Zoals een jachthond plotseling aanslaat wanneer hij wild ruikt, zo verstijft de taalkundige af en toe bij de waarneming van een interessant taalfeit. Het is niet meteen zo dat met een taalkundige geen normaal gesprek te voeren is, maar die sluimerende waaksheid voor het meta-niveau van de conversatie vormt een inherent onderdeel van de linguïstische constitutie. Het is een bekend gegeven dat reclameslogans vaak een grammaticaal eigenaardigheidje bevatten om de aandacht te trekken van de argeloze luisteraar of lezer. Doorgaans betreft het een dubbelzinnigheid, zoals bij ‘de bus laat je niet staan’ of ‘in Leuven studeer je niet alleen’, of een opvallende constructie, zoals in ‘hou je van vlees, braad je in Becel’, waarbij het ontbreken van het woordje’dan’ opvalt. De (onbewuste?) gedachte van de reclamemakers is dat de grammaticale machine van de taalgebruiker net even hapert voor backtracking en daardoor een fractie van een seconde langer bij de uiting blijft hangen.
De term ‘jaloers’ heeft volgens het Groot Woordenboek der Nederlandse taal de basisbetekenis. Nog zoiets, lees ik daar een oude spreuk ergens aan de wand: ‘die vreest dat het gene dat hy lieft heeft aan eenen anderen gemeyn werde’. Van daaruit zijn twee gebruikswijzen ontstaan: de eerste is dat je niet kunt verdragen dat anderen iets hebben dat je zelf niet hebt (je bent jaloers op iets of op iemand vanwege iets), en de tweede is dat je niet kunt verdragen dat anderen iets willen hebben dat je zelf wel hebt. Deze laatste betekenis wordt alleen gebruikt in zaken van liefde of genegenheid (de jaloerse minnaar). Mooi citaat: ‘Die de schoonheid eener vrouwe... alzoo bemint, dat hij bekommert is, dat een ander die schoonheid mogt genieten, werd gezeid jaloersch te zijn’. Het gaat hier ‘bepaaldelijk’ om ‘zinnelijke liefde’, zoals het woordenboek fijntjes opmerkt.
In een item van het radiojournaal hoorde ik eens een nieuwslezer de volgende zin gebruiken: "Er waren honderden mensen die hun disks zagen worden vernietigd". Alhoewel het item over de opmars van de computervirussen handelde, is dit afgrijselijke feit verder aan mij voorbij gegaan. Mij interesseerde vooral de vraag als gevolg van wat voor virus ‘zagen worden vernietigd’ zo gek klinkt. Waarom klinkt ‘vernietigd zagen worden’ zoveel beter?
En zeggen dat mijn Dikke Van Daele ouderwets is geworden of ben ik het die zich niet kan aanpassen aan moderne woordspelingen? Doe mij maar een nieuw woordenboek in de bus!
De term ‘jaloers’ heeft volgens het Groot Woordenboek der Nederlandse taal de basisbetekenis. Nog zoiets, lees ik daar een oude spreuk ergens aan de wand: ‘die vreest dat het gene dat hy lieft heeft aan eenen anderen gemeyn werde’. Van daaruit zijn twee gebruikswijzen ontstaan: de eerste is dat je niet kunt verdragen dat anderen iets hebben dat je zelf niet hebt (je bent jaloers op iets of op iemand vanwege iets), en de tweede is dat je niet kunt verdragen dat anderen iets willen hebben dat je zelf wel hebt. Deze laatste betekenis wordt alleen gebruikt in zaken van liefde of genegenheid (de jaloerse minnaar). Mooi citaat: ‘Die de schoonheid eener vrouwe... alzoo bemint, dat hij bekommert is, dat een ander die schoonheid mogt genieten, werd gezeid jaloersch te zijn’. Het gaat hier ‘bepaaldelijk’ om ‘zinnelijke liefde’, zoals het woordenboek fijntjes opmerkt.
In een item van het radiojournaal hoorde ik eens een nieuwslezer de volgende zin gebruiken: "Er waren honderden mensen die hun disks zagen worden vernietigd". Alhoewel het item over de opmars van de computervirussen handelde, is dit afgrijselijke feit verder aan mij voorbij gegaan. Mij interesseerde vooral de vraag als gevolg van wat voor virus ‘zagen worden vernietigd’ zo gek klinkt. Waarom klinkt ‘vernietigd zagen worden’ zoveel beter?
En zeggen dat mijn Dikke Van Daele ouderwets is geworden of ben ik het die zich niet kan aanpassen aan moderne woordspelingen? Doe mij maar een nieuw woordenboek in de bus!