Nu het op de tenen bijna kerstmis is, moet ik plots aan iets denken. Terwijl de mensen op het andere halfrond van hun langste dagen genieten, leven wij hier in de kortste dagen: dit zal wel altijd een teken zijn van eeuwig evenwicht. Daar liggen de mensen blijkbaar in volle zon te baden in hun zweet, hier kunnen we de stortregen niet gestopt krijgen, die valt op het ogenblik met bakken uit de hemel! Goddank is de riolering af, anders konden we met een kano naar buiten trekken om op straat te geraken.
De voorbije dagen heb ik gezien hoe in het schijnbaar diepste duister het licht ontstoken wordt: duizenden lampjes, het lijkt wel meer dan ooit, ieder huis vormt op zijn eigen een kleurrijke kerstboom! Mensen verheugen zich op het komende kerstfeest, op de gezelligheid, op het samenzijn, het kennen en gekend worden. En anderen, in dezelfde straten, zijn al dagenlang van slag, omdat ze met zo’n feest niet overweg kunnen, omdat er te veel verdriet is of pijn. Ik ken mensen die zich in deze dagen steeds meer op zichzelf terugtrekken. Dat ze zich afzonderen van de vreugde die bij anderen heerst omdat ze er geestelijk nog niet aan toe zijn om deel te nemen aan de kerstsfeer.
Ze zeggen altijd: nodig een ‘eenzame’ uit met die dagen, maar wil men wel uitgenodigd worden? Verleden jaar vroeg ik eens aan zo’n eenzame of er niemand was waar hij de kerstdagen kon doorbrengen, of hij geen relaties of vrienden of naaste familie had.
Hij schudde bedroefd z’n hoofd, ik hoefde m’n vraag zelfs niet af te maken. "Neen," zei hij, "het is eind december. Als ik buiten rondloop, zie ik overal de lichtjes voor de ramen en in de tuinen. De mensen hebben het gezellig met elkaar en dat willen ze zo houden. Die lichtjes zijn eigenlijk een soort van elektrisch prikkeldraad. Ze geven aan dat je daar niet achter mag komen, dat je even niet welkom bent. Neen, ik geloof niet dat ik dat zou durven ..."
Toen hij opkeek waren zijn ogen als een treurwilg bij Allerheiligen, en hij zag kennelijk iets van de ontsteltenis die ik op dat moment voelde. Hij zuchtte eens heel diep en sloeg de ogen weer nederig neer.
"Sorry," zei hij, "maar zo voel ik dat. Zo voel ik die lichtjes in december al járen ... "Sorry", zei hij nogmaals, "ik geloof écht dat het zo in elkaar zit, terwijl hij weer voorzichtig opkeek!"
Ik moest denken aan een ander voorval, op de vooravond van kerstdag, meer dan vijfendertig jaar geleden,
Het beeld heeft zich zo vastgezet dat het dezer dagen, met opnieuw al die lichtjes, weer naar boven kwam. We weten allemaal dat ze bij elkaar horen, blijdschap en verdriet, angst en woede, liefde en haat, hoop en wanhoop, geloof en ongeloof, maar als één de overhand krijgt, lijkt het ander vaak zo ver weg.
Overal in de wereld, in verschillende religies, worden lichtfeesten gevierd, feesten die meestal ook samenhangen met de zonnewende, met de overwinning van het licht op het duister. Ik hoorde onlangs een oud verhaal over de maaltijd die bij zo'n lichtfeest hoort, een verhaal waarvan ik wil hopen dat het ook is in te passen in onze westerse kerstgedachte. Waarom eten de mensen immer zoveel met feestdagen, of zijn het alleen nog vreetdagen? Gaan de mensen nog naar de Nachtmis gelijk we als kind vroeger deden, waar we ineengedoken van onze stoel zakte, als je tenminste nog een stoel had kunnen bemachtigen, waar je dan in slaap viel tot de Mis gedaan was. Ieder jaar heb ik het goede voornemen om naar de middernachtmis te gaan, maar altijd is er weer een uitvlucht om ‘niet’ te gaan. Wat zou ik graag nog eens die nachtliederen horen en tot tranenstoe bewogen met een brok in de keel meezingen. Op mijn agenda staat echter dat we een avondmaal hebben met het voltallige gezin, vier generaties bij elkaar. Op de achtergrond hoor je wel het engelenkoor zijn best doen maar het is niet hetzelfde als aanwezig zijn in de middernachtmis.
