Historie van Kerken.

Sint-Martinuskerk (Gennep)


De voorgeschiedenis
De eerste Sint-Martinuskerk in Gennep dateert waarschijnlijk al in de achtste eeuw en zou zelfs door de heilige Lambertus zelf gesticht zijn. Deze paalkerk heeft gestaan op de plaats waar momenteel alleen nog maar de neo-gotische toren van de voormalige Sint-Martinuskerk staat. De bijbehorende kerk werd aan het einde van de tweede wereldoorlog door granaten flink beschadigd en de toenmalige deken Janssen vond dat het beter was een nieuwe kerk te bouwen dan de oude te herstellen. Bovendien kon de nieuw te bouwen kerk iets centraler in de uitdijende stad geplaatst worden. Een tijdelijke noodkerk in de nabijheid van het oude treinstation Gennep overbrugde de tijd
********

De Monnikenmolen, Molenstraat 1, St. Jansklooster
****
Met de afronding van de restauratie in 1997 heeft De Kop van Overijssel er een beeldbepalend element in het landschap bij. Samen met het er tegenover liggende muldershuis en het naast de molen gelegen informatiecentrum valt de cultuur-historische waarde van dit gebied niet te miskennen. De eerste steen voor de huidige molen werd in 1857 gelegd, maar in de voorafgaande eeuwen heeft op deze plaats vermoedelijk een aantal standerdmolens gestaan. Deze waren in het bezit van de monniken van het St. Jansklooster. De voorloper van de huidige koren - en pelmolen werd gebouwd door het molenaarsgeslacht Van Benthem (1780 - 1991). Uit een kale romp zonder wiekenkruis, kap en stelling is de molen uiteindelijk nauwgezet gereconstrueerd.
****

De Leyen
**

De Leyen, Gemeenteweg 388, Staphorst .

Korenmolen De Leyen is nog een familiebezit en een type dat alleen kan gedijen in de ruimte. Het is namelijk een achtkante grondzeiler en die kan voor een goede windvang niet of nauwelijks een obstakel voor zich verdragen. De molen werd in 1854 gebouwd en in 1984 voor het laatst gerestaureerd, maar is niet meer in bedrijf. De lage voet is van baksteen gemetseld, terwijl romp en kap in hout zijn opgetrokken en met riet gedekt. In tegenstelling tot bijna alle andere molens, beschikt De Leyen nog over houten wieken
**************

.L.V.-ten-Poelkerk, Grote Markt
Deze kerk wordt beschouwd als de wieg van de Brabantse hooggotiek. Het koor dateert van 1358-1359, het grondplan en de portalen, die in 1913 werden gerestaureerd, zijn van de hand van Jan van Osy uit Valencienne. De drie portalen in de westgevel zijn versierd met nissen, waarvan de sokkels gebeeldhouwde taferelen voorstellen uit het Oude en het Nieuwe Testament en vermoedelijk ook uit de bouwgeschiedenis van de kerk. De zijbeuken werden gebouwd naar de plannen van Jacob van Gobertingen (ook van Tienen genoemd) en Botso van Raetshoven (1383-1410). Het transept en de toren (1410-1438) zijn van de hand van Sulpitius van Vorst, die op het einde van de 15de eeuw werd opgevolgd door Mathias de Layens.

Na een brand werd de 70 meter hoge toren in 1654 bekroond met een barokke spits. In de eerste helft van de 19de eeuw vonden enkele verbouwingen plaats en werd de kerk uitgebreid met twee zijkoren en een sacristie. Het meubilair (altaren en biechtstoelen) zijn overwegend barok.

Oorspronkelijk was deze kerk een bedevaartskapel, gebouwd ter ere van Onze Lieve Vrouw ten Poel. Het miraculeuze beeld, van de hand van Walter Pans, bevindt zich nu boven het hoogaltaar. Aan de bouw is trouwens een legende verbonden waarin de Heilige Maagd en de inmiddels gedempte poel een hoofdrol spelen. Slechts in 1802 werd deze kapel een volwaardige parochiekerk. In 2002 werden het kruis en de haan, die enkele decennia van de toren verdwenen waren, teruggeplaatst.

