India roept beelden op van kleurrijke tempels, drukke steden, uitgestrekte natuurgebieden en eeuwenoude paleizen. Maar achter die bekende beelden schuilen verhalen die werkelijkheid, geloof en legende met elkaar verbinden.
Waarom wordt de koe door veel hindoes vereerd? Wat is er waar van het vervloekte fort dat niemand na zonsondergang mag betreden? En waar ligt de jungle waarin Mowgli, Baloe en Bagheera hun avonturen beleefden?
We nemen drie bijzondere verhalen uit India onder de loep.
Een land dat zich niet in één verhaal laat vatten
India telt meer dan een miljard inwoners en kent honderden talen, verschillende godsdiensten en grote regionale verschillen. Spreken over “de Indiase cultuur” is daarom altijd gevaarlijk. Wat in de ene streek een belangrijk gebruik is, kan elders nauwelijks bekend zijn.
Ook de omgang met dieren, tempels en oude gebouwen verschilt sterk van plaats tot plaats. Sommige verhalen zijn diep geworteld in religieuze tradities. Andere worden al generaties lang verteld, zonder dat nog duidelijk is waar de historische waarheid ophoudt en de legende begint.
Precies dat maakt India zo fascinerend.
1. Waarom is de koe heilig?
Wie beelden van India ziet, merkt ze vroeg of laat op: koeien die rustig langs een weg wandelen, tussen auto’s staan of vlak bij een tempel liggen.
Vooral binnen het hindoeïsme neemt de koe een bijzondere plaats in. Dat betekent niet dat iedere Indiër het dier vereert. India telt ook grote groepen moslims, christenen, sikhs, boeddhisten, jaïnisten en mensen zonder religieuze overtuiging.
Toch is de eerbied voor de koe in grote delen van het land duidelijk zichtbaar.
Meer dan een nuttig dier
De koe speelde eeuwenlang een belangrijke rol in het dagelijkse leven. Ze leverde melk en mest. Runderen hielpen bovendien bij het bewerken van landbouwgrond en het vervoeren van lasten.
Maar haar betekenis is niet alleen praktisch.
Binnen verschillende hindoeïstische tradities staat de koe symbool voor:
- zorg en moederschap;
- leven en vruchtbaarheid;
- overvloed;
- geweldloosheid;
- respect voor levende wezens.
De koe wordt niet als een god beschouwd, maar wel als een dier dat bescherming en eerbied verdient.
Ook in religieuze verhalen verschijnt ze regelmatig. De god Krishna wordt vaak afgebeeld als een jonge koeherder. Shiva wordt dan weer vergezeld door Nandi, een heilige stier die als zijn rijdier en trouwe wachter geldt.
Bij veel Shiva-tempels staat een beeld van Nandi gericht naar het centrale heiligdom.
Krijgen koeien altijd voorrang?
Dat koeien in India altijd voorrang zouden krijgen op mensen, is te eenvoudig voorgesteld. In sommige steden en dorpen lopen ze vrij rond en houden weggebruikers rekening met hen. Op drukke wegen kan dat opvallende en soms chaotische taferelen opleveren.
De omgang met runderen verschilt echter per deelstaat. Ook de wetgeving rond het slachten en vervoeren van koeien is niet overal dezelfde.
De heilige koe is dus geen curiositeit uit een vreemd land, maar een religieus en cultureel symbool met een lange geschiedenis.
De heilige buffels van de Toda
Ook buffels spelen in bepaalde delen van India een bijzondere rol. Dat geldt vooral voor de Toda, een kleine inheemse gemeenschap in het Nilgirigebergte in Zuid-India.
Traditioneel draaide een groot deel van hun leven rond het houden van buffels en het verwerken van buffelmelk. Sommige buffels werden als heilig beschouwd. Melk en zuivelproducten maakten niet alleen deel uit van de voeding, maar ook van religieuze rituelen.
Priesters die verantwoordelijk waren voor de heilige zuivelplaatsen moesten zich aan strikte regels houden. Ook tijdens begrafenisrituelen kregen buffels een symbolische betekenis.
Er bestaan verhalen waarin buffels de overledenen vergezellen naar de wereld van de doden. Die overtuigingen behoren specifiek tot de tradities van de Toda en mogen niet worden voorgesteld alsof heel India ze deelt.
Vandaag staat hun levenswijze onder druk door modernisering, toerisme en veranderingen in het landschap. Toch proberen leden van de gemeenschap hun taal, geborduurde kleding en eeuwenoude rituelen te bewaren.
India kent niet één traditie, maar duizenden verhalen die naast elkaar bestaan.
