AAN MIJN PAJOTTENLAND
Geen vers werd, u ter eer, mijn Land, geschreven…
Geen boek dat van uw sterk-vroom volk verhaalt…
Geen zang werd van uw schoonheid aangeheven
En geen penseel heeft uw natuur gemaald…
Zo bleef dan mij, - mij, op uw grond geboren,
En die ’t vaak, voorheen, beproeven wou,
Doch te vergeefs, - ’t voorrecht en de eer beschoren,
De eerste te zijn, die u bezingen zou.
Ik was nog knaap, toen ik u moest begeven…
Wat deed dat veel te vroege scheiden zeer!
Maar onverbleekt, diep in mijn ziel, bleef leven
Uw beeld, en telkens keerde ik tot u weer…
Aan Vaders hand doorliep ik uw landouwen,
Iw schaduwrijk bos- en weeldrig akkerland…
‘k vond u de heerlijkste aller Vlaamse gouwen
en roemde u stout Oud-Brabants lustwarrand!
Ik weet geen streek, die het bij u kan halen
In vele vruchtbaarheid en schoonheidsglans.
Uw groene heuvels en nog groener dalen
Omringen Brussel met smaragden krans.
Van Vlaandrens Dender tot dee boord van de Zenne
Golft gij en deint in lijnen, hoog en diep…
Geen nijverheid kwam nog uw schoonheid schennen,
Uw schoonheid, ongerept, als God haar schiep.
Wat stond ik vaak, in ’t morgen zonnegloren,
Op Leeberg-heuvel of bij d’IJzeren man!
Uit ieder dorpken spichtte een spitse toren…
Op elken kouter zwoegde een paardenspan…
Op twintig hillen toonden twintig molens
Hun draaiend wiekenkruis, reusachtig groot…
In al de weiden vaarzen, paarden, volens…
Op al de daken tonig pannenrood…
Ik stond er tegen avond, als, in ’t Westen,
De zonne, heevl’nd uit de zee,
Wolken opstapelde om ter wereld vesten,
Waardoor zij lange stralen vlammen deê:
Die draaiden dan, als reuzenradrensspaken,
bloedroden schijn verwaaierend over ’t land;
van kim tot kom ging al ’t geboomte aan ’t blaken
en dal en berg bloosden in paarsen brand.
Ik stond er, als, op Gos weet hoeveel kerken,
Klokjes en klokken luidden ’t avondlicht:
Op al de stukken zag ik ’t volk het werken
Staken als op een teken; ’t aangezicht,
Nog rood van zon, afdrogen met de mouwen;
’t allaam schoonvegen; ’t schoud’ren, om dan ras
langs de weg en wegel,- mannen, meisjes, vrouwen, -
huiswaarts te schrijden met gemeten pas.
Dan zag ik in de lucht, aan ’ t schitterbleken,
Verpluimen en verwuiven al ’t geboomt’,
Van elk gebouw de strakke lijn verweken,
De weiden wit, gelijk met melk beroomd…
Op ééns was alle kleur als weggeblazen,
Geweerd een heel zacht blauw, dat heel de streek,
Van lieverlede hulde in vage wazen,
Waardoor weldra, dromend, het maantje keek.
Ik stond er soms, als t’onweer uitgewoed had
En heel het Oosten één wolk was, grauwgetint.
Dan, en of daar alles plots een eigen gloed had,
Zag ik de bomen, schuddend in de wind,
Arduinen kerken, kalkwitte kapellen,
Roodstenen hoeven, huisjes zonder tal,
Schijnbaar veel dichter, scherp omlijnd, in hellen
En fellen schijn, blinken door heel het dal.
Dan kwam het wonder, ’t eeuwig hemelwonder:
Ver aan de versten einder, steeg van zelf,
Een brug van scheemrend kleurlicht, die, van onder
Naar boven kromboog, wijd in ’t weids gewelf!
En langs die ijlerloze toverbrugge
liep vonkelend geflonker,
zevenvoud van toon en tint, nu opwaart dan terugge,
Rijk als ’t gevedert, dat de pauw ontvouwd!...
Ik stond er in de eeuwig-jongen “Uitkom”,
zoals, van ouds, ’t volk hier de Lente noemt,
als ’t al weer tiert, en bot en knopt en spruit,
om het snelst en schoonst, al bloesemt en bloemt;
als, groenend pas, de wilde hazelaren
vol “katjes” hangen, en ’t geheel gewest
schalt van de weergekeerde vogelscharen,
zoeken naar plekjes voor het nieuwe nest.
Dan moet m’ u zien, mijn Land, als heinde en verre,
Hovingen, boogaards, nu bebladerd weer,
Bepoeierd staan, als met sneeuw van sterren,
Met tere bloesems, schoner steeds en meer;
Als in elk dorp tien twintig boogaards spreiden
Hun ruikers uit op ’t eigen loofgewaad,
En gans de streek, zo ver een oog kan weiden,
Één enkele boomgaard lijkt, die bloeiend staat.
Ik zag vandaar des Zomers kleurenweelde!
