Je hebt veel mooie plannen voor de toekomst. Maar heb je ook al nagedacht over wat er met je gebeurt als je ernstig ziek wordt of niet meer voor jezelf kunt zorgen? Heb je al een wilsverklaring opgesteld waarin je aangeeft wat je wensen zijn rondom je behandeling of levenseinde? En heb je al een vertrouwenspersoon of vertegenwoordiger aangeduid die jouw belangen kan behartigen als je dat zelf niet meer kunt? 

In dit artikel leggen we in vraag en antwoord uit wat een wilsverklaring is, welke soorten er bestaan en hoe je ze kunt opstellen, registreren, wijzigen of intrekken. We vertellen je ook wat het verschil is tussen een vertrouwenspersoon en een vertegenwoordiger en hoe je ze kunt kiezen. Zo zorg je ervoor dat jouw wil gerespecteerd wordt, ook als je zelf niet meer in staat bent om te beslissen. Want het is jouw leven, jouw keuze. 

In dit artikel:

• Wat is een wilsverklaring?
• Welke soorten wilsverklaringen bestaan er?
• Ik heb al een wilsverklaring opgesteld en wil ze laten registreren. Hoe doe ik dat?
• Hoe wijzig ik mijn wilsverklaring?
• Kan ik mijn wilsverklaring ook mondeling of digitaal afgeven?
• Kan ik een vertrouwenspersoon aanwijzen voor alle soorten wilsverklaringen?
• Wat is het verschil tussen een vertrouwenspersoon en een vertegenwoordiger?
• Kan ik een nieuwe vertrouwenspersoon aanduiden?

Wat is een wilsverklaring?

Een wilsverklaring is een document waarin je aangeeft wat je wensen zijn rondom je behandeling of levenseinde. Deze verklaring wordt gebruikt als je zelf geen beslissingen meer kunt nemen, bijvoorbeeld als je in een coma ligt of als je niet meer kunt praten.

Welke soorten wilsverklaringen bestaan er?

Er zijn verschillende soorten wilsverklaringen, zoals:

• Een wilsverklaring inzake euthanasie: hiermee kun je aangeven dat je euthanasie wilt als je in een onomkeerbaar coma terechtkomt. Deze verklaring moet aan bepaalde voorwaarden voldoen en kan geregistreerd worden bij je gemeente. 
• Een negatieve wilsverklaring: hiermee kun je bepalen wat je niet meer wilt ondergaan, zoals reanimatie, bestraling, kunstmatige beademing, enzovoort. Deze verklaring is wettelijk afdwingbaar en blijft onbeperkt geldig.
• Een positieve wilsverklaring: hiermee kun je aangeven wat je wel wilt ondergaan, zoals palliatieve zorg, pijnbestrijding, orgaandonatie, enzovoort. Deze verklaring is niet wettelijk afdwingbaar, maar geeft wel richting aan je artsen en naasten.
• Een wilsbeschikking: hiermee kun je aangeven hoe je wilt dat je uitvaart wordt geregeld, zoals de keuze voor begraven of cremeren, de muziek, de bloemen, enzovoort. Deze verklaring is niet wettelijk afdwingbaar, maar geeft wel richting aan je nabestaanden.
• Een levenstestament: hiermee kun je een vertrouwenspersoon aanwijzen die namens jou beslissingen kan nemen over je financiën, woning, zorg en andere persoonlijke zaken als je dat zelf niet meer kunt. Deze verklaring moet worden opgesteld bij een notaris.

Ik heb al een wilsverklaring opgesteld en wil ze laten registreren. Hoe doe ik dat?

Dat hangt af van het soort wilsverklaring dat je wilt registreren. 

