan. Maar iemand hoeft aan de andere kant van de wereld slechts één steentje om te duwen en wij beginnen al naar onze portefeuille te grijpen.
Globalisering is een lange rij dominostenen. Eén steentje valt en aan de andere kant van de wereld grijpt iemand naar zijn portefeuille.
Mijn eenvoudige vredesplan
Ik heb geen oplossing voor de Straat van Hormuz. Ben Boomer wordt zelden uitgenodigd op internationale vredesconferenties. Vermoedelijk omdat ik altijd vraag wie de koffie betaalt.
Toch lijkt één ding mij duidelijk: een zeeroute waar zoveel landen van afhankelijk zijn, mag geen permanente pion worden in een gevaarlijk machtsspel.
Want olie kun je opslaan. Schepen kun je laten wachten. Prijzen kun je verhogen.
Maar vertrouwen is een ander product. Als dat eenmaal op is, komt er niet snel een nieuwe tanker mee aanvaren.
Olie kun je opslaan. Schepen kun je laten wachten. Maar vertrouwen laat zich niet zomaar opnieuw aanvoeren.
Laat ons dus hopen dat de onderhandelaars de doorgang opnieuw veilig krijgen. Niet alleen voor onze benzineprijs, maar vooral voor de mensen die daar letterlijk tussen oorlog en water vastzitten.
Tot die tijd laat ik de auto wat vaker staan.
Niet uit geopolitiek inzicht, maar omdat zelfs Ben Boomer beseft dat een wandeling nog altijd goedkoper is dan een volle tank.
En voorlopig is het voetpad bij ons gelukkig nog open.
Dit is een persoonlijke mening van de auteur. Ze nodigt uit tot nadenken, niet tot gelijk krijgen.
