Wij noemden hem beleefd een wijs man. Anderen beschouwden hem soms minachtend als een 'rare dorpsfilosoof'. Altijd bescheiden, met een spaarzame glimlach en lurkend aan zijn prachtige krompijp. Jan speelde nooit haantje-de-voorste. Hij bleef steeds onopvallend op het achterplan, om van daaruit het doen en laten van de mensen gade te slaan.
Geen dorpeling kende zijn exacte leeftijd, maar dat hij al heel wat jaren op zijn levensteller had staan, was voor iedereen duidelijk. Wanneer men Jan in het dorp eens uitdagend vroeg wat híj nu eigenlijk van de zaak dacht, nam hij bedaard zijn pijp uit de mond. Hij kuchte even, richtte zijn blik op oneindig en begon rustig na te denken. Je kon hem bij wijze van spreken hóren denken voordat hij sprak. Dat was het ware fundament van gezond verstand.
Gestudeerd had hij niet, misschien had hij in zijn hele leven zelfs amper een boek gelezen. Maar wijs was hij wel. Het was een natuurlijke wijsheid, puur gedestilleerd uit een leven vol ervaringen.
Wat is wijsheid eigenlijk?
Vandaag de dag lijkt iedereen constant populair te willen zijn. Er wordt online en offline flink gebluft met 'snelle' wijsheden zonder al te veel diepgang. Soms wordt er weleens met een misplaatst dédain gekeken naar de oudere generaties. Alsof zij niet meer mee zijn met het moderne leven.
Niets is minder waar. Veel 60+ers en senioren zijn de gelukkige bezitters van een enorme schat aan levenswijsheid die veel verder reikt dan louter schoolse pretentie.
Wat zegt de wetenschap? Volgens de psychologie is wijsheid het vermogen om levenservaring, kennis en diep inzicht te gebruiken om de juiste beslissingen te nemen. Het gaat dus veel dieper dan het feitelijk onthouden van data of theorieën.
Een mens rijpt door het leven; je ontwikkelt emotionele intelligentie, zelfreflectie en een praktisch oordeelsvermogen door vallen en opstaan. Dat is een uniek talent dat pas in de rugzak komt naarmate de jaren vorderen.
Spreuken op de koelkast
We worden tegenwoordig overstelpt met positieve levenswijsheden. “Wie goede raad zaait, oogst vriendschap”, “Je hebt geen geld nodig om rijk te zijn” of “Investeer in liefde”. Hoewel ze soms cliché overkomen, hebben ze allemaal hetzelfde doel: de samenleving een klein beetje gelukkiger maken.
Maar echte wijsheid en arrogantie gaan nooit samen. Wijsheid helpt ons juist om onbevreesd onze eigen unieke weg te durven gaan, onafhankelijke beslissingen te nemen en aan ons eigen geluk te bouwen. Omdat ieder van ons uniek is, hoeven we ook niet allemaal op dezelfde manier te denken of te leven.
De grote vraag is: nemen we in de hectiek van vandaag zelf nog wel eens een time-out om na te denken over ons leven en de lessen die we geleerd hebben? Of hollen we er maar gewoon blindelings vandoor?
Een stille aftocht
Onze Jan werd stiekem negenennegentig jaar. Nog slechts enkele weken en ons dorp had een heuse eeuweling kunnen vieren. Helaas besliste het lot er anders over. Misschien was Jan simpelweg té bescheiden en wenste hij die grote drukte rond zijn persoon niet.
Hij verliet in alle stilte het levenspodium. Triomferen en in het middelpunt van de belangstelling staan was nooit aan hem besteed; hij zou zoiets nooit aan de grote klok hebben gehangen.
Het bijzondere was dat ik Jan nooit heb zien schaterlachen, nooit heb zien ruziën en nooit heb zien wenen. Hij bleef constant in een bewonderenswaardig emotioneel evenwicht. Hij had een serene zelfkennis, een rijke geest en een groot hart voor zijn medemens. Kortom: een groot man.
Een bronzen standbeeld voor Jan in het dorp is wellicht veel te hoog gegrepen. Vandaar deze korte tekst, waarmee ik hem om zijn grote, stille verdiensten nog één keer in de schijnwerpers wil zetten.
Ik heb absoluut niet de pretentie om mezelf een wijs man te noemen. Verre van! Maar ik mag me wel gelukkig prijzen dat ik zo'n wijs man van dichtbij heb gekend, en dat ik een flinke brok van zijn nuchtere levensvisie mocht erven.
Jan, hier is eindelijk je lauwerkrans. Ik weet dat je er zelf nooit op zat te wachten, maar je verdient hem dubbel en dwars. Dankjewel.
Door Thieu Vanhees
