In 2010 vonden archeologen in Vindolanda het skelet van een kind onder de vloer van een Romeinse barak. Die ongewone plek deed vermoeden dat iemand het lichaam had verborgen. Hoe het kind gestorven is, valt uit de begraving alleen niet af te leiden.
Waar werd het kind gevonden?
Vindolanda ligt in het noorden van Engeland, bij de Muur van Hadrianus. Het Romeinse fort stond er al voordat die muur werd gebouwd. Op dezelfde plek kwamen na elkaar verschillende forten, waardoor resten uit verschillende perioden boven elkaar liggen. Archeologen moeten daarom bij elke vondst uitzoeken bij welk fort ze hoort.
Het fort was al lang bekend toen het kinderskelet in 2010 tevoorschijn kwam. Het skelet werd dus niet in de jaren twintig van de vorige eeuw ontdekt. Het kind lag met opgetrokken benen in een kleine kuil onder een barakvloer. Vooral die plaats binnen een gebouw maakte de begraving opvallend.
Bij een opgraving is de plaats in de bodem even belangrijk als het voorwerp of het skelet zelf. Archeologen kijken bijvoorbeeld of een kuil door een oudere vloer loopt en of er een latere vloer boven ligt. Zo kunnen ze bepalen wanneer iemand het lichaam daar neerlegde. Een munt of potscherf uit een laag vlakbij hoort daarom nog niet bij het graf.
Het kind kan op een ander moment gestorven zijn dan het begraven werd. Ook de vloer kan later zijn aangelegd. Archeologen zoeken uit in welke volgorde dat gebeurde.
Wat vertelt het skelet over het kind?
De leeftijd werd geschat op ongeveer acht tot tien jaar. Bij kinderen kijken onderzoekers daarvoor onder meer naar de ontwikkeling van de tanden en de groei van de botten. Een precieze leeftijd kunnen ze daar niet uit aflezen. De lengte van een skelet alleen zegt ook te weinig, want kinderen groeien niet allemaal even snel.
Ook het geslacht is bij een kinderskelet moeilijker vast te stellen dan bij een volwassen skelet. Onderzoekers letten daarvoor vaak op kenmerken van het bekken, maar die zijn bij kinderen nog niet volledig ontwikkeld. DNA-onderzoek kan soms meer vertellen, als er voldoende bruikbaar erfelijk materiaal bewaard is.
Op een skelet kunnen sporen van bepaalde ziekten of langdurige tekorten te zien zijn. Zonder die sporen kan je nog niet zeggen dat een kind altijd gezond was. Veel aandoeningen laten op botten niets herkenbaars achter. Ook gave tanden bewijzen niet dat iemand uit een rijke familie kwam.
Om iets te weten over de sociale afkomst, moet je dus verder kijken dan de lichamelijke gezondheid. Een woning of voorwerpen kunnen helpen, als je zeker weet dat ze bij die persoon hoorden. Ook daarmee is de afkomst niet altijd vast te stellen. De plek onder de barak vertelt ons bijvoorbeeld niet of dit kind tot de familie van een bevelhebber behoorde.

Waarom wekt deze begraving argwaan?
In de Romeinse wereld lagen begraafplaatsen meestal buiten de bewoonde kern. Er waren uitzonderingen, onder meer voor heel jonge kinderen. Een ouder kind onder de vloer van een legerbarak is daarom een ongebruikelijke begraving. Het is begrijpelijk dat archeologen zich afvragen of iemand daar een lichaam wilde verbergen.
Ook als het lichaam verborgen was, weten we daarmee nog niet wat er daarvoor gebeurde. Bij onderzoek naar geweld bekijken specialisten bijvoorbeeld breuken en beschadigingen aan botten. Ze zoeken uit of die rond het overlijden ontstonden of pas later. Ook de druk van de bodem kan namelijk een bot breken.
De houding van het lichaam kan iets vertellen over de ruimte waarin het lag. Dat het kind opgetrokken lag, bewijst op zichzelf niet dat de begraving haastig gebeurde. Om te kunnen zeggen dat het vastgebonden was, zijn bijkomende sporen en een nauwkeurige beschrijving van de vondst nodig. Wat iemand daarbij dacht of voelde, valt uit zulke sporen niet af te lezen.