Hier golvend graan of tarwe, gelend al…
Daar witte boekweit, waar wat rood in speelde…
Ginds koolzaad, als een gele waterval…
De weiden, tintelgoud in ’t zonneflitsen,
En, tussen stuk en stuk, gelijk een muur,
Olmen en populieren, die hun spitsen
Of stompen kop opstaken in ’t azuur.
En zie! ’t Is oogst! Op alle kouters klinken
De kromme “pikken” in der maaiers hand.
Als bliksemschichten zie ‘k de sneden blinken;
Het topzwaar graan valt, root bij root, in ’t zand.
Dra staan, in onafzienbaar lange reken,
De “tienlingen te dromen in de zon,
Zo dat men de aren “kesteren” hoort en sppreken”…
De zanter raapt, wat men niet binden kon.
‘t “inhalen” zie ik! Rond een ladderwagen,
die vederlicht over de stoppels reed,
één lopen is ’t een slepen, draven, dragen:
knapen, meisjes, aangezicht bezweet
en rood van hitte onder de hoedrand, reiken,
gooien en gaffelen de schoven aan,
die zorgzaam dan de “laders” nederstrijken
in laag op laag, totdat zij eindlijk staan
op een vijf meter hogen berg van gele
rakende tarwe, en, in de avondgloed,
planten de “mei”, waarrond hun kindren, vele,
zitten en zingen…Hoor! De horen toet!
De meester geeft het sein… de felle paarden
Trekken; dissel en raadren kraken; de as
Buigt van ’t gewicht; de wagen zinkt in de aarde
En de dieren kreunen, krochen!...Op dit pas
Springt voor zijn span de voerman, grijpt met beide
Zijn knuisten ’t steigerend koppel bij het zeel
En trekt en sleurt en wringt, totdat zij,-mijde,
Maar moetend, mak- wéér aanleggen met heel
De macht en kracht van kossem, pezen, spieren!
Gejoel, gezang! Houd, in het houd der kim,
Terwijl de kinderen met meien zwieren,
De wagen bolt, vol flikrend lichtgeglim!
‘k Zag er de Herfst het hele landschap malen
in mauve en bruin, daarna in ros en goud…
elk’ avond vult een fijne mist de dalen!
Elk’ ochtend zijn de heuvels nat bedauwd!
De gele en rosse bossen lijken branden
Van hele dorpen in de laai der zon,
En de aarde der braakliggende akkerlanden
is donkerpurper gelijk bloed, dat ron.
En dan de boogaards! Hesperidentuinen,
Weeldriger, rijker dan de Fabel leert.
Tot de aarde bukken de overladen kruinen
Der appelaars, verwrongen en verweerd.
De bomen zijn niet langer bomen! Mijten
Zijn’t, stapels, bergen geurig, saprijk ooft,
De wandlaar nodend, om er in te bijten,
Zo, wij! De zon met haar warmte stooft.
Ik stond er ’s Winters ook als, ongenadig,
Sneeuwbui na-bui heenkruinde heinde en ver,
En ’t witte manna neerviel, overdadig,
In millioenen vlokken…Her en der
Ging dan een dorp, en wéér een dorp, aan ’t blanken,
tot elke berg en berm in heel de gouw,
een bont van hermelijn droeg om zijn flanken,
en ’t al één witheid was, omzoomd met blauw!
Eens stond ik er, de dag van Allerzielen,
Als uit de bomenkruinen, half reeds kaal
Geschud, dwarlend de leste blâren vielen,
Spreiden op de aarde een deken, voos en vaal…
Dan hoorde ik twintig klokken, ginder diepe,
Uitsnikken haar deernisvolle klacht,
Alsof uit diepe graven tot mij riepen
De vrome zielen van het voorgeslacht…
O, schilder zijn, mijn Land, om die schoonheid
Te vangen, -vast te houden, in één slag,
De afwisselende pracht, die gij ten toon spreidt…
O Rubens, Rubens zijn één enklen dag!
Vinden op mijn palet, neen zoeken, maken,
Engen en menglen zo de smijd’ge spijs,
Dat elk in hoog’ren luister zou zien blaken
De wulpse schoonheid van uw paradijs!
Eilaas! Ik heb geen kleuren geen penselen!
Ik heb maar woorden, en hoe kil en koud
Vind ik die nu! Wat is mijn ritmenspelen
nu tam en lam, en alle beelden oud!
Vlammen moesten de woorden-, meteoren
De beelden zijn, de maat een loutre dans,
Om in een vers een glimpje te doen gloren,
Needrig Pajottenland, van al uw glans!
Pajottenland, gij land van brave mensen,
-van rijke niet, van brave des te meer,-
kan wel uw kind u mildren zegen wensen,
dan dat gij blijft, als ik u zag weleer…
deze arme verzen, ver van u geschreven,
maar vol van u, zoals mijn hart ook blijft,
u worden zij tot onderpand gegeven,
dat ware trouw tot in de dood beklijft!
Dit gedicht is een van de meest bekende over het Pajottenland. Het is een ode, vol van de heimwee, van Pol de Mont aan zijn geboortestreek.
Beurtelings bezingt hij het landschap en de landbouwactiviteiten gedurende de vier seizoenen.
vriendschap is het kostbaarste geschenk!