Een echte uithoek
**
Mijn bezoek aan Sint Philipsland heeft iets van een ontdekkingsreis naar het onbekende, want ik ben er nog niet eerder geweest. Van alle op deze site beschreven eilanden is Sint Philipsland, samen met Tholen waarmee het sinds 1995 één gemeente vormt, het enige waar ik vóór het begin van dit project nog nooit een voet had gezet.
**
Dat is ook niet zo moeilijk te begrijpen, als je de kaart van zuidwest Nederland bekijkt. Sint Philipsland, al sinds 1884 een schiereiland, ligt daar als een doodlopend uitsteeksel dat als een soort grote teen vanaf het Noord-Brabantse vasteland in het Zeeuwse deltagebied priemt. Een echte uithoek, waar je niet bij toeval terechtkomt maar alleen als je er iets te zoeken hebt. En veel te zoeken is er niet. Een paar polders met een dijk eromheen en twee dorpjes erin, dat is alles.
**
Dat was vroeger wel anders. Vóór de uitvoering van het Deltaplan was Sint Philipsland de belangrijkste toegangspoort naar het naburige, veel grotere eiland Schouwen-Duiveland, dat toen nog een echt eiland was en alleen over water te bereiken. Een kaarsrechte weg leidde vanaf het vasteland naar het veer Anna Jacobapolder - Zijpe, een van de drukste veerdiensten in het gebied. Binnen tien minuten bracht de veerpont je naar de overkant.
**
Sinds 1988 kun je met de auto via de Philipsdam en de Grevelingendam naar Schouwen-Duiveland rijden en laat je Sint Philipsland, letterlijk en figuurlijk, links liggen. De veerdienst vaart niet meer en sindsdien is het hier rustig geworden, heel rustig
**
De eeuwige strijd tegen het water
*********
Wonen op een eiland in het laaggelegen Nederland is een garantie voor een lange historie van strijd tegen het water. Maar hier in de delta van de rivieren Rijn, Maas en Schelde is die strijd door de eeuwen heen nog een stuk grimmiger geweest dan op de meeste eilanden elders in het land. Dat bleek tijdens de meest recente stormramp van 1953, toen hier meer dan 1800 mensen omkwamen terwijl er bijvoorbeeld op de in het noorden van het land gelegen Waddeneilanden nauwelijks sprake van problemen was. Het is geen toeval dat het wapen van de provincie Zeeland, waartoe het deltagebied behoort, een leeuw toont die oprijst uit de golven, met als wapenspreuk "Luctor et emergo" ("Ik worstel en kom boven").
De Zeeuwse eilanden, die vandaag de dag alle via dammen, bruggen en tunnels met het vasteland en met elkaar verbonden zijn, werden in de loop van de eeuwen meter voor meter door de mens aan het water ontfutseld. Het begon steeds met het omdijken van een door aanslibbing drooggevallen plaat in een van de zeearmen. Nadat de aldus ontstane polder in cultuur was gebracht werd een aangrenzend stukje buitendijks land, zodra het hoog genoeg was om ook bij vloed droog te blijven, omdijkt en was er een nieuwe polder aan het eiland toegevoegd. Zo groeiden de eilanden steeds groter en naar elkaar toe.
***
Hoe meer land er werd gewonnen, hoe minder ruimte er overbleef voor het water. De zee laat zich echter niet zomaar in een keurslijf dwingen. Met grote regelmaat spanden de elementen samen en stortten zich op deze zo kwetsbare archipel, vaak met catastrofale overstromingen als gevolg. Soms moest in vele jaren moeizaam veroverd land definitief weer aan de zee worden prijsgegeven. De landkaart van dit gebied is in de loop van de eeuwen dan ook drastisch van aanzien veranderd. Een landkaart die is getekend door de strijd van de mens tegen de natuur
***
De geschiedenis van Sint Philipsland past precies in dit plaatje. De eerste bedijking vond hier plaats in 1487, in het gebied van het huidige dorp Sint Philipsland. Dat gebeurde op initiatief van Anna van Bourgondië, die met de Zeeuwse edelman Adriaan van Borssele getrouwd was. Zij was een buitenechtelijk kind van Philips de Goede en het is waarschijnlijk dat zij bij de naamgeving van de nieuwe bedijking haar vader, die twintig jaar eerder overleed, heeft willen eren. Dat de kerk in het nieuwe land aan Sint Philippus de apostel was gewijd zal dan ook geen toeval toeval zijn geweest, evenmin als het feit dat het wapen van Sint Philipsland elementen bevat die ook voorkomen in dat van de Bourgondiërs.