Voor dit vermoeden is meer bewijs nodig
Een vreemde begraafplaats kan aanleiding geven tot onderzoek naar een gewelddadige dood. De plek alleen bewijst geen moord en vertelt niet wie het lichaam daar heeft begraven.
Sommige dodelijke verwondingen raken vooral zachte lichaamsdelen en laten geen spoor op het skelet achter. Botonderzoek kan daardoor soms wel een doodsoorzaak aantonen, maar soms blijft die onbekend. Als onderzoekers geen letsel zien, kunnen ze geweld dus ook niet uitsluiten.
Wie leefde er rond de barakken?
De soldaten van Vindolanda behoorden tot de Romeinse hulptroepen. Dat waren vaste onderdelen van het Romeinse leger, naast de legioenen. De benamingen legionairs en huursoldaten kloppen dus niet voor al deze soldaten. Een eenheid van de hulptroepen had een eigen organisatie en stond onder een eigen bevel.
Sommige eenheden droegen de naam van een volk of streek. Zo'n naam vertelt niet waar elke soldaat geboren was, want eenheden konden verhuizen en nieuwe manschappen opnemen. Je kan er dus niet uit afleiden dat alle bewoners van een barak dezelfde herkomst hadden.
In en rond Vindolanda leefden ook gezinnen en mensen die voor het leger werkten. Dat blijkt uit geschreven documenten en gebruiksvoorwerpen die er gevonden zijn. Er waren dus ook andere bewoners dan de soldaten die in de barakken sliepen. De aanwezigheid van kinderen is daardoor begrijpelijk, al weten we niet bij welk huishouden dit kind hoorde.
De barak is een vindplaats, geen aanwijzing naar één persoon. Wie er sliep, had misschien toegang tot de plek, maar daarmee weten we nog niet wie het lichaam begroef. Ook anderen konden er mogelijk komen. Wat we denken te weten over het harde soldatenleven, bewijst evenmin wat dit kind overkwam.

Wat kan verder onderzoek nog vertellen?
Onderzoekers gebruiken verschillende technieken om meer over menselijke resten te weten te komen. DNA kan informatie geven over biologische verwantschap, als het voldoende bewaard is. Bepaalde stoffen in tanden kunnen dan weer aanwijzingen geven over de omgeving waarin iemand opgroeide. Ook daarvoor moeten de resten goed genoeg bewaard zijn.
Uit zo'n onderzoek kan je niet eenvoudig afleiden dat het om een "Romeins kind" ging. Romeins burgerschap was een wettelijke status en die kan je niet uit DNA aflezen. Ook rijkdom heeft geen eigen genetisch kenmerk. Zelfs als er aanwijzingen zijn over waar het kind vandaan kwam, weten we daarmee nog niets over de positie van het gezin.
Bij berichten over nieuwe analyses helpt het om op de onderzoeksvraag te letten. Onderzoekers kunnen bijvoorbeeld de leeftijd proberen te bepalen of nagaan of mensen familie van elkaar waren. Onderzoek naar een mogelijk letsel vraagt weer een andere aanpak. Een nauwkeuriger leeftijd vertelt ons bijvoorbeeld nog niet wie het lichaam begroef.
Het graf vertelt iets over hoe het kind op die ongewone plek begraven werd. Om de doodsoorzaak te achterhalen, moeten onderzoekers naar andere sporen zoeken.
Bij deze vondst ontbreekt een naam of een getuigenis die vertelt wat er gebeurde. Onderzoekers moeten het doen met het lichaam en de bodem waarin het lag. Die kunnen aanwijzingen opleveren, maar hoe het leven van dit kind eruitzag, blijft grotendeels onbekend.
Bronnen
De inhoud van deze rubriek verkent historische vraagstukken, onverklaarde gebeurtenissen en theorieën. We scheiden feiten helder van hypothesen en vermoedens. De teksten zijn louter bedoeld ter vermaak en verbazing.









