Colitis ulcerosa, in het Nederlands ook wel chronische ontsteking van de dikke darm, is een inflammatoire darmziekte waarbij het slijmvlies van de dikke darm langdurig ontstoken raakt. Klachten zoals diarree, buikpijn, bloedverlies en vermoeidheid staan op de voorgrond. Maar de ziekte kan ook gevolgen hebben buiten de darmen.

Een minder bekende, maar belangrijke complicatie is osteoporose, beter bekend als botontkalking. Daarbij worden de botten brozer en breukgevoeliger. Mensen met colitis ulcerosa hebben aantoonbaar een hoger risico op botverlies dan leeftijdsgenoten zonder deze aandoening [1-3].

Even op een rij

• Colitis ulcerosa = chronische ontsteking van de dikke darm
• Osteopenie = lichte botontkalking, voorstadium
• Osteoporose = uitgesproken botontkalking met verhoogd breukrisico

Waarom verhoogt colitis ulcerosa het risico op botontkalking?

Er spelen verschillende factoren mee:

1. Aanhoudende ontsteking in het lichaam

Ontstekingsstoffen die bij colitis ulcerosa vrijkomen, kunnen ook de botstofwisseling beïnvloeden. Ze stimuleren botafbraak en remmen de opbouw van nieuw bot [2,3].

2. Behandeling met corticosteroïden (bijnierschorshormonen)

Geneesmiddelen zoals prednison worden vaak gebruikt bij opstoten. Ze werken snel tegen ontsteking, maar bij langdurig gebruik verminderen ze de botdichtheid en verhogen ze het risico op breuken [1,2].

3. Tekorten aan calcium en vitamine D

Door verminderde opname, dieetbeperkingen of weinig zonlicht ontstaan bij sommige patiënten tekorten. Deze voedingsstoffen zijn essentieel voor sterke botten [1,4].

4. Minder bewegen en lager lichaamsgewicht

Tijdens actieve ziekteperioden bewegen mensen vaak minder en vallen ze soms af. Ook dat werkt botverlies in de hand [3,4].

5. Leeftijd en menopauze

Bij 50-plussers en zeker bij vrouwen na de menopauze neemt de botdichtheid sowieso al af. In combinatie met colitis ulcerosa wordt dat effect sterker [6,8].

Wat merk je van osteoporose (botontkalking)?

In de beginfase meestal niets. Osteoporose is vaak een stille aandoening. Mogelijke tekenen in een later stadium zijn:

• breuken na een kleine val of stoot
• rugpijn door ingezakte wervels
• kleiner worden of een krommere rug

Daarom is vroegtijdige opsporing belangrijk, zeker bij mensen met extra risicofactoren zoals colitis ulcerosa [1,8].

Hoe wordt botontkalking opgespoord?

Met een DEXA-scan (botdichtheidsmeting). Die meet hoeveel kalk er in je botten zit en vergelijkt dit met waarden van gezonde leeftijdsgenoten.

Richtlijnen adviseren om mensen met colitis ulcerosa te screenen als ze langdurig corticosteroïden gebruiken, ouder zijn dan 50 jaar, al een breuk hadden of meerdere risicofactoren combineren [1,6,7].

Wat kan je zelf doen voor sterke botten?

Calciumrijke voeding

Denk aan zuivel, kaas, yoghurt, broccoli, boerenkool of verrijkte producten. Bespreek met arts of diëtist wat voor jou haalbaar is [1,4].

Voldoende vitamine D

Via zonlicht of supplementen. Bij 50-plussers en chronische aandoeningen wordt vaak een supplement overwogen, maar stem dit af met je arts [6].

Dagelijks bewegen

Wandelen, traplopen, lichte krachttraining en evenwichtsoefeningen helpen botten en spieren sterk te houden [1,8].

Niet roken, matig alcohol

Beide versnellen botafbraak en verhogen het val- en breukrisico [1,8].

Valpreventie

Goede verlichting in huis, stevige schoenen, geen losliggende tapijten en eventueel evenwichtstraining maken een groot verschil.

Wanneer naar de arts?

• Je hebt een breuk na een kleine val of stoot.
• Je krijgt nieuwe rugpijn die niet overgaat, zeker met lengteverlies.
• Je wordt kleiner of je houding wordt krommer.
• Je gebruikt of gebruikte langdurig prednison of andere corticosteroïden.
• Je hebt onverklaard gewichtsverlies, ondervoeding of langdurige diarree.
• Je valt vaker of je voelt je onzeker bij stappen.

Bel dezelfde dag bij plotse ernstige rugpijn met koorts, verlammingsgevoel, problemen met plassen of gevoelloosheid.

Infobox voor partners en familie

Botontkalking zie je niet. Bij colitis ulcerosa kunnen ziekteperiodes leiden tot minder beweging, minder eten en meer valrisico.

• Vraag: “Gebruik je momenteel prednison? Is je botdichtheid al eens gemeten?”
• Help met valpreventie: verlichting, geen losse tapijten, stevige schoenen.
• Stimuleer kleine, haalbare beweging: dagelijks wandelen, evenwichtsoefeningen.
• Let op signalen: nieuwe rugpijn, snel kleiner worden, onzeker stappen.
• Moedig overleg aan met arts of diëtist over voeding en supplementen.

Samengevat

Colitis ulcerosa (chronische ontsteking van de dikke darm) verhoogt het risico op osteoporose (botontkalking) door ontsteking, medicatie en mogelijke tekorten [1-3]. Omdat botverlies vaak ongemerkt verloopt, is alertheid cruciaal. Met screening, gezonde leefstijl en tijdig overleg met je arts kan je veel doen om je botten sterk te houden.

Tip: heb je colitis ulcerosa en ben je 50-plus of gebruikte je langdurig prednison? Vraag bij je volgende consult of een botdichtheidsmeting zinvol is.

Bronnen en verder lezen

1. Healthline. (2025). Ulcerative colitis and osteoporosis: What’s the connection? https://www.healthline.com/health/ulcerative-colitis/uc-and-osteoporosis
2. Bernstein, C. N., Leslie, W. D., & Leboff, M. S. (2003). AGA technical review on osteoporosis in gastrointestinal diseases. Gastroenterology, 124(3), 795-841. https://doi.org/10.1053/gast.2003.50103
3. Targownik, L. E., et al. (2013). Inflammatory bowel disease and the risk of osteoporosis and fractures. The American Journal of Gastroenterology, 108(5), 712-722. https://doi.org/10.1038/ajg.2013.69
4. Lima, C. A., et al. (2015). Risk factors for osteoporosis in inflammatory bowel disease patients. World Journal of Gastroenterology, 21