Wil je een wilsverklaring inzake euthanasie registreren? Dan moet je het volgende doen:

• Download het formulier voor een wilsverklaring of haal het af bij de dienst Burgerzaken van je gemeente.
• De wilsverklaring moet worden opgesteld in het bijzijn van twee meerderjarige getuigen, van wie er minstens één geen materieel voordeel heeft bij het overlijden.
• Je kunt in de wilsverklaring één of meer vertrouwenspersonen aanwijzen die, als het zover is, de behandelende arts op de hoogte brengen van je wil.
• De wilsverklaring moet worden gedateerd en ondertekend door jou, de getuigen en de eventuele vertrouwenspersonen.
• Je kunt een exemplaar van de wilsverklaring laten registreren bij je gemeentebestuur, maar dit is niet verplicht. De registratie is gratis.
• Je hebt ook je identiteitskaart en een kopie van de identiteitskaarten van de getuigen nodig.

Wil je een negatieve wilsverklaring registreren? Dan moet je het volgende doen:

• Downland het formulier voor een negatieve wilsverklaring of aanvragen bij het LevensEinde InformatieForum (LEIF).
• Het opstellen van de negatieve wilsverklaring gebeurt best in aanwezigheid van een arts, zodat er geen discussie is over je wilsbekwaamheid.
• Je kunt een vertegenwoordiger aanduiden die voor je rechten opkomt, als je het zelf niet meer kunt.
• Je bewaart de negatieve wilsverklaring zelf en je geeft één exemplaar aan je vertrouwenspersoon en aan je behandelende (huis)arts voor in je patiëntendossier.
• Je kunt ook een LEIFkaart aanvragen die je in je portefeuille bewaart en waarop je wettelijke wilsverklaringen opgelijst zijn.

De andere soorten wilsverklaringen (positieve, wilsbeschikking en levenstestament) hoef je niet te registreren bij je gemeente. Je kunt ze wel zelf bewaren of doorgeven aan je naasten of vertrouwenspersonen. Voor een levenstestament moet je wel naar een notaris gaan.

Hoe wijzig ik mijn wilsverklaring?

Ook dat hangt af van het soort wilsverklaring dat je wilt wijzigen of intrekken. 

Wil je een wilsverklaring inzake euthanasie wijzigen of intrekken? Dan moet je het volgende doen:

• Je kunt een nieuwe wilsverklaring opstellen volgens dezelfde voorwaarden en procedure als de eerste keer. De nieuwe verklaring vervangt dan de vorige.
• Je kunt je wilsverklaring ook intrekken door een schriftelijke en gedateerde verklaring af te geven bij de dienst Burgerzaken van je gemeente. Je krijgt dan een ontvangstbewijs mee.
• Als je je wilsverklaring hebt laten registreren bij je gemeente, moet je ook daar de wijziging of intrekking laten registreren.

Wil je een negatieve wilsverklaring wijzigen of intrekken? Dan moet je het volgende doen:

• Je kunt een nieuwe negatieve wilsverklaring opstellen volgens dezelfde voorwaarden en procedure als de eerste keer. De nieuwe verklaring vervangt dan de vorige.
• Je kunt je negatieve wilsverklaring ook intrekken door een schriftelijke en gedateerde verklaring af te geven aan je vertrouwenspersoon en aan je behandelende (huis)arts.
• Als je een LEIFkaart hebt aangevraagd, moet je die ook laten aanpassen of vernietigen.

De andere soorten wilsverklaringen (positieve, wilsbeschikking en levenstestament) kun je ook wijzigen of intrekken door een nieuwe verklaring op te stellen of door de oude verklaring te vernietigen. Voor een levenstestament moet je wel naar een notaris gaan.

Kan ik mijn wilsverklaring ook mondeling of digitaal afgeven?

Nee, dat kan niet. Een wilsverklaring moet altijd schriftelijk worden opgesteld en ondertekend door jou en eventuele getuigen of vertrouwenspersonen. Een mondelinge of digitale wilsverklaring is niet geldig. Je kunt wel een formulier voor een wilsverklaring downloaden of afhalen bij de dienst Burgerzaken van je gemeente.

