De Bijbel is met voorsprong het meest verkochte boek ter wereld. In zowat elk christelijk land gaan er jaarlijks talloze exemplaren van over de toonbank. We kennen het boek natuurlijk vooral als de plaats waar we over Jezus Christus kunnen lezen en waarin diens geboorte, wonderen en het Passieverhaal zo uitvoerig worden beschreven in het Nieuwe Testament. In het Oude Testament zien we echter heel andere verhalen.

In die oudere teksten komen heel wat andere personages aan bod, en in hun verhalen staan soms monsterlijke creaturen in het middelpunt. Hebben deze huiveringwekkende wezens echt bestaan? Laat ons eens kijken naar de wezens uit de oudheid en de fascinerende wetenschappelijke verklaringen die erachter schuilen.

Leviathan: het angstaanjagende zeemonster

Het meest angstaanjagende wezen uit de Bijbel is misschien wel de Leviathan. Dit wezen was al bekend bij de oude Feniciërs en werd destijds de 'koning der vissen' genoemd, ook al werd hij meestal omschreven als een reusachtige zeeslang.

In de Hebreeuwse Bijbel noemt men Leviathan het snelle en kronkelende monster uit de zee. Hij staat er symbool voor de chaos en de anti-goddelijke macht. Volgens de boeken Job en Psalmen zou God (Jahweh) de Leviathan hebben bestreden en vernietigd. Zo staat er onder meer te lezen dat de slang werd doorboord door de Hand Gods, of dat zijn schedel werd verbrijzeld waarna God het monster te eten gaf aan de dieren in de woestijn.

Hoewel de strijd tussen God en Leviathan grotendeels is weggelaten uit de hedendaagse Bijbel, komt het wezen toch nog voor in de Apocalyps (het boek Openbaring). Er wordt gezegd dat zijn kaken de poorten naar de hel voorstellen en dat hij in de eindtijd nog een allerlaatste gevecht zal leveren met de aartsengel Gabriël.

De wetenschappelijke verklaring

Het verhaal over dit gigantische zeemonster lijkt niet zomaar uit iemands duim te zijn gezogen. In voorhistorische tijden zwommen er immers heel wat reusachtige wezens rond in de oceanen:

• De Plesiosaurus: Dit prehistorische zeereptiel leunt qua vorm het dichtst aan bij de Leviathan. De grootste exemplaren werden maar liefst 15 meter groot. Het meest opvallende aan deze wezens was hun extreem lange nek, die sterk doet denken aan een reusachtige slang. Hoewel zij samen met de dinosauriërs uitstierven, geloven sommigen dat ze langer hebben overleefd tot de tijd van de eerste mensen. Dit wezen is tot op de dag van vandaag de populairste verklaring voor monsters in diepe meren, zoals het Monster van Loch Ness.
• De Mosasaurus: Een andere voorhistorische kolos die aan de Leviathan doet denken. Deze oceaanreus heerste over de diepzee als een ware nachtmerrie en verslond alles wat op zijn weg kwam, met een lengte die opliep tot wel 18 meter.
• De Leviathan-walvis (Livyatan melvillei): Wetenschappers hebben onlangs een gigantische prehistorische potvis ontdekt die zo indrukwekkend was, dat ze hem officieel naar het Bijbelse monster hebben genoemd. Dit dier werd tot 17,5 meter lang en joeg als een soort prehistorische 'Moby Dick' op baleinwalvissen. Zelfs de gevreesde reuzenhaai Megalodon had liever geen ontmoeting met deze kolos, die waarschijnlijk joeg met de techniek en intelligentie van een hedendaagse orka.

Behemoth: de onbetwiste koning van het land

Nog een ander monsterachtig wezen uit de Bijbel is de Behemoth. Deze kolos wordt in het boek Job genoemd als de 'koning der zoogdieren'. Het moet een indrukwekkend schepsel zijn geweest dat bij de mens enkel diep ontzag kon oproepen. Heel wat geleerden denken dat Behemoth symbool staat voor de chaos of de pure, ongetemde macht van de schepping, maar historici en biologen zoeken de verklaring liever bij een echt bestaand dier.

De wetenschappelijke verklaring

Als we naar de hedendaagse dierenwereld kijken, zijn er voor geleerden vier grote landdieren die in het oog springen als mogelijke inspiratie: de olifant, de neushoorn, de buffel en het nijlpaard.

Omdat de Bijbeltekst specifiek vermeldt dat het wezen in het riet en het moeras verblijft, zich ophoudt aan de randen van beekjes en geen woeste rivier schuwt, denken de meeste experts dat het om een nijlpaard moet gaan. Antiek ivoorsnijwerk uit de 4de eeuw voor Christus bewijst dat nijlpaarden destijds daadwerkelijk voorkwamen in de Jordaanvallei, de regio waar het verhaal van Behemoth is ontstaan. Ook oude schetsen op basis van de Bijbelse beschrijvingen tonen een treffende gelijkenis met het nijlpaard.

Het raadsel van de staart

Er is echter één groot probleem met de nijlpaard-theorie. In de Bijbel staat namelijk dat het wezen zijn staart kan rechten "als een ceder". Een ceder is een gigantische, indrukwekkende en kaarsrechte boom. De staart van een nijlpaard is daarentegen klein en nogal onbeduidend.

• Een dinosauriër? Sommigen opperen daarom dat Behemoth in feite een sauropode dinosaurus (een langnek) moet zijn geweest. Die reusachtige planteneters hadden wél een staart als een boomstam. De meeste wetenschappers schrijven dit echter af, omdat mensen en dinosauriërs nooit samen hebben geleefd.
• Territoriumgedrag: Geleerden houden het daarom toch bij het nijlpaard, maar wijzen naar een specifiek biologisch gedrag: territoriumafbakening. Wanneer een nijlpaard zijn territorium afbakenen wil, kwispelt hij krachtig en strak heen en weer met zijn staart om zijn uitwerpselen te verspreiden. Waarschijnlijk is dít het krachtige, opvallende beeld waar de Bijbelschrijvers destijds naar verwezen.