***
Het nieuwe land was geen lang leven beschoren want in 1530, tijdens de stormvloed van Sint Felix ('Quade Saterdach'), braken de dijken op diverse plaatsen en liep de polder helemaal onder. Het dorp werd totaal vernield en twintig inwoners verdronken. De schade werd hersteld maar nauwelijks twee jaar later trof een nieuwe stormvloed het eiland en werd alle werk tenietgedaan. Sint Philipsland werd verlaten en prijsgegeven aan de zee.
**
Het duurde meer dan een eeuw voor er een poging werd gedaan Sint Philipsland terug te veroveren op het water. Onder leiding van dijkgraaf Johan Liens van Tholen werd in 1645 de Oudepolder bedijkt, waarin het huidige dorp Sint Philipsland werd gesticht. In de loop van de volgende drie eeuwen werden er nog vijf nieuwe polders bedijkt en aan het eiland toegevoegd, de laatste in 1935, waarmee het eiland zijn tegenwoordige omvang had bereikt. In 1884 werd het Slaak, de zeearm die het eiland scheidde van het vasteland, afgesloten met een dam. Daardoor werd Sint Philipsland het tweede van Zeeuwse eilanden dat een schiereiland werd, nadat Zuid-Beveland in 1867 door de aanleg van de spoorlijn van Bergen op Zoom naar Vlissingen aan het vasteland was vastgeklonken. In 1907 werd het Slaak verder bedijkt, waardoor de Prins Hendrikpolder ontstond en het voormalige eiland zijn uiteindelijke vorm kreeg.
***
Met het gereedkomen van de Philipsdam in 1988 werd Sint Philipsland ook naar het westen ontsloten en kreeg het een directe wegverbinding met de buureilanden Schouwen-Duiveland en Goeree-Overflakkee. Die Philipsdam was een latere toevoeging aan het oorspronkelijke Deltaplan uit 1954 en een gevolg van de politieke beslissing, die in 1976 werd genomen om de Oosterschelde niet met een dichte dam maar met een doorlaatbare stormvloedkering af te sluiten. Daardoor kon het unieke getijdenmilieu van deze zeearm grotendeels worden behouden. Om voldoende getijbeweging in de Oosterschelde te garanderen was het nodig de zeearm te verkleinen en om die reden werd hij aan de oostkant afgesloten door de Philipsdam. Deze dam scheidt dus nu het zoutwater getijdenmilieu in de Oosterschelde van het zoetwatermilieu in het Volkerak.
***
Sint Philipsland in de 'Digitale Maquette van Nederland' van TerraDesk.
***
Opmerkelijk genoeg is aan de oostkant van Sint Philipsland de situatie van vóór 1884 weer min of meer in ere hersteld door de aanleg van het Schelde-Rijnkanaal, de nieuwe scheepvaartverbinding van de Antwerpse haven met Rotterdam en de Rijn. Het 120 meter brede kanaal, dat tussen 1967 en 1976 werd gebouwd op kosten van de Belgische belastingbetaler, doorsnijdt de vroegere Slaakdam en de Prins Hendrikpolder, zodat Sint Philipsland hier weer door water is gescheiden van het vasteland, slechts door een brug daarmee verbonden. Maar ondanks dat zal het toch nooit meer een echt eiland worden zoals vroeger.