*******

Sint-Germanuskerk, Veemarkt
Op de Veemarkt, het eerste middeleeuwse marktplein van Tienen, staat de Sint-Germanuskerk. De opeenvolgende vergrotingen, verbouwingen en restauraties, van oorspronkelijke klein abdijkerkje uit de 9de eeuw naar parochiekerk, leverden een samenvoeging van verschillende stijlen op, gaande van Romaans naar hooggotisch. Van de Romaanse viertorenbasiliek, met Maas- en Rijnlandse invloeden, bleef alleen de vroeg 13de-eeuwse westbouw bewaard. In het midden van de 16de eeuw werd de kerk voorzien van een hoog vooruitspringend transept en van een toren, die in 1713 op zijn beurt bekroond werd met een barokke spits. Het koor is gotisch en dateert uit 1310-1320. In de kerktoren hangt de originele beiaard van Willem Witlockx (1723). In haar huidige versie is deze beiaard met haar 54 klokken één van de grootste van het land. In juli en augustus kan men elke woensdagavond het klokkenspel komen beluisteren. Daarvoor werd in het Apostelenhof een luisterplaats ingericht.

Naast tal van andere waardevolle kunstwerken vestigen we vooral de aandacht op het prachtige orgel dat in 1988 volledig werd gerestaureerd. Van de laatgotische orgelkast (15de eeuw), gebouwd door R. Cockx, zijn nog een paar fragmenten aanwezig. Het orgel zelf werd gebouwd door D. Van der Distelen, maar in de 17de eeuw door J. Deeckens vervangen door een nieuw instrument, vandaar de naam "Deeckens-orgel". In de 19de eeuw neogotiseerde Ch. Anneessens de orgelkast. De heilige boven in de kast is de H. Gregorius

*********

Deerlijk, West-Vlaanderen



Beschrijving / geschiedenis

De stenen molen "Ter Geest en Te Zande" is het sieraard van de gemeente. De molennaam werd gegeven door de heemkundige Leon Defraeye en is samengesteld uit de namen van twee oudere molens. Enerzijds de staakmolen Ter Zande die voor het eerst vermeld werd in 1675 en verdween in 1888, en anderzijds de oliemolen Ter Geest die in 1768 opgericht was. In de volksmond wordt hij ook wel "Klerksken molen" genoemd naar de eigenaar Declercq. Het "bevallig draaiende gebouw", zoals de molen in de dichterlijke taal wel eens wordt genoemd, kijkt sierlijk en statig op de Molenhoek neer. Een monument om trots op te zijn. Daarom is de molen sinds 1986 's nachts verlicht.

De molen was vroeger afhankelijk van de aloude heerlijkheid Ter Geest en kent een bewogen voorgeschiedenis. Eertijds stond er een houten staakmolen die in 1800 omwaaide tijdens een hevige orkaan. In 1888 is de molen in brand gevlogen. Het was op Goede Vrijdag. De kinderen Declercq, die sinds het begin van de 19de eeuw eigenaar zijn van de molen, verloren de moed niet en zij bouwden de prachtige stenen windmolen. Aldus dateert de huidige molen "Ter Geest en Te Zande" van 1888. Boven de ijzeren stelling leest men "gebouwd door ACJL Declercq 1888". Het ging om Aloïs, Camiel, Jules en Lucia Declercq. De nieuwe molen werd ingericht als olie- en korenmolen. In 1896 werd een eerste stoommachine geplaatst zodat de molen ook op windstille dagen kon werken. In 1914 werd de stellingmolen met een tweede stoommachine uitgerust.

De molen werd tijdens de Eerste Wereldoorlog zwaar beschadigd, maar was na de nodige herstellingswerken in 1919 opnieuw maalvaardig.

In 1964 en 1980-1981 werd hij gerestaureerd door de molenbouwers Peel uit Gistel. De stoommachine, de ketel en de maalstoel in de bijgebouwen werden in 1993 aanvullend beschermd. In 2004 werd de maalderij hersteld en in 2005 volgde de windmolen. Op 15 september 2005 werden de herstelde roeden (geklinknageld, fabr. Verhaeghe - Ruddervoorde, nrs. 1273-1274) weer in de askop geplaatst. De molentechnische werken gebeuren door molenmaker Eric Vanleene uit Ath.

De molen is zeer groot en indrukwekkend opgebouwd. Beneden is er een olieslagerij met twee pletwielen die zorgden voor het breken van het lijnzaad. Dan volgt de voorslag in de persen, het breken van de koeken en de naslag in de persen. Uiteindelijk worden de lijnzaakkoeken gebroken tot lijnmeel. Hogerop vinden wij verschillende zolders: voor de opslag van graan, de maalzolder waar de molenaar meest vertoeft en de steenzolder. Als koren- en oliemolen heeft hij drie koppels stenen en een haverpletter. Daarnaast ook twee pletwielen voor het zaad en de koeken. Bij windstilte werden de tuigen aangedreven door een stoomketel of door een elektrische motor.
***************




Hooglede
******

Toestand jaren 1950.