2. Het vervloekte fort dat ’s nachts verboden terrein is
Aan de rand van het Sariskagebied in Rajasthan liggen de ruïnes van Bhangarh Fort. Overdag kunnen bezoekers er tussen oude paleizen, tempels en marktstraten wandelen.
Voor zonsopgang en na zonsondergang is het terrein echter verboden.
Dat toegangsverbod heeft Bhangarh de reputatie gegeven van een van de meest mysterieuze plaatsen van India. Volgens populaire verhalen zou het er na het vallen van de nacht spoken.
Maar waarom?
De tovenaar en de prinses
Een van de bekendste legendes gaat over prinses Ratnavati, die geroemd werd om haar schoonheid. Een tovenaar zou verliefd op haar zijn geworden, maar wist dat zij nooit vrijwillig voor hem zou kiezen.
Daarom probeerde hij volgens het verhaal een flesje parfum met magie te betoveren. Zodra de prinses het parfum zou gebruiken, zou ze verliefd op hem worden.
Ratnavati ontdekte het plan en wierp het flesje weg. Het kwam op een groot rotsblok terecht. Dat begon te rollen en verpletterde de tovenaar.
Voor hij stierf, zou hij een vloek over Bhangarh hebben uitgesproken.
Niet veel later werd de stad aangevallen en raakte ze ontvolkt. Volgens de legende kwamen de inwoners om en vonden hun geesten nooit rust.
Legende en geschiedenis lopen door elkaar
Het verhaal over de tovenaar en de prinses is niet historisch bewezen. Ook over de precieze reden waarom Bhangarh werd verlaten, bestaan verschillende verklaringen.
Historische bronnen wijzen op politieke conflicten, een geleidelijke terugloop van de bevolking en een zware hongersnood in de achttiende eeuw. Zoals bij veel verlaten plaatsen ontstonden later verhalen die het verval een bovennatuurlijke verklaring gaven.
Dat bezoekers het fort alleen tussen zonsopgang en zonsondergang mogen betreden, staat wel vast. De officiële toeristische dienst van Rajasthan vermeldt die beperking.
Daarmee is echter niet bewezen dat de overheid gelooft dat het er spookt. Een nachtelijk verbod kan ook te maken hebben met veiligheid, wilde dieren en het beschermen van historische ruïnes.
Overdag is Bhangarh allesbehalve een duister spookoord. Het fort ligt in een groen landschap aan de voet van een heuvel. De verlaten tempels, poorten en paleisresten geven bezoekers wel het gevoel dat de tijd er plots is blijven stilstaan.
Misschien zijn het niet de geesten, maar de stilte en de verlaten gebouwen die Bhangarh zo beklemmend maken.
3. Waar ligt de echte jungle van Mowgli?
Bijna iedereen kent Mowgli, het mensenkind dat door wolven wordt grootgebracht. Samen met de beer Baloe, de panter Bagheera en de tijger Shere Khan groeide hij uit tot een van de beroemdste figuren uit de jeugdliteratuur.
De verhalen werden geschreven door Rudyard Kipling, die in 1865 in Bombay werd geboren. Die stad heet vandaag Mumbai.
Kipling bracht zijn eerste kinderjaren in India door. Later keerde hij er als jonge journalist terug. Het land, zijn inwoners en de Britse koloniale samenleving werden belangrijke onderwerpen in zijn werk.
In 1894 verschenen verschillende eerder gepubliceerde verhalen samen in The Jungle Book. Een jaar later volgde The Second Jungle Book.
Niet de West-Ghats, maar Centraal-India
Lange tijd probeerden lezers te achterhalen waar de jungle van Mowgli precies lag. De West-Ghats, een groene bergketen langs de westkant van India, worden soms als mogelijke inspiratiebron genoemd.
Toch wijzen de verhalen zelf in een andere richting.
Kipling verwijst meermaals naar Seeonee, de vroegere Engelse schrijfwijze van Seoni. Dat gebied ligt in de centraal-Indiase deelstaat Madhya Pradesh.
Vooral Pench Tiger Reserve, dat gedeeltelijk in het district Seoni ligt, wordt tegenwoordig met Mowgli verbonden. Ook Kanha National Park wordt vaak genoemd als landschap dat sterk aan Kiplings jungle doet denken.
In deze streek leven nog altijd veel dieren die in de verhalen voorkomen:
- Bengaalse tijgers;
- Indische luipaarden;
- jakhalzen;
- wolven;
- lippenberen;
- apen;
- olifanten, al komen die niet overal in het gebied voor.
Door het landschap stroomt bovendien de Wainganga, een rivier die ook in Kiplings verhalen wordt genoemd.
