De ochtend begint voor Jan (62) al lang niet meer vanzelf. De stijfheid in zijn knieën en heupen is een vaste, ongenode gast. Het opstaan, de eerste stappen, de trap af – het is een dagelijkse strijd sinds de diagnose artrose.

“Je wereld wordt kleiner. Je doet steeds minder, uit angst voor de pijn. Tot je op een dag beseft dat de pijn niet verdwijnt en je zélf de regie moet pakken. Dat was het keerpunt voor mij.”

Jans verhaal is dat van miljoenen mensen. Volgens het RIZIV leeft naar schatting 1 op 5 volwassenen boven de 55 jaar in België met artrose. Hoewel er nog geen genezend medicijn bestaat, tonen wetenschap en praktijk dat een actieve, weloverwogen aanpak het leven aanzienlijk kan verbeteren.

Artritis versus artrose: het verschil

Hoewel de termen vaak door elkaar gebruikt worden, gaat het om twee verschillende aandoeningen.

• Artritis betekent letterlijk gewrichtsontsteking. Het kan veroorzaakt worden door auto-immuunziekten, infecties of kristalvorming zoals bij jicht. De klachten zijn pijn, roodheid, warmte en zwelling, en artritis kan op elke leeftijd voorkomen.
• Artrose ontstaat door slijtage van het kraakbeen. Het kraakbeen wordt dunner, waardoor botten over elkaar gaan schuren. Dit geeft pijn, stijfheid en verminderde functionaliteit. Artrose treft vooral ouderen en wordt daarom vaak een slijtageziekte genoemd.

De hoekstenen van een beter leven: bewegen en gewicht

Het lijkt tegenstrijdig, maar beweging is het beste medicijn. Het kraakbeen in je gewrichten heeft beweging nodig om gevoed en soepel te blijven. Stilstand leidt tot achteruitgang. Wandelen, fietsen en zwemmen zijn ideaal, omdat ze de gewrichten nauwelijks belasten.

“Wanneer je beweegt, stimuleer je de doorbloeding en voed je het kraakbeen. Het is cruciaal om de gewrichten soepel te houden.” – Dr. Anne-Marie van der Maarel, reumatoloog(*)

Ook overgewicht speelt een grote rol. Elke kilo extra belast je knieën en heupen. Zelfs vijf kilo gewichtsverlies kan al merkbaar verschil maken in pijn en mobiliteit.

Medicijnen en behandelingen vandaag

Een genezend medicijn is er nog niet, maar er bestaan verschillende manieren om de klachten te verlichten:

• Paracetamol: vaak eerste keuze, maar beperkt effect bij ernstige pijn.
• NSAID’s zoals ibuprofen of naproxen: sterker, maar met risico’s voor maag, nieren en hart.
• Injecties met corticosteroïden of hyaluronzuur: tijdelijk effect bij ernstige pijn.
• Operatie: bij ernstige artrose kan een heup- of knieprothese de levenskwaliteit sterk verbeteren. Succesratio’s zijn hoog, maar revalidatie vraagt tijd en inzet.

Een inspirerend voorbeeld is Marie (68), die na jarenlange kniepijn een prothese kreeg: “De eerste weken na de operatie waren zwaar. Maar nu fiets ik weer elke dag naar de markt. Het voelt alsof ik mijn vrijheid terug heb.”

De onzichtbare strijd: het mentale aspect

Chronische pijn tast niet alleen je lichaam, maar ook je mentale gezondheid aan. Angst en somberheid liggen op de loer.

• Praat erover met familie, vrienden of lotgenoten.
• Mindfulness en ademhalingsoefeningen leren je de pijn te accepteren en stress te verminderen.
• Psychologische of ergotherapeutische begeleiding helpt om je activiteiten beter te verdelen en nieuwe manieren te vinden om met beperkingen om te gaan.

Slimme aanpassingen en leefstijl

• Hulpmiddelen: braces, steunzolen, ergonomische stoelen, een verhoogd toilet.
• Schoeisel: stevige schoenen met goede demping verminderen belasting.
• Slaap: een goed matras en voldoende nachtrust helpen bij pijnverwerking.
• Krachttraining: lichte spieropbouw rond knie en heup geeft extra stabiliteit.
• Voeding: een ontstekingsremmend dieet met vette vis, noten, zaden en groenten zoals broccoli en spinazie kan helpen. Omega-3 vetzuren en vitamine D zijn veelbelovend.

