NOBELPRIJS 2009: HERTA MULLER
Uit de Standaard:
Zij is Roemeense en maakte deel uit van de immer belaagde oppositie tegen de dictatuur, er was niet veel nodig om dissident te zijn en nog minder om de kwalijke aandacht te krijgen van de Securitate, Ceaucescu’s beruchte en alom aanwezige geheime dienst.
In haar werk – vooral proza, maar ook essays en poëzie – toont Herta Müller hoe diep de dictatuur ingrijpt in het dagelijkse leven van iedereen.
In Ceausescu’s Roemenië was dat zeer letterlijk te begrijpen. Dat Müller maar zelden letterlijk naar de Roemeense situatie verwijst, al is haar werk ook uitgesproken biografisch te duiden, illustreert hoezeer ze erin slaagde om haar boeken een brede betekenis mee te geven. Daardoor zijn ze veel meer dan alleen een getuigenis over of een aanklacht van een bijzondere situatie of een bijzondere tijd.
Ze is daarin geslaagd doordat ze niet schrijft over het algemene, maar over de details: de anekdoten, de kleine gebaren, de terloopse opmerkingen, de precieze observaties die aantonen hoe weinig respect of intimiteit er nog overblijft zodra de brute staatsmacht de alleenheerschappij heeft opgeëist. Die details maken angstwekkend concreet hoezeer de politieke terreur de menselijke waardigheid aantast. Want de dictatuur ontneemt elk individu niet alleen alle vrijheid en zeggenmacht, maar ontzegt iedereen daarmee ook alle verantwoordelijkheid over het eigen leven.
Müller heeft teveel verraad meegemaakt – bijvoorbeeld vrienden die haar in opdracht van de Securitate bleken te bespioneren – om te kunnen geloven dat een dictatuur alleen maar slachtoffers maakt. De afstomping van waarden en gevoelens leidt er niet alleen toe dat mensen worden gedoemd tot een leeg en apatisch bestaan, waarin geen ruimte meer bestaat voor dromen of hoop. Maar ze corrumpeert hen ook, zodat ze uiteindelijk mee de dictatuur overeind houden, onder meer door de geheime dienst een hand toe te steken als informant.
Zo kan een grenswachter in Müllers roman Heute war ich mir lieber nicht begegnet (1997, vertaald als Vandaag was ik mezelf liever niet tegengekomen), zich bij het doodschieten van een vluchtelinge de bedenking maken: “Haar dode vlees was een geschenk uit de hemel, het vooruitzicht op tien dagen vakantie”
Wie deze onverbiddelijke logica uit naam van de menselijke waardigheid niet kan aanvaarden, is veroordeeld tot een bestaan dat louter uit angst en wantrouwen bestaat Als Herta Müller dan inderdaad ‘adembenemend’ proza schrijft, ligt dat aan de manier waarop ze die paranoia literair vorm geeft, in een taal die bijna moet fluisteren en zich van codes bedienen, en waarin de realiteit altijd kan overvloeien in de angstvisioenen die door die realiteit worden voortgebracht en daar nauwelijks nog van te onderscheiden zijn
Herta Müller studeerde Duits en Roemeense literatuur en ging daarna in Timisoara als vertaalster aan de slag, maar verloor haar baan toen ze weigerde informant te worden voor de Securitate
Ze legde zich dan maar toe op de literatuur, maar eerst werd haar werk gecensureerd, daarna kreeg ze een schrijfverbod opgelegd en werd ze voortdurend door de Securitate belaagd Zo opent Heute war ich mir lieber nicht begegnet: ‘ik ben ontboden Ik wordt steeds vaker ontboden’ Bij de geheime dienst wil dat zeggen, alleen voor een zoveelste sessie gevuld met zinloze vernederingen
In 1987 verliet Herta Müller, samen met haar man en collega Richard Wagner, moegetergd Roemenië om zich in Duitsland te vestigen Ze noemde dat leven ‘op één been’ Want werd Roemenië voor haar voortaan wel dat verder onbenoemde ‘andere land’, ze hield er wel een intens gevoel van ballingschap en ontheemding aan over, omdat ze gedoemd was om alle herinneringen te blijven meedragen
In de literatuur bezweert herta Müller dat verleden Het verwerken daarvan, zo schrijft ze in de essaybundel Hunger und Seide (1995) , behoort tot ‘de ontelbare naakte pogingen om een leven te vinden dat uit te houden is’.
Van Herta Müller werden zes boeken vertaald naar het Nederlands:
1. DE MENS IS EEN GROTE FAZANT
2. BARREVOETS IN VEBRUARI
3. REIZIGSTER OP EEN BEEN
4. DE VOS WAS DE JAGER
5. HARDEDIER
6. VANDAAG WAS IK MEZELF LIEVER NIET TEGENGEKOMEN
De vertaling van Herta Müllers jongste roman ‘ATEMSCHAUKEL’ verschijnt begin 2010.
Daar ik nog niet lang terug ben uit Roemenië en er een stukje van mijn hart daar laat, kon ik niet anders dan gelukkig zijn met de Nobelprijs en daar melding van maken!
De komende dag ga ik zeker op zoek naar de bib voor de boeken!
gustilpe
Laatst gewijzigd door gustilpe op 09 okt 2009, 13:00, 1 keer totaal gewijzigd.
vriendschap is het kostbaarste geschenk!
ze vroeg en jij dan oma wat doe jij.
Morgenstern en Herman1944