Kipling kende de jungle vooral uit boeken
Het merkwaardige is dat Kipling de bossen rond Seoni waarschijnlijk nooit zelf bezocht. Voor zijn beschrijvingen maakte hij vermoedelijk gebruik van bestaande boeken en verslagen over de natuur en de dieren van Centraal-India.
Hij combineerde die informatie met zijn eigen herinneringen aan India en zijn uitzonderlijke verbeeldingskracht.
De jungle van Mowgli is dus geen exacte plaats die rechtstreeks van een landkaart werd overgenomen. Het is een literaire wereld, samengesteld uit echte landschappen, dierenverhalen, volksvertellingen en fantasie.
Misschien verklaart dat waarom zoveel verschillende natuurgebieden zich vandaag graag met Het Jungleboek verbinden.
Een beroemde aap die nooit bij Kipling voorkwam
Wie alleen de Disneyfilm kent, herinnert zich ongetwijfeld King Louie, de swingende orang-oetan die graag als een mens wil leren leven.
Toch komt King Louie niet voor in de oorspronkelijke verhalen van Kipling. Het personage werd speciaal bedacht voor de animatiefilm uit 1967.
Dat was geen toevallige keuze. Orang-oetans leven van nature niet in India, maar op de eilanden Borneo en Sumatra. In Kiplings verhalen komen wel de Bandar-log voor, een luidruchtige en ongeorganiseerde groep apen. Ze hebben geen koning en worden door de andere dieren niet ernstig genomen.
Disney maakte van die groep een kleurrijk muzikaal spektakel en gaf hen een leider. Zo werd King Louie wereldberoemd, ook al zette hij nooit een voet in Kiplings oorspronkelijke jungle.
Een paradijs met een keerzijde
Kiplings verhalen maakten de Indiase natuur voor miljoenen lezers tastbaar. Toch moeten we zijn werk ook in zijn tijd plaatsen.
India maakte van 1858 tot 1947 officieel deel uit van het Britse Rijk. De koloniale overheersing ging gepaard met politieke onderdrukking, economische uitbuiting, opstanden en zware hongersnoden.
Kipling bewonderde India en beschreef het land vaak met veel kleur en detail. Tegelijk verdedigde hij geregeld het Britse imperialisme. Daardoor blijft hij een omstreden figuur.
Het Jungleboek is dus meer dan een spannend verhaal over dieren. Het ontstond in een periode waarin Europeanen India vaak bekeken door een koloniale bril.
Wat is waarheid en wat is legende?
De heilige koe, het vervloekte fort en de jungle van Mowgli lijken drie totaal verschillende verhalen. Toch hebben ze iets gemeen.
Telkens worden historische feiten aangevuld met geloof, herinneringen en fantasie.
De koe is echt belangrijk binnen verschillende hindoeïstische tradities, maar niet iedere Indiër denkt daar hetzelfde over. Bhangarh is werkelijk verboden terrein na zonsondergang, maar dat bewijst niet dat er geesten rondwaren. En de jungle van Mowgli is gebaseerd op de natuur van India, al ontstond ze vooral in de verbeelding van Kipling.
Misschien is dat wel het mooiste geheim van India: het land laat zich nooit in één eenvoudige waarheid samenvatten.
Wat onthouden?
- De koe is vooral binnen het hindoeïsme een symbool van leven, zorg, overvloed en geweldloosheid.
- De heilige stier Nandi wordt verbonden met de god Shiva.
- Bij de Toda in Zuid-India spelen buffels een belangrijke religieuze en culturele rol.
- Bhangarh Fort mag niet vóór zonsopgang of na zonsondergang worden bezocht.
- De vloek van Bhangarh is een volkslegende, geen bewezen geschiedenis.
- De jungle van Mowgli wordt vooral verbonden met Seoni en Pench in Centraal-India.
- Kipling bezocht die bossen waarschijnlijk niet zelf.
- De orang-oetan King Louie werd door Disney bedacht en komt niet voor in Kiplings oorspronkelijke verhalen.
Bronnen en meer informatie
- Rajasthan Tourism. Informatie over Bhangarh Fort, de legende van prinses Ratnavati en de geldende bezoekuren.
Bhangarh Fort - Pench Tiger Reserve. Historische achtergrond over Pench, Seoni en de relatie met Het Jungleboek.
History of Pench Tiger Reserve - Encyclopaedia Britannica. Achtergrond over Rudyard Kipling, zijn leven in India en zijn literaire werk.
Rudyard Kipling - Encyclopaedia Britannica. Achtergrond over de religieuze en culturele betekenis van de koe binnen het hindoeïsme.
Sanctity of the cow - Yale University, eHRAF World Cultures. Culturele en religieuze achtergrondinformatie over de Toda en hun band met buffels.
Toda culture summary