Preventie en vroege signalen

Artrose is niet altijd te voorkomen, maar je kunt het risico beperken door:

• Regelmatig te bewegen met gewrichtsvriendelijke sporten.
• Overgewicht te vermijden.
• Blessures goed te laten herstellen.
• Te kiezen voor ergonomisch werken en tillen.

Let op de vroege signalen: ochtendstijfheid langer dan 30 minuten, pijn bij traplopen, een krakend gevoel in het gewricht of een geleidelijke afname van bewegingsvrijheid.

Mythes en misverstanden

• “Artrose krijg je alleen op hoge leeftijd.” Niet waar: ook jongere mensen kunnen het krijgen, vooral na blessures.
• “Krakende knieën betekenen slijtage.” Niet altijd: geluiden in een gewricht zijn vaak onschuldig.
• “Rust is het beste bij pijn.” Onjuist: lichte beweging helpt juist om stijfheid te verminderen.

Multidisciplinaire zorg

Een succesvolle aanpak is vaak teamwerk:

• De huisarts coördineert de behandeling en verwijst door.
• De fysiotherapeut stelt een beweegschema op maat samen.
• De ergotherapeut geeft tips om dagelijkse activiteiten lichter te maken.
• De diëtist ondersteunt bij gewichtsverlies en een gezond voedingspatroon.
• De psycholoog helpt om de mentale impact beter te verwerken.

Feiten en cijfers

Artrose komt veel vaker voor dan de meeste mensen denken. Ongeveer 1 op 5 volwassenen boven de 55 jaar in België leeft met deze aandoening (RIZIV, 2023). Vooral de knieën en heupen worden getroffen. Opvallend is dat zo’n 65 procent van de patiënten vrouw is, waarbij het risico na de menopauze sterk stijgt. Wereldwijd is artrose bovendien de meest voorkomende gewrichtsaandoening (WHO).

Praktische checklist: omgaan met een slechte dag

• Accepteer dat rust nemen oké is.
• Warmte of koude kan helpen: een warm bad bij stijfheid, ijs bij zwelling.
• Blijf licht bewegen: rustig wandelen of stretchen.
• Verdeel je activiteiten in korte blokken en vermijd piekbelasting.

Wetenschappelijke hoop: een blik op de toekomst

Onderzoekers werken aan innovatieve oplossingen:

• Drug repurposing: bestaande middelen zoals colchicine tonen potentieel.
• Hydrogel-implantaten: vloeibare vullingen waarin nieuw kraakbeen kan aangroeien.
• Stamceltherapie: gericht op regeneratie van beschadigd kraakbeen.
• 3D-printtechnieken: voor het maken van gepersonaliseerde protheses.
• Gentherapie: experimentele technieken die de slijtage bij de bron proberen te stoppen.

“De toekomst ligt niet enkel in symptoombestrijding, maar in herstel en vertraging van de ziekte.” 

Regie houden ondanks artrose

Artrose hoeft je leven niet te bepalen. Door de juiste balans van beweging, leefstijl, mentale veerkracht en medische zorg kun je de pijn verzachten en je leven verrijken.

Later in deze reeks:

• Artritis: wat is het verschil met artrose?

Oorzaken, symptomen en behandelingen van ontstekingsziekten van de gewrichten.

• Bewegen zonder pijn: de beste sporten bij gewrichtsklachten

Waarom wandelen, fietsen en zwemmen ideaal zijn voor soepele gewrichten.

• Voeding en gewrichten: wat helpt écht tegen ontstekingen?

Van omega-3 tot vitamine D: voedingsstoffen die bijdragen aan minder pijn.

• Slaaphouding en gezondheid: zo bescherm je je gewrichten ’s nachts

Een goed bed en de juiste houding maken zichtbaar verschil bij pijn.

• Wanneer is een knie- of heupoperatie de juiste keuze?

Indicaties, revalidatie en resultaten bij gewrichtsprotheses in één overzicht.