Vergeetmomenten zijn eigen aan het ouder worden. Je weet even niet wat je wou zeggen, of waar je je sleutels hebt gelegd. Geen reden tot paniek, zo stelt de wetenschap. Maar soms zijn die kleine haperingen meer dan slechts een onschuldige rimpeling in het geheugen.

Een hoofd dat soms hapert

Dat we met het ouder worden wat vaker iets vergeten, is volkomen normaal. Ongeveer 40 procent van de 65-plussers geeft aan wel eens te worstelen met een tijdelijk geheugenverlies. Niet meer weten waarom je naar de keuken liep of een naam die even niet te binnen wil schieten: het zijn typische voorbeelden van normale veroudering.

Toch is het belangrijk om aandacht te hebben voor verandering. Wat vroeger vanzelf leek te gaan, kan stilaan trager verlopen. Die evolutie hoeft niet alarmerend te zijn, maar verdient wel opmerkzaamheid.

Wanneer vergeten een patroon wordt

Bij een kleiner deel van de ouderen neemt de vergeetachtigheid een systematischer vorm aan. Zo’n 15 tot 20 procent van de 65-plussers krijgt te maken met milde cognitieve stoornissen, ook wel mild cognitive impairment (MCI) genoemd. Dan merk je dat de geheugenproblemen regelmatiger terugkeren, al blijft het dagelijks functioneren doorgaans intact.

MCI wordt vaak beschouwd als een vroege waarschuwing. De hersenen beginnen minder efficiënt te werken, wat het des te belangrijker maakt om andere signalen niet te negeren.

Wanneer het geheugen zodanig faalt dat het dagelijkse leven – boodschappen doen, sociale contacten onderhouden, jezelf verzorgen – wordt aangetast, kan er sprake zijn van dementie. Alzheimer, de bekendste vorm, treft naar schatting één op de tien mensen boven de 65. Bij 85-plussers loopt dat op tot bijna de helft. Andere vormen zoals vasculaire dementie of Lewy body dementie hebben vergelijkbare gevolgen.

Wat speelt nog mee?

Ouderdom is niet de enige factor die het geheugen beïnvloedt. Ook andere elementen kunnen een rol spelen:

• Medische aandoeningen zoals infecties of chronische ziekten kunnen een effect hebben op het cognitief functioneren.
• Hersenletsel, bijvoorbeeld na een val of een klap op het hoofd, kan het geheugen tijdelijk of blijvend verstoren.
• Slaaptekort en stress tasten de mentale veerkracht aan, net als gevoelens van eenzaamheid.
• Voeding speelt ook mee: een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur kan een negatieve invloed hebben.

Het goede nieuws? Op veel van deze factoren heb je zelf invloed.

Wat je zelf kunt doen

Wie zijn geheugen wil ondersteunen, hoeft geen drastische maatregelen te nemen. Kleine gewoontes kunnen al veel betekenen:

• Blijf je hersenen uitdagen. Leer iets nieuws, maak een puzzel, ga op uitstap. Nieuwe prikkels versterken de verbindingen tussen hersencellen.
• Train je geheugen. Onthoud cijferreeksen, maak woordenlijsten, oefen met mentale routebeschrijvingen.
• Blijf in beweging. Wandelen, fietsen of lichte oefeningen verbeteren de doorbloeding van de hersenen.
• Zorg voor rust. Voldoende slaap en ontspanning, bijvoorbeeld via meditatie of yoga, helpen het brein herstellen.
• Koester sociale contacten. Gesprekken met vrienden en familie zijn niet alleen goed voor het gemoed, ze houden ook je geest alert.

Een gezonde levensstijl, waarin mentale, fysieke en sociale activiteit in balans zijn, blijkt de beste bescherming tegen achteruitgang.

Tijdelijke verwarring: TGA

In zeldzame gevallen komt het voor dat mensen plots tijdelijk hun geheugen verliezen. Dat fenomeen heet transiënte globale amnesie (TGA). Tijdens zo’n episode kan men gedurende enkele uren nauwelijks herinneringen oproepen. De oorzaak is niet altijd duidelijk, maar de geheugenfunctie herstelt zich meestal volledig. Toch is medische opvolging aanbevolen.

Blijf alert

Een haperend geheugen hoeft geen reden tot paniek te zijn. Maar wie merkt dat de problemen frequenter worden of het dagelijks leven verstoren, doet er goed aan om daarover in gesprek te gaan met een arts. Alertheid én activiteit blijven de sleutelwoorden. Een brein dat geprikkeld wordt, is doorgaans een brein dat veerkrachtig blijft.

Meer weten? Binnenkort in ons themadossier ‘Geheugen en ouder worden’

• Wie op zoek is naar houvast, inspiratie of praktische tips, vindt binnenkort meer in ons online themadossier. Onder meer deze onderwerpen komen aan bod:
• Geheugentraining voor senioren: eenvoudige oefeningen voor elke dag
• De rol van voeding in cognitieve gezondheid
• Apps en tools die je geheugen helpen ondersteunen
• Beweging en ontspanning: een winnend duo voor je brein
• Van MCI naar dementie: hoe kun je het proces vertragen?
• De kracht van sociale interactie

Abonneer je op onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte van nieuwe inzichten en aanbevelingen. Want ouder worden doen we allemaal — maar hoe we dat doen, maakt het verschil.