Ken je het goudkopleeuwaapje? Na lectuur van dit artikel van Carl Bries weet je er alles over!

De feiten

In (sub)tropische wouden over gans de wereld kan je apen vinden: van franjeapen tot gorilla’s in Afrika over gibbons en orang-oetans in Azië en slingerapen in Zuid-Amerika. Maar Zuid-Amerika is het enige continent waar je ook de kleinste ondersoort van apen kan vinden, met name de klauwapen. Ze verschillen in grootte en gewicht, maar je moet toch altijd goed rondkijken om ze te spotten. Ook in dierentuinen is dat het geval.

Eén van de mooiste soorten is wellicht het goudkopleeuwaapje. Zoals zijn naam reeds zegt, heeft dit aapje een goudachtige kleur en doet zijn kop denken aan een leeuw met manen. Deze natuurlijke schoonheid heeft zijn voor- en nadelen, want het is één van de redenen waarom dit diertje bedreigd wordt. Gelukkig zijn er in deze tijden heel wat projecten om hem van uitsterven te behoeden, maar het wordt een race tegen de klok waar we allemaal ons steentje aan moeten bijdragen.

Gedrag

Het goudkopleeuwaapje leeft slechts in een klein stukje woud van Noord-Brazilië. Van kop tot teen wordt hij, afhankelijk van het geslacht, ongeveer 20 tot 30 cm lang. Hun staart meet tot 39 cm en ze wegen zo’n halve tot 1 kg.

Deze klauwaapjes zijn geen vegetariërs, maar wel omnivoren. Ze eten vaak fruit, maar ook insecten, eieren, hagedissen en zelfs kleine vogels. De aapjes leven in groep van twee tot acht dieren hoog in de bomen. Meestal krijgen ze tot twee jongen per worp.

Gevaren

In de loop der jaren zijn er ettelijke bedreigingen ontstaan waardoor het goudkopleeuwaapje op de rand van uitsterven heeft gestaan. In zowat alle gevallen hebben wij er de hand in gehad.

Een eerste gevaar vormt de ontbossing. Tropisch hout is erg populair bij ons. En dus wordt het massaal gekapt in de landen van oorsprong. Hoe minder bomen, hoe minder plek voor de goudkopleeuwaapjes om in te leven. Dat zorgt dan weer voor heel veel stress.

Een andere boosdoener is de landbouw. Op de plekken waar eerst bos stond, worden nu allerlei plantages gehouden voor pakweg rubber of palmolie. Vroeger bestond het gros van het woud uit cacaobomen, maar na een schimmelinfectie werden die door de boeren links gelaten. Daardoor werden ook deze bomen gekapt waardoor de populatie goudkopleeuwaapjes geïsoleerd geraakt. De open plekken worden door de boeren dan weer gebruikt voor onder meer veeteelt en dus krijgen we daar geen nieuw bos.

Conservatie

Gelukkig beseffen we dat er dringend hulp nodig is om deze soort te redden. In Brazilië willen ze er dan ook alles aan doen om de goudkopleeuwaapjes te behoeden voor de ondergang. Zo werd er in 1980 een reservaat opgericht ter bescherming van de aapjes en hun habitat. In Rio de Janeiro wordt er met zo’n 25 diertjes ook in gevangenschap gekweekt en er de beste zorg krijgen van experts op het gebied van apen. Wetenschappers schatten dat er dankzij al die inspanningen momenteel zo rond de 6000 goudkopleeuwaapjes in het wild leven dankzij menig inspanning.

Ook ons land draagt zijn steentje bij in het behoud van de goudkopleeuwaapjes. Zo is de KMDA, de organisatie achter Zoo Antwerpen en Planckendael, de stamboekhouder van deze soort. Dat wil met andere woorden zeggen dat KMDA wereldwijd het kweekprogramma in dierentuinen leidt omtrent goudkopleeuwaapjes. Maar dat is lang nog niet alles. In nauwe samenwerking met Braziliaanse universiteiten en wetenschappers startte de KMDA het project Bio Brasil op waarbij jarenlang familiegroepen goudkopleeuwaapjes werden geobserveerd. Zo kreeg men een zicht op een paar belangrijke zaken zoals welke bomen het belangrijkst zijn voor de aapjes, hoe ze zich in het woud gedragen en welke menselijke factoren nu de meeste problemen veroorzaken voor hen? Op die manier kon men een doeltreffend plan uittekenen ter bescherming en overleving van de goudkopleeuwaapjes.

Om op lange termijn succesvol te zijn, is er echter meer nodig dan studies en vaststellingen. Je moet ook de lokale bevolking mee krijgen. Heel wat goudkopleeuwaapjes leven immers op privégronden en dus moet je die eigenaren mee zien te betrekken in het ganse verhaal. Zo worden er workshops voor landbouwers georganiseerd waarin biologisch en duurzaam landbouwen wordt aangeleerd. Daarnaast werd er ook een schooltje opgericht waar kinderen met leerachterstand bijles krijgen in onder meer lezen en schrijven. Ze krijgen er ook les rond milieuproblematiek en -bewustzijn zodat ze weten welke ecologische uitdagingen er zijn.