Tussen al het feestelijk nieuws door toch dit opmerkelijke nieuwsfeit wat onze gezondheid betreft: dementie neemt intussen de trieste koppositie in van belangrijkste doodsoorzaak in ons land. Dit nieuws wordt gemeld door gezondheidsinstituut Sciensano.

Aandacht voor dementie is broodnodig

Recent publiceerden we in onze nieuwsbrief een paar artikels over dementie, zo over hoe omgaan met dementie en hoe dementie voorkomen en behandelen.

Misschien vond je al deze aandacht voor dementie wat overdreven, maar de realiteit geeft ons helaas gelijk. Zo publiceerde gezondheidsinstituut Sensano (door corona intussen bekend bij elke Belg) haar nieuwste analyses.die aantonen dat deze aandacht broodnodig is.

Dementie is de belangrijkste doodoorzaak geworden

Tussen 2004 en 2019 klom dementie (onder andere veroorzaakt door de ziekte van Alzheimer) geleidelijk aan op tot de belangrijkste doodsoorzaak in België.

De opmars van dementie komt volgens Sciensano vooral omdat de overlijdens door hart- en vaatziekten, historisch veruit de belangrijkste doodsoorzaak in België, jaar na jaar dalen.

Cijfers van Statbel

Sciensano analyseerde de sterftecertificaten verzameld door statistiekbureau Statbel, en deelde alle overlijdens in volgens 130 unieke doodsoorzaken. De gedetailleerde analyses laten toe om vergelijkingen te maken over tijd, leeftijd, geslacht, en provincie.

In 2019, het laatste jaar waarvoor we schattingen konden maken, waren coronaire hartziekte en dementie de belangrijkste doodsoorzaken in België. Elke van beide was verantwoordelijk voor zo’n 9% van alle overlijdens.

Minder beroertes en hartziektes, meer dementie

Beroerte en longkanker stonden op een gedeelde derde en vierde plaats, met elk een aandeel van ongeveer 7% van alle overlijdens. Deze rangschikking verschilt sterk van die uit 2004, waar coronaire hartziekte en beroerte nog aanleiding gaven tot respectievelijk 15% en 10% van alle overlijdens, en dementie slechts een aandeel van 5% vertegenwoordigde.

De geleidelijke opmars van dementie, maar vooral de sterke daling in het aantal overlijdens door hart- en vaatziekten, en recent ook de beperkte daling in het aantal overlijdens door longkanker, zorgen ervoor dat dementie uitgroeit tot de belangrijkste doodsoorzaak in België. (Brecht Devleesschauwer, epidemioloog bij Sciensano)

Evolutie van de overlijdens door hart- en vaatziekten, longkanker en dementie in de Belgische bevolking tussen 2004 en 2019

Belangrijke verschillen tussen mannen en vrouwen

Opmerkelijk is het verschil doodsoorzaken tussen de geslachten.

De nationale cijfers verbergen echter een aantal belangrijke verschillen tussen mannen en vrouwen. Bij mannen staan coronaire hartziekte en longkanker nog stevig aan de top, met een aandeel van respectievelijk 10% en 9% van alle overlijdens. Slechts 6% van de mannen overlijdt aan dementie.

Bij vrouwen is dementie daarentegen al sinds 2013 de belangrijkste doodsoorzaak. In 2019 waren bijna 12% van alle overlijdens bij vrouwen te wijten aan dementie, tegenover 8% door coronaire hartziekte en beroerte. Specifiek bij vrouwen kent ook de longkankersterfte nog steeds een stijgende trend, wat de nodige aandacht verdient.

Evolutie van de overlijdens door hart- en vaatziekten, longkanker en dementie bij mannen tussen 2004 en 2019

Evolutie van de overlijdens door hart- en vaatziekten, longkanker en dementie bij vrouwen tussen 2004 en 2019

Antwerpenaars overlijden het vaakst aan dementie

Regionaal zijn er duidelijk verschillen in doodsoorzaken te noteren. Voor het eerst werden deze analyses ook opgesplitst per provincie. Daarbij vallen een aantal interessante geografische verschillen op. Zo lopen inwoners van de provincie Antwerpen (na correctie voor grootte en leeftijdsstructuur van de bevolking) het meeste risico om te overlijden door dementie.

De provincie Luxemburg kent daarentegen het laagste risico. Over alle doodsoorzaken heen is de sterftegraad echter het hoogste in de provincie Henegouwen, gevolgd door Namen en Luik. West-Vlaanderen, Vlaams-Brabant, en Limburg, kennen daarentegen de laagste sterftegraad. Sinds 2004 is de sterftegraad in alle provincies significant gedaald, maar zijn de verschillen tussen de provincies grotendeels constant gebleven.

Bron: Sciensano