Maak je je zorgen om die (paar) kilo's te veel?

Beste boomers, je hebt het vast al vaak gehoord: de kilo’s stapelen zich wat op naarmate je ouder wordt. Maar wanneer ben je nu écht te dik? Laten we er eens dieper op ingaan, met een positieve en nuchtere kijk, want een beetje gewicht meer hoeft helemaal geen ramp te zijn.

Wat zegt de wetenschap?

In België wordt overgewicht vaak beoordeeld aan de hand van de BMI (Body Mass Index). Een BMI tussen 25 en 30 wordt als overgewicht beschouwd, terwijl een BMI boven de 30 als obesitas geldt. Wetenschappers, zoals professor Vangoitsenhoven van UZ Leuven, benadrukken dat een hoge BMI niet altijd gelijkstaat aan gezondheidsproblemen. Voor bodybuilders bijvoorbeeld kan een hogere BMI het gevolg zijn van spiermassa zonder gezondheidsrisico’s?.

Lees hier meer over dit onderwerp

Daarom is het belangrijker om naar je algehele gezondheid te kijken dan enkel naar dat ene cijfertje op de weegschaal.

Uit recente cijfers van Sciensano blijkt dat bijna de helft van de volwassenen in België met overgewicht kampt, en dat obesitas ook bij senioren toeneemt?.

Lees hier meer over dit onderwerp

 Het is dus een veelvoorkomend probleem, maar gelukkig hoef je je niet schuldig te voelen als je een beetje boven het gemiddelde zit. Overgewicht hangt vaak samen met factoren zoals verminderde mobiliteit of veranderingen in je stofwisseling, en een paar kilo’s te veel betekent niet automatisch dat je ongezond bent.

De Wereldgezondheidsorganisatie over overgewicht

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) beschouwt overgewicht en obesitas als een wereldwijde gezondheidscrisis. Volgens de WHO worden overgewicht en obesitas gedefinieerd als een abnormale of overmatige ophoping van vet, wat een risico voor de gezondheid vormt. De organisatie benadrukt dat deze aandoeningen bijdragen aan de ontwikkeling van ernstige ziekten zoals hart- en vaatziekten, diabetes type 2, musculoskeletale aandoeningen (zoals artrose), en verschillende soorten kanker.

De WHO gebruikt de Body Mass Index (BMI) als maatstaf om overgewicht en obesitas te definiëren:

• Overgewicht: een BMI van 25 of hoger
• Obesitas: een BMI van 30 of hoger

Ze benadrukken dat overgewicht en obesitas kunnen worden voorkomen en dat gedragsveranderingen, zoals gezonder eten en meer bewegen, een belangrijke rol spelen in preventie. Daarnaast roept de WHO overheden en andere stakeholders op om beleid te ontwikkelen dat gezonde keuzes bevordert, bijvoorbeeld door de toegang tot voedzame voeding te verbeteren en fysieke activiteit te stimuleren.

Ook waarschuwt de WHO dat overgewicht wereldwijd blijft toenemen, vooral in lage- en middeninkomenslanden, waar voedingspatronen en leefstijlen veranderen. In 2023 werd geschat dat ongeveer 2 miljard volwassenen wereldwijd overgewicht hadden, waarvan meer dan 650 miljoen obesitas hadden.

De risico’s van overgewicht

Toch moeten we de risico’s van overgewicht niet helemaal wegwuiven. Obesitas kan namelijk leiden tot ernstige aandoeningen zoals hart- en vaatziekten, diabetes, hoge bloeddruk en zelfs kanker?.

Want hoewel een paar kilootjes te veel vaak onschuldig zijn, kan te veel gewicht op lange termijn schadelijke gevolgen hebben. Laten we de risico’s van overgewicht eens per stuk onder de loep nemen.

Hart- en vaatziekten: een grotere belasting voor je hart

Een van de grootste risico’s van overgewicht is de verhoogde kans op hart- en vaatziekten. Je hart moet harder werken om bloed te pompen naar alle cellen in je lichaam, vooral wanneer je extra gewicht meedraagt. Dit kan leiden tot een hoge bloeddruk, ook wel hypertensie genoemd, en op den duur tot ernstige hartproblemen zoals een hartaanval of beroerte.

Onderzoek door de Belgische Cardiologische Liga bevestigt dat obesitas een belangrijke risicofactor is voor hart- en vaatziekten?.

Vooral het type vet dat rond de buik wordt opgeslagen, is gevaarlijk omdat het in verband wordt gebracht met ontstekingen en een verhoogd risico op aderverkalking (atherosclerose). Bij aderverkalking worden de bloedvaten vernauwd door ophoping van vetten, wat de bloedtoevoer naar het hart belemmert en hartaanvallen kan veroorzaken. Je kunt dit risico verminderen door regelmatig te bewegen en gezonder te eten, wat je bloeddruk kan verlagen en je hart minder zwaar belast.

Diabetes type 2: insulineresistentie als gevolg van vetophoping

Een ander ernstig gezondheidsrisico dat samenhangt met overgewicht is diabetes type 2. Dit is een aandoening waarbij je lichaam niet goed meer reageert op insuline, het hormoon dat de bloedsuikerspiegel reguleert. Als je overgewicht hebt, met name veel buikvet, neemt de kans op insulineresistentie toe, waardoor de bloedsuikerspiegel stijgt.

Volgens onderzoek van Sciensano hebben mensen met obesitas drie tot vier keer meer kans op het ontwikkelen van diabetes type 2?.