Toestand jaren 1970
***************

Eggewaartskapelle (Veurne), West-Vlaanderen



Beschrijving / geschiedenis

In de West-Vlaamse polderstreek hadden vroeger een 20-tal polderhoeven hun eigen kleine windmolen op hun erf. Meestal ging het om staakmolentjes uit het einde van de 19de of het begin van de 20ste eeuw. De meeste van die molentjes verdwenen nog voor de eerste wereldoorlog en slechts eentje onder hen is werkelijk tot in onze dagen doorgedrongen: het molentje Decroos uit Eggewaartskapelle.

Dat molentje werd gebouwd in 1905 door Kamiel Decroos, de molenaarszoon uit de Plaatsmolen te Oostvleteren, die in 1903 op deze boerderij was komen wonen. Croosjesmolen is een kleine houten staakmolen op vier bakstenen teerlingen. Er is één koppel grauwe molenstenen met een diameter van 1,10 meter. Al zag het molentje er van buiten vrij rudimentair uit, het draaide zeer soepel, vooral dank zij de gebruikte houtsoorten en de uitstekende lageringen. Na Kamiel kwam zijn zoon André Decroos die het landbouwbedrijf verder zette tot hij 70 was. Na zijn overlijden in 1976 bleef het molentje stilstaan en sloeg het verval snel toe.

Het molentje waaide een eerste keer omver in 1980. Een liefhebber uit Bonheiden slaagde erin het molentje met eigen middelen herop te richten, echter zonder wiekenkruis. In december 1990 waaide het molentje een tweede keer omver. Gelukkig in 1986 beschermd als monument. Er kwam een akkoord tot sand tussen de Afdeling Monumenten en Landschappen van de Vlaamse Gemeenschap en de Vlaamse Landmaatschappij om het molentje herop te richten, in het kader van een inrichtingsplan. In het najaar 1997 bouwde molenbouwer Eric Vanleene uit Pollinkhove het molentje weer op. De molen is thans in erfpacht genomen door de provincie West-Vlaanderen, die het molentje tijdens de zomermaanden laat draaien
****

Berlicum
Tussen 600 en 800 na Christus vestigde een groep nomaden zich als eerste bewoners in Berlicum. Hun stamhoofd heette Beer en daarom werden zij de ‘volgelingen van de Beer’ genoemd. Zo is vermoedelijk de naam van het dorp ontstaan (Beerlinchem). Doordat Berlicum dicht bij ‘s-Hertogenbosch lag, kwam er veel ruilhandel op gang. Deze ruilhandel zorgde voor de komst van veel nieuwe ambachten, waardoor de welvaart van de bevolking flink toenam. Tegenwoordig is Berlicum, waar Middelrode deel van uitmaakt, een forensendorp. Vooral de dienstensector en de bouwnijverheid bieden in het dorp werkgelegenheid
*****

Hervormde kerk in Berlicum.
******

De Hervormde kerk van Vierhuizen ligt op een van de rustigste plaatsen van Nederland, op het kruispunt van de Waddenzee en de Lauwersmeer. Het dorp ontstond nadat rond het jaar 1300 een dijk rond het gebied werd opgetrokken.

Kerk en toren
De gepleisterde muren van het eenvoudige zaalkerkje zijn nog hoofdzakelijk middeleeuws. In 1640 werd het kerkgebouw grondig verbouwd. Ooit had de kerk van Vierhuizen een vrijstaande toren, maar deze werd in 1843 vervangen voor de huidige. De oude klok uit 1630 verhuisde mee.

Binnenkant
Hoewel het interieur een aandoenlijk verwaarloosde indruk maakt, bevat zij een aantal bijzonderheden, zoals een zeventiende eeuwse preekstoel en een aantal achttiende eeuwse herenbanken. Het orgel werd in 1892 gebouwd door Van Oeckelen.
*****

Doesburgermolen (16e eeuw) tussen Ede en Lunteren.