*************
http://islas.ruudbijlsma.nl/
**
Mijn bezoek aan Sint Philipsland heeft iets van een ontdekkingsreis naar het onbekende, want ik ben er nog niet eerder geweest. Van alle op deze site beschreven eilanden is Sint Philipsland, samen met Tholen waarmee het sinds 1995 één gemeente vormt, het enige waar ik vóór het begin van dit project nog nooit een voet had gezet.
**
Dat is ook niet zo moeilijk te begrijpen, als je de kaart van zuidwest Nederland bekijkt. Sint Philipsland, al sinds 1884 een schiereiland, ligt daar als een doodlopend uitsteeksel dat als een soort grote teen vanaf het Noord-Brabantse vasteland in het Zeeuwse deltagebied priemt. Een echte uithoek, waar je niet bij toeval terechtkomt maar alleen als je er iets te zoeken hebt. En veel te zoeken is er niet. Een paar polders met een dijk eromheen en twee dorpjes erin, dat is alles.
**
Dat was vroeger wel anders. Vóór de uitvoering van het Deltaplan was Sint Philipsland de belangrijkste toegangspoort naar het naburige, veel grotere eiland Schouwen-Duiveland, dat toen nog een echt eiland was en alleen over water te bereiken. Een kaarsrechte weg leidde vanaf het vasteland naar het veer Anna Jacobapolder - Zijpe, een van de drukste veerdiensten in het gebied. Binnen tien minuten bracht de veerpont je naar de overkant.
**
Sinds 1988 kun je met de auto via de Philipsdam en de Grevelingendam naar Schouwen-Duiveland rijden en laat je Sint Philipsland, letterlijk en figuurlijk, links liggen. De veerdienst vaart niet meer en sindsdien is het hier rustig geworden, heel rustig
**
De eeuwige strijd tegen het water
*********
Wonen op een eiland in het laaggelegen Nederland is een garantie voor een lange historie van strijd tegen het water. Maar hier in de delta van de rivieren Rijn, Maas en Schelde is die strijd door de eeuwen heen nog een stuk grimmiger geweest dan op de meeste eilanden elders in het land. Dat bleek tijdens de meest recente stormramp van 1953, toen hier meer dan 1800 mensen omkwamen terwijl er bijvoorbeeld op de in het noorden van het land gelegen Waddeneilanden nauwelijks sprake van problemen was. Het is geen toeval dat het wapen van de provincie Zeeland, waartoe het deltagebied behoort, een leeuw toont die oprijst uit de golven, met als wapenspreuk "Luctor et emergo" ("Ik worstel en kom boven").
De Zeeuwse eilanden, die vandaag de dag alle via dammen, bruggen en tunnels met het vasteland en met elkaar verbonden zijn, werden in de loop van de eeuwen meter voor meter door de mens aan het water ontfutseld. Het begon steeds met het omdijken van een door aanslibbing drooggevallen plaat in een van de zeearmen. Nadat de aldus ontstane polder in cultuur was gebracht werd een aangrenzend stukje buitendijks land, zodra het hoog genoeg was om ook bij vloed droog te blijven, omdijkt en was er een nieuwe polder aan het eiland toegevoegd. Zo groeiden de eilanden steeds groter en naar elkaar toe.
***
Hoe meer land er werd gewonnen, hoe minder ruimte er overbleef voor het water. De zee laat zich echter niet zomaar in een keurslijf dwingen. Met grote regelmaat spanden de elementen samen en stortten zich op deze zo kwetsbare archipel, vaak met catastrofale overstromingen als gevolg. Soms moest in vele jaren moeizaam veroverd land definitief weer aan de zee worden prijsgegeven. De landkaart van dit gebied is in de loop van de eeuwen dan ook drastisch van aanzien veranderd. Een landkaart die is getekend door de strijd van de mens tegen de natuur
***
De geschiedenis van Sint Philipsland past precies in dit plaatje. De eerste bedijking vond hier plaats in 1487, in het gebied van het huidige dorp Sint Philipsland. Dat gebeurde op initiatief van Anna van Bourgondië, die met de Zeeuwse edelman Adriaan van Borssele getrouwd was. Zij was een buitenechtelijk kind van Philips de Goede en het is waarschijnlijk dat zij bij de naamgeving van de nieuwe bedijking haar vader, die twintig jaar eerder overleed, heeft willen eren. Dat de kerk in het nieuwe land aan Sint Philippus de apostel was gewijd zal dan ook geen toeval toeval zijn geweest, evenmin als het feit dat het wapen van Sint Philipsland elementen bevat die ook voorkomen in dat van de Bourgondiërs.