Vooral bij ouderen is dit een veelvoorkomend probleem. Chronisch hoge bloedsuikers kunnen schade aanrichten aan je bloedvaten, nieren en ogen, en leiden tot complicaties zoals hartziekten, nierfalen en blindheid. Gelukkig kan je door middel van gewichtsverlies en gezonde voeding, zoals een dieet rijk aan vezels en weinig suiker, de insulineresistentie terugdraaien en diabetes onder controle houden.

Artrose: extra belasting voor je gewrichten

Bij overgewicht moeten je gewrichten harder werken, vooral je knieën en heupen. Dit kan op lange termijn leiden tot artrose, een aandoening waarbij het kraakbeen in je gewrichten langzaam afbreekt. Hierdoor worden je gewrichten stijf en pijnlijk, en dit kan je mobiliteit beperken.

Artrose komt vaak voor bij oudere mensen, maar het risico neemt toe bij overgewicht. Het gewicht dat je extra meedraagt, zorgt voor meer slijtage van het kraakbeen. Volgens het UZ Leuven kun je dit risico aanzienlijk verkleinen door een paar kilo’s af te vallen?.

Zelfs een bescheiden gewichtsverlies van 5 tot 10% kan de druk op je gewrichten verminderen en de pijnklachten verlichten. Lichaamsbeweging, zoals wandelen en zwemmen, kan de spieren rondom je gewrichten versterken, wat de belasting vermindert.

Slaapapneu: moeite met ademhalen tijdens de slaap

Slaapapneu is een vaak onderbelicht probleem dat vaker voorkomt bij mensen met overgewicht. Het gaat om een aandoening waarbij je ademhaling tijdens je slaap herhaaldelijk stopt en weer begint. Dit leidt tot een gebrekkige nachtrust, vermoeidheid overdag, en een verhoogd risico op hartproblemen.

Het extra vetweefsel rond de nek en keel, dat veel voorkomt bij mensen met obesitas, kan de luchtwegen vernauwen en zo slaapapneu veroorzaken.

Het goede nieuws is dat gewichtsverlies de symptomen vaak kan verminderen of zelfs helemaal kan verhelpen. Bovendien kan een betere nachtrust ook bijdragen aan meer energie overdag en een gezonder eetpatroon, wat het risico op overgewicht verder helpt verlagen.

Kanker: verhoogd risico bij overgewicht

Overgewicht wordt in verband gebracht met een verhoogd risico op verschillende vormen van kanker, waaronder borstkanker, darmkanker en baarmoederkanker. Dit komt doordat overtollig vet in het lichaam bepaalde hormonen, zoals oestrogeen en insuline, in hogere hoeveelheden produceert, wat de groei van kankercellen kan stimuleren.

Onderzoek van Sciensano en de Wereldgezondheidsorganisatie toont aan dat mensen met obesitas een hoger risico hebben op het ontwikkelen van deze soorten kanker.

 Hoewel het exacte mechanisme nog niet volledig is begrepen, lijkt het erop dat vetcellen ontstekingen kunnen veroorzaken, die op hun beurt het risico op kanker verhogen. Net als bij de andere risico’s kan een gezond dieet en regelmatig bewegen je kansen op het ontwikkelen van kanker helpen verkleinen.

Lees hier meer over dit onderwerp

Behandeling en preventie

Wat kun je doen als je last hebt van overgewicht? Het hoeft echt niet ingewikkeld te zijn. Kleine aanpassingen in je levensstijl kunnen al een groot verschil maken. Zoals professor Vangoitsenhoven stelt: “Zelfs een paar kilo’s verliezen heeft al een gunstig effect op je gezondheid”?.

Lees hier meer over dit onderwerp

Meer bewegen, gezonder eten en begeleiding van een diëtist of huisarts kunnen je op weg helpen naar een betere gezondheid.

Daarnaast zijn er ook medische behandelingen mogelijk. In ernstige gevallen kan medicatie of zelfs een chirurgische ingreep overwogen worden, zoals een gastric bypass, waarbij een deel van de maag wordt verwijderd om sneller een voldaan gevoel te creëren. Maar dit is een laatste redmiddel, en de meeste mensen kunnen al baat hebben bij minder ingrijpende maatregelen?.

Lees hier meer over dit onderwerp

Niet overdrijven: liever gelukkig dan perfect

Maar boomers, er is geen reden om obsessief met je gewicht bezig te zijn. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat een paar kilo’s extra helemaal geen probleem zijn, zolang je je goed voelt en geen last hebt van gezondheidsproblemen.

Er is een balans tussen gezond leven en genieten van het leven. Een beetje overgewicht kan soms zelfs bescherming bieden tegen ziektes bij oudere mensen, zolang je actief blijft en goed voor jezelf zorgt.

Het allerbelangrijkste is dat je gelukkig bent. Wie altijd gefixeerd is op het getal op de weegschaal, kan uiteindelijk ongelukkiger worden. Een strenge diëten kunnen stress veroorzaken, en uiteindelijk draait het erom dat je een levensstijl vindt die bij je past en waar je van kunt genieten.

De conclusie: blijf in balans

Overgewicht is een complex probleem dat niet alleen met eten en bewegen te maken heeft, maar ook met genetica, hormonen en je sociale omgeving. Laat je echter niet gek maken door de media of door het streven naar een 'perfect' lichaam. Focus liever op je gezondheid, niet op je gewicht, en zoek hulp als je je zorgen maakt. En vergeet niet, liever een paar kilootjes te veel en gelukkig, dan ongelukkig met een perfect figuur.

Blijf gezond en geniet van het leven, boomers!

Stefaan Van Laere