Uw verkleefd doopkind
,,Liefste peter, hoe meer u geeft, hoe beter." Het lijkt een grapje, maar een nieuwjaarsbrief is eigenlijk een indirecte eis voor een geschenk. Marc Jacobs (foto), directeur van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur, weet er alles van.
Hoe oud is de nieuwjaarsbrief? Marc Jacobs : ,,De eerste nieuwjaarsbrief in Vlaanderen stamt uit de 16de eeuw. De brief is toevallig bewaard door de Antwerpse drukker Jan Moretus, schoonzoon van Christoffel Plantijn. Dat is heel uitzonderlijk omdat nieuwjaarsbrieven normaal verkommeren op zolder en uiteindelijk verloren gaan."
Waarom schrijven we eigenlijk zoiets?
,,We doen dat omdat we eigenlijk geschenken willen. Vroeger ging dat meestal om voedsel, drank of geld. Het is ook met de hand geschreven omdat je toch een beetje moeite moet doen om je geschenkje te krijgen. Deze verbloeming van je wensen is een typisch Vlaamse traditie. In andere landen hebben ze geen nieuwjaarsbrieven. "
Schreef elk kind toen al een nieuwjaarsbrief?
,,Nee, dat is er pas gekomen eind 19de eeuw. Vanaf dan werd zo'n brief ook in de scholen geschreven om de ongeletterdheid tegen te gaan en om kinderen te leren praten voor een grote groep. Niemand vond dit echt leuk, zo'n brief voorlezen is traumatisch hé. Je bent doodsbang om hem op te zeggen. Vooral kleuters hebben het niet gemakkelijk, die moeten de brief vanbuiten kennen."
Waren kinderen en jongeren de enigen die nieuwjaarsbrieven schreven?
,,Nee, pakjesdragers, postbodes, lantaarnaanstekers en nachtwakers gaven ook gedrukte nieuwjaarsbrieven. En dat bestaat eigenlijk nog. De postbode of de vuilnisman komt nu ook nog zijn nieuwjaarswensen aan de deur aanbieden. Als je niets geeft, zou het wel eens kunnen dat je vuilnis niet meer zo goed opgehaald wordt."
Schreven we vroeger hetzelfde als nu?
,,De aanspreektitel werd vroeger door de meester geschreven en bestond bijvoorbeeld uit 'Zeer geliefde Ouders' of 'Uw verkleefd doopkind'. De kinderen moesten ook met heel nette handen naar de les komen, er mocht geen vlekje op de brief te bespeuren zijn. Er waren ook veel verwijzingen naar Jezus, Maria en God. Na de Tweede Wereldoorlog kwamen er meer commerciële nieuwjaarsbrieven: de afbeeldingen werden kinderlijker en de teksten gewoon vlotter en korter. Vanaf de jaren '70 had men ook door dat een kind die lange volzinnen amper kon lezen."
Blijft de nieuwjaarsbrief eeuwig bestaan?
,,Het schrijven van een nieuwjaarsbrief is moeilijker geworden. Wat als de ouders scheiden en het kind bij de vader gaat wonen die dan ook een nieuwe partner heeft? Dan heb je plots meerdere ouders en grootouders. Sommige scholen kiezen er dus voor geen brieven meer te laten schrijven, andere scholen gaan dan juist heel creatief met die situatie om. Maar een nieuwjaarsbrief moet blijven bestaan, alleen al om de agressie tegen te gaan.''
Pardon? ,,Ja, als je iets wil, dan moet je het niet uitvechten. Je zegt het gewoon in een superbeleefde nieuwjaarsbrief."
Die je moeilijk kan weigeren...
,,Voilà!" (LDB)
bron Het nieuwsblad