Op weg naar de feestdis toch ook even tijd voor ernst: namelijk onze reeks over de ziekte met de grote K.

Openlijk praten over kanker 

De nieuwsbrief van Seniorennet staat de komende drie weken in het teken van kanker. Deze reeks belicht de ziekte niet alleen vanuit medisch perspectief, maar ook vanuit de sociale en emotionele uitdagingen. We willen niet alleen informeren, maar ook taboes doorbreken en hoop bieden. Kanker heeft een grote impact op Vlaanderen, en door er openlijk over te praten, maken we de weg vrij voor meer begrip, preventie en steun.

Deze reeks artikelen verschijnt bewust vanaf 23 december, een periode waarin veel mensen het moeilijk hebben. Voor wie een geliefde aan kanker verloor, kunnen de feestdagen pijnlijk confronterend zijn, en voor wie zelf met kanker leeft, is dit een tijd waarin eenzaamheid en somberheid vaak de kop opsteken. Met deze artikelen willen we een boodschap van hoop en steun brengen, en laten weten dat we aan jullie denken. Deze periode is bij uitstek geschikt om warmte, verbondenheid en bemoediging te delen, precies wat we met deze reeks willen bereiken.

In dit eerste artikel duiken we in de meest voorkomende kankers in Vlaanderen, hun trends en evolutie door de jaren heen, en bespreken we manieren om het risico te verkleinen.

Hardnekkige taboes rond kanker

Hoewel kanker al decennialang een van de meest onderzochte ziekten is, blijven taboes hardnekkig bestaan. Voor velen is het nog steeds een beladen onderwerp; het woord “kanker” wordt soms zelfs vermeden uit angst of bijgeloof. Ook heerst er vaak schaamte bij patiënten over de oorzaak van hun ziekte. Vooral bij vormen zoals longkanker en leverkanker wordt er snel geoordeeld dat een ongezonde levensstijl de oorzaak is, terwijl dit niet altijd het geval is.

Naast het stigma rondom de ziekte zelf, blijft mentale gezondheid vaak een onderbelicht aspect. Kanker heeft niet alleen fysieke gevolgen maar kan ook leiden tot angst, depressie en gevoelens van isolatie. Dit bespreekbaar maken is cruciaal. Organisaties zoals Kom op tegen Kanker en lotgenotengroepen bieden steun en helpen patiënten en hun naasten om de stilte te doorbreken.

De meest voorkomende kankers in Vlaanderen

Prostaatkanker

Met jaarlijks meer dan 12.000 diagnoses in België blijft prostaatkanker de meest voorkomende kanker bij mannen, vooral bij 65-plussers. De overlevingskans is de afgelopen decennia sterk verbeterd dankzij betere screeningmethoden, zoals de PSA-test, en geavanceerde behandelingen. Waar prostaatkanker vroeger vaak pas in een laat stadium werd ontdekt, worden tumoren nu vaker vroeg opgespoord.

Borstkanker

Borstkanker blijft de meest voorkomende vorm bij vrouwen. In 2022 kregen meer dan 11.000 vrouwen in België deze diagnose. Screening via mammografie heeft een enorme impact gehad op de vroegtijdige detectie, wat leidt tot hogere overlevingskansen. Vergeleken met twintig jaar geleden is de bewustwording rond borstkanker aanzienlijk toegenomen, mede dankzij campagnes zoals Think Pink.

Longkanker

Een interessante verschuiving is zichtbaar bij longkanker. Bij mannen daalt het aantal diagnoses al decennialang dankzij afnemend rookgedrag, maar bij vrouwen is het aantal licht gestegen door veranderende rookpatronen in de vorige eeuw. Deze trend benadrukt het belang van rookpreventie en ondersteuning bij het stoppen met roken.

Dikkedarmkanker

Dikkedarmkanker blijft een van de dodelijkste kankers, maar screeningsprogramma’s zoals de stoelgangtest vanaf 50 jaar hebben al veel levens gered. In vergelijking met vroeger is de deelname aan screenings verbeterd, maar er is nog steeds werk aan de winkel om meer mensen te overtuigen.

Huidkanker

Huidkanker, en dan vooral maligne melanoom, neemt de laatste jaren toe. Deze vorm van kanker wordt vaak geassocieerd met onbeschermde blootstelling aan de zon en het gebruik van zonnebanken. Interessant is dat de bewustwording over huidkanker onder jongeren is toegenomen, maar bij oudere generaties blijft het belang van zonnebescherming soms onderbelicht.

Opkomende trends en verschillen met vroeger

In vergelijking met enkele decennia geleden zijn er opvallende verschuivingen in de incidentie van bepaalde kankers. Longkanker is hiervan een duidelijk voorbeeld: de afname bij mannen weerspiegelt de daling in rookgedrag sinds de jaren '70. Bij vrouwen is echter een stijging zichtbaar, wat deels te maken heeft met de opkomst van roken onder vrouwen in de jaren '60 en '70.