***
Het nieuwe land was geen lang leven beschoren want in 1530, tijdens de stormvloed van Sint Felix ('Quade Saterdach'), braken de dijken op diverse plaatsen en liep de polder helemaal onder. Het dorp werd totaal vernield en twintig inwoners verdronken. De schade werd hersteld maar nauwelijks twee jaar later trof een nieuwe stormvloed het eiland en werd alle werk tenietgedaan. Sint Philipsland werd verlaten en prijsgegeven aan de zee.
**
Het duurde meer dan een eeuw voor er een poging werd gedaan Sint Philipsland terug te veroveren op het water. Onder leiding van dijkgraaf Johan Liens van Tholen werd in 1645 de Oudepolder bedijkt, waarin het huidige dorp Sint Philipsland werd gesticht. In de loop van de volgende drie eeuwen werden er nog vijf nieuwe polders bedijkt en aan het eiland toegevoegd, de laatste in 1935, waarmee het eiland zijn tegenwoordige omvang had bereikt. In 1884 werd het Slaak, de zeearm die het eiland scheidde van het vasteland, afgesloten met een dam. Daardoor werd Sint Philipsland het tweede van Zeeuwse eilanden dat een schiereiland werd, nadat Zuid-Beveland in 1867 door de aanleg van de spoorlijn van Bergen op Zoom naar Vlissingen aan het vasteland was vastgeklonken. In 1907 werd het Slaak verder bedijkt, waardoor de Prins Hendrikpolder ontstond en het voormalige eiland zijn uiteindelijke vorm kreeg.
***
Met het gereedkomen van de Philipsdam in 1988 werd Sint Philipsland ook naar het westen ontsloten en kreeg het een directe wegverbinding met de buureilanden Schouwen-Duiveland en Goeree-Overflakkee. Die Philipsdam was een latere toevoeging aan het oorspronkelijke Deltaplan uit 1954 en een gevolg van de politieke beslissing, die in 1976 werd genomen om de Oosterschelde niet met een dichte dam maar met een doorlaatbare stormvloedkering af te sluiten. Daardoor kon het unieke getijdenmilieu van deze zeearm grotendeels worden behouden. Om voldoende getijbeweging in de Oosterschelde te garanderen was het nodig de zeearm te verkleinen en om die reden werd hij aan de oostkant afgesloten door de Philipsdam. Deze dam scheidt dus nu het zoutwater getijdenmilieu in de Oosterschelde van het zoetwatermilieu in het Volkerak.
***
Sint Philipsland in de 'Digitale Maquette van Nederland' van TerraDesk.
***
Opmerkelijk genoeg is aan de oostkant van Sint Philipsland de situatie van vóór 1884 weer min of meer in ere hersteld door de aanleg van het Schelde-Rijnkanaal, de nieuwe scheepvaartverbinding van de Antwerpse haven met Rotterdam en de Rijn. Het 120 meter brede kanaal, dat tussen 1967 en 1976 werd gebouwd op kosten van de Belgische belastingbetaler, doorsnijdt de vroegere Slaakdam en de Prins Hendrikpolder, zodat Sint Philipsland hier weer door water is gescheiden van het vasteland, slechts door een brug daarmee verbonden. Maar ondanks dat zal het toch nooit meer een echt eiland worden zoals vroeger.
*************
http://islas.ruudbijlsma.nl/
als je je zelf niet helpt
een ander kan dat niet
een ander kan dat niet
. 
. 
. 
. 
.
.
.
.
.
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
.
.
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
. 
.