Geschiedenis
De Doesburgermolen is genoemd naar het buurtschap Doesburgerbuurt (halverwege Ede en Lunteren) waar hij staat en geldt als één van de oudste molens in Nederland.
In de eikenhouten spil is het jaartal 1507 ingekrast. Dit kan duiden op het bouwjaar van deze molen of een voorganger. Zekerheid is hierover niet te krijgen. Wel is vastgesteld dat in 1595 de molen of een voorganger zich in handen bevond van Ceelman van Ommeren (schout te Ede van 1584 tot 1628) en Gijsbert Barner bevond. Nadien werd het eigendomsrecht over de molen in parten verdeeld. Rond 1765 lukte het de uit Garderen afkomstige Jan Danielsen om alleen eigenaar van de molen te worden. In 1788 komt de molen in bezit van Hermen Teisseling en zijn nazaten (sinds 1800 als Tijsseling vermeld). Tussen 1869 en 1919 kwam de molen in bezit van de familie Van de Craats, die ook de twee molens in de bebouwde kom van Ede in bezit had. Via G. van de Wetering kwam de molen tot 1950 in bezit van C. Roelofsen. In dat jaar kwam de molen in bezit van de gemeente Ede.


Deze molen heeft nog een oude staartconstructie en is in 1935, in 1952, in 1969 en in 1983 gerestaureerd. Ook uniek is tegenwoordig de nog houten bovenas uit 1851 en het houten wiekenkruis, z.g.n. "borstroeden".
*************

De Hoop (1855) in Lunteren



Geschiedenis
In 1855 liet A.J. Ross achter het toenmalige dorp op een natuurlijke hoogte een korenmolen bouwen. Gezien de naamgeving aan de molen had hij hoge verwachtingen om als molenaar in Lunteren de kost te kunnen verdienen. Die hoop werd abrupt afbroken door zijn emigratie naar Amerika.
In 1973 is er een restauratie van de molen geweest.
*****

Sint-Margarethakerk, Sint-Margriete-Houtem


Deze eenbeukige kerk is uit diverse bouwfases tot stand gekomen. De uitbreiding van het schip en de toren dateren uit het begin van de 13de eeuw, het gotische koor uit de 14de eeuw. De materialen van het oudste gedeelte van de beuk zijn van Gallo-Romeinse oorsprong
*****



Kerk van het Heilig Hart
De kerk van het Heilig Hart werd op initiatief van pastoor Leys gebouwd. De eerstesteenlegging door kardinaal Van Roey, vond plaats op 15 mei 1939. Op 14 april 1940 werd de kerk opengesteld voor het publiek. De plechtige wijding ging door op 7 en 8 oktober 1951.

Kerk van de Goddelijke Zaligmaker, Hakendover
Het overwegend gotisch gebouw werd in verschillende periodes, van de 13de tot de 16de eeuw, opgericht. De westertoren met romaanse kern uit het begin van de 13de eeuw werd na een brand in 1860 voorzien van steunberen. De kerk bestaat uit een driebeukig schip, een uitspringend transept met oostkapellen en een lang koor. Eén van de kerkelijke kunstschatten is het gotische retabel uit 1400-1404. Aan de stichting van deze kerk is een legende verbonden die aan de basis ligt van de jaarlijkse paardenprocessie op paasmaandag. Deze kerk was vroeger een belangrijk bedevaartsoord.
******

(Geel, Antwerpen)

Beschrijving / geschiedenis

De molen van Larum is een houten standaardmolen met een halfgesloten voet en werd in 1846 opgetrokken door Karel Van de Perre. Het molenhuis bestond toen reeds. Achtereenvolgens was de molen het eigendom van de families Van de Perre, Deliën, Swolfs, Mertens en opnieuw Swolfs.

Rond 1900 werd er nabij de molen een stoomgraanmolen geplaatst. In 1973 verkocht de laatste molenaar Remi Swolfs de molen aan de gemeente Geel die hem in 1976-'77 maalvaardig liet herstellen door de molenbouwers Caers uit Retie, met o.m. nieuwe gelaste roeden van het fabr. Peel (Gistel) Architect was Lou jansen uit Turnhout. De molen werd op 22 mei 1977 ingehuldigd. De eerste vrijwillige molenaar was oud-molenaar Remi Swolfs. Op 10 juni 1992 werd de molen beschermd als monument en samen met zijn omgeving als dorpsgezicht. Op 16 september 1994 werd de nabije mechanische maalderij ook als monument beschermd. In 2002 voerde Molenbouw De Jongh bv uit Veldhoven (John de Jongh en Joris van Iersel) een nieuwe restauratie uit.