Ook prostaat- en borstkanker worden steeds vaker vroeg opgespoord dankzij verbeterde technologieën en meer bewustzijn. Het succes van bevolkingsonderzoeken heeft niet alleen de sterftecijfers verlaagd maar ook geleid tot een bredere maatschappelijke discussie over preventie. Daarentegen is dikkedarmkanker, ondanks betere screenings, nog steeds een groot probleem. Hier ligt een kans voor verdere sensibilisering.

Huidkanker toont een zorgwekkende stijging, vooral bij mensen van 50 jaar en ouder. Dit komt deels door het verhoogde gebruik van zonnebanken in de jaren '80 en '90 en de lange termijnimpact van overmatige blootstelling aan UV-straling.

Kanker en de rol van vroegtijdige opsporing

Een van de grootste successen in de strijd tegen kanker is de vooruitgang in vroegtijdige opsporing. Hoe vroeger een tumor ontdekt wordt, hoe beter de behandelingsresultaten. Bij borstkanker bijvoorbeeld kan een mammografie kleine tumoren opsporen die met het blote oog of via zelfonderzoek niet zichtbaar zijn. Dit betekent dat behandelingen minder invasief kunnen zijn en de overlevingskansen stijgen. Toch blijft er werk aan de winkel om de drempel voor deelname aan screeningsprogramma's te verlagen. Een recente studie in Vlaanderen toont aan dat een deel van de bevolking nog twijfelt over het nut van zulke onderzoeken, vaak uit angst voor de uitslag of door een gebrek aan kennis.

De impact van vergrijzing op kankerstatistieken

De vergrijzing van de bevolking in Vlaanderen heeft een directe invloed op de incidentie van kanker. Naarmate de gemiddelde levensverwachting stijgt, neemt ook het aantal diagnoses toe, simpelweg omdat kanker een ziekte is die vaker voorkomt op latere leeftijd. Dit benadrukt de noodzaak om te investeren in preventie en ondersteuning specifiek voor boomers. Bijvoorbeeld: het voorzien van informatie op maat over leefstijlaanpassingen kan bijdragen aan een gezondere, oudere bevolking.

Innovaties in kankeronderzoek

Een hoopvolle trend is de opmars van innovatieve behandelingen zoals immunotherapie en gerichte therapieën. Waar chemotherapie vaak een breed scala aan cellen aantast, richten deze nieuwe behandelingen zich specifiek op de kankercellen, wat zorgt voor minder bijwerkingen en betere resultaten. Vlaanderen speelt hierin een actieve rol: onderzoekscentra zoals het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) leveren baanbrekend werk in de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. Ook klinische studies bieden patiënten steeds meer kansen om toegang te krijgen tot de nieuwste therapieën.

Psychosociale ondersteuning: een cruciale pijler

Naast medische zorg is psychosociale ondersteuning essentieel. Een diagnose kanker treft niet alleen het lichaam, maar ook de geest. In Vlaanderen bieden organisaties zoals Kom op tegen Kanker niet alleen financiële steun, maar ook een luisterend oor via hun hulplijn. Bovendien worden lotgenotengroepen steeds belangrijker, waar patiënten ervaringen en emoties kunnen delen. Deze groepen helpen bij het doorbreken van het isolement dat vaak met kanker gepaard gaat.

De maatschappelijke kosten van kanker

Kanker heeft niet alleen een persoonlijke impact, maar ook een aanzienlijke invloed op de samenleving als geheel. De kosten voor behandelingen, ziekenhuisopnames en langdurige revalidatie lopen hoog op. Preventieprogramma's hebben niet alleen als doel levens te redden, maar ook om deze kosten te reduceren. Investeren in preventie en vroegtijdige opsporing blijkt op lange termijn kostenefficiënt. Hier kan Vlaanderen een voortrekkersrol blijven spelen door gezondheidseducatie te promoten en screenings toegankelijker te maken.

Wat kun je zelf doen?

Jij als boomer hebt een sleutelrol in het verkleinen van je eigen risico. Hier zijn enkele praktische stappen:

• Neem deel aan screenings: De Vlaamse overheid biedt gratis onderzoeken aan voor borst-, darm- en baarmoederhalskanker. Meer informatie vind je op Bevolkingsonderzoek Vlaanderen.
• Leef gezond: Stop met roken, eet evenwichtig en beweeg voldoende.
• Bescherm je huid: Gebruik zonnecrème en vermijd de zon tijdens piekuren.

Het is nooit te laat om een gezonde verandering te maken. Ook kleine stappen kunnen een groot verschil maken.

Volgende week in onze reeks

In Artikel 2: 'Leven met kanker: uitdagingen en hoop' bespreken we hoe een diagnose het leven verandert en welke mentale, sociale en emotionele uitdagingen dit met zich meebrengt. We bieden tips voor een betere levenskwaliteit en laten je kennismaken met organisaties die ondersteuning bieden. Mis het niet!

Stefaan Van Laere