Kan ik een vertrouwenspersoon aanwijzen voor alle soorten wilsverklaringen?

Nee, dat kan niet. Je kunt alleen een vertrouwenspersoon aanwijzen voor een wilsverklaring inzake euthanasie en een levenstestament. Een vertrouwenspersoon is iemand die namens jou beslissingen kan nemen of je wil kenbaar kan maken als je dat zelf niet meer kunt. Voor een negatieve wilsverklaring kun je wel een vertegenwoordiger aanduiden die voor je rechten opkomt. Voor een positieve wilsverklaring en een wilsbeschikking kun je geen vertrouwenspersoon of vertegenwoordiger aanwijzen.

Wat is het verschil tussen een vertrouwenspersoon en een vertegenwoordiger?

Het verschil tussen een vertrouwenspersoon en een vertegenwoordiger is dat een vertrouwenspersoon je bijstaat en je helpt bij de uitoefening van je rechten als patiënt, terwijl een vertegenwoordiger je rechten in jouw naam uitoefent als je dat zelf niet meer kunt. Een vertrouwenspersoon heeft recht op informatie over je gezondheidstoestand, maar kan niets in jouw plaats beslissen. Een vertegenwoordiger kan wel beslissingen nemen voor jou, maar moet daarbij rekening houden met jouw wil. Een vertrouwenspersoon kan ook een vertegenwoordiger zijn, maar dat hoeft niet.

Kan ik een nieuwe vertrouwenspersoon aanduiden?

Ja, dat kan. Je kunt je vertrouwenspersoon altijd wijzigen of intrekken door een nieuwe verklaring op te stellen of door de oude verklaring te vernietigen. Je moet dit wel schriftelijk doen en je nieuwe vertrouwenspersoon moet ook tekenen. Als je je vertrouwenspersoon hebt laten registreren bij je gemeente, moet je ook daar de wijziging of intrekking laten registreren.

Bruikbare websites

Wil je meer info? Deze websites zetten je op weg. 

• Successieplanning 
• Registratie van een wilsverklaring |
• Wilsverklaring inzake euthanasie | Vlaanderen.be.
• Laatste wilsbeschikking | Vlaanderen.be. 
• Negatieve wilsverklaring | Vlaanderen.be. 
• Wat is een wilsverklaring? DELA adviseert - DELA. 

Getuigenissen

Marina tekende als getuige de wilsverklaring van haar vriendin: "Ik weet dat ze niet wil lijden als ze ooit in een coma terechtkomt. Ik respecteer haar keuze en ik wil haar steunen."

Karel is vertrouwenspersoon van zijn moeder: "Mijn moeder heeft een wilsverklaring opgesteld toen ze de diagnose van Alzheimer kreeg. Ze heeft mij aangeduid als haar vertrouwenspersoon. Ik heb haar wilsverklaring ook ondertekend als getuige. Ik hoop dat ik nooit voor die situatie kom te staan, maar ik zal haar wil respecteren als het zover is."

Lieve stelde samen met haar man een wilsverklaring op: “We lieten ze registreren bij de gemeente. We hebben twee vrienden gevraagd om als getuigen op te treden. We willen zelf kunnen beslissen over ons levenseinde als we ooit onomkeerbaar bewusteloos worden."

Dirk heeft als arts al verschillende keren een wilsverklaring moeten raadplegen bij patiënten die in een coma lagen: “Ik vind het belangrijk dat de patiënt zijn wil kan uiten, ook als hij dat niet meer mondeling kan doen. Ik controleer altijd of de wilsverklaring geldig is en of er getuigen zijn."

Bart heeft zelf geen wilsverklaring opgesteld, maar was wel getuige voor zijn broer.: “Mijn broer heeft een wilsverklaring gemaakt omdat hij niet wil dat zijn leven kunstmatig verlengd wordt als hij geen kans meer heeft op herstel. Ik begrijp zijn beslissing, maar ik vind het wel moeilijk om eraan te denken."