Mits afspraak kan je de molen, gelegen langs Velveken, bezoeken. De molen is uitgerust met een houten hoepelvang, kammenluiwerk en oud-Vlaams gevlucht met gelaste stalen roeden (fabrikaat: Peel). Er is een grote overbrenging van 1 op 6.
****

*****

******************

Essen, Antwerpen
/////


Beschrijving / geschiedenis

In de Sint-Jansstraat, op het gehucht Wildert niet ver van de standplaats van de vroegere standaardmolen, werd in 1980 een geheel nieuwe stellingmolen opgetrokken. Alles begon met de aankoop van een twee eeuwen oude hoeve, nu de verbruikszaal aan de St.Jansstraat 184 te Essen-Wildert. De bouwvergunning werd door de gemeente Essen op 5 mei 1980 verleend aan bakker Frans Demdts, die eerder reeds getracht had de windmolen van Brecht en later die van Berendrecht aan te kopen. De plannen voor de nieuwe windmolen werden getekend door architect Lou Jansen uit Turnhout; het metselwerk werd uitgevoerd door aannemer J. Van den Bleeken en het draaiende molenwerk door de Nederlandse molenmakers Jos en Jan Adriaens uit Weert. De fundering werd 4 juni 1980 gegoten en op 15 juni 1981 werden kap en wieken op de romp gemonteerd.

Bakker Demedts maalde voor het eerst op 26 januari 1982. Op 8 en 9 mei 1982 werd de molen dan plechtig ingehuldigd.

In het metselwerk werden meer dan 280.000 oude stenen verwerkt. De romp werd 17 meter hoog en heeft beneden een doorsnede van 7,40 meter. Met een vlucht van 26 meter bereikt het hoogste topje van een draaiende wiek 32 meter. Inwendig is de molen ingedeeld als een gewone korenmolen, op de tweede zolder drie stellen maalstenen. Bij volledige windstilte kan er toch gemalen worden met een in België gebouwde stoommachine van het merk Sabbe.

De fokwieken (wieksysteem Fauël) zijn voorzien van automatische remkleppen. Op de steenzolder bevinden zich een koppel Engelse stenen, een koppel kunststenen en een koppel Engelse stenen als reserve. Op de builzolder zijn er twee builen, een zakkenklopper en een graanborstelmachine. Op het gelijkvloers vinden we een graankuiser, een koppel Engelse stenen (aangedreven door een stoommachine of een elektromotor) en een graankuiser. De vang werkt met een vangtrommel.

Het molendomein vormt thans een grote toeristische trekpleister. Naast de molen is er tevens een bakkerijmuseum en een groot aantal tuigen die op stoomkracht werken (stoomtreinen, locomobielen enz.).

Achter de molen is het werkend stoommachinemuseum van mei tot en met oktober is dit ieder weekeinde werkend te zien.Ook in deze periode rijdt er een trein rond de molen waarin de bezoekers tegen een heel kleine vergoeding enkele rondjes kunnen rijden.

BAKKERIJMUSEUM

In de voormalige schuur van de hoeve staat een mooie oude Engelse MARSHALL stoomlocomobiel van 1903, van 25 pk, die zorgt voor de aandrijving van de bakkerij machines. Hier gestookt door de rechterhand van de bakker, die de meeste techniek hier aanwezig beheert. In het vertrek ernaast, de bakkerij, is een met hout gestookte bakoven gebouwd.
Deze met hout gestookte oven, wordt helemaal vol hout gestopt, dit wordt aangestoken en als alles is opgebrand wordt het as en laatste vuur in de doofpot gedaan en gaat het brood, of ander te bakken product in de oven. De deurtjes gaan dicht en de oven is zo heet van binnen dat het brood bijvoorbeeld gebakken wordt.
Hier een door de marshall aangedreven kneedmachine.
Met de hand wordt het brood hierverder bewerkt. Eenmaal gebakken kan men de heerlijke producten ernaast in de winkel kopen.
Als men inkopen heeft gedaan, kan men nog doorlopen naar het bakkerijmuseumpje ernaast. Hier zijn allerlei hulpmiddelen te zien die door de banketbakker werden gebruikt, zoals een GAAR SCOTT &CO - 1910, met een vermogen van 36 pk. (USA)

Met hoogtijdagen of eind augustus als het zagen van bomen begint kan de echte stoomliefhebber ook genieten van deze mooie stoom tractor.

MOLENHOEVE

En is men moe en dorstig dan kan men in de MOLENHOEVE een molenbiertje of iets warms gaan drinken met lekker eigengebakken brood gemaakt van eigengemalen meel. Ook kan men hier verrukkelijk dineren.
Dit alles is de hobby van een man, entree wordt hier niet gevraagd.
Wel stelt men het op prijs als u iets nuttigt in de molenhoeve, of iets koopt van de verrukkelijke producten uit de bakkerij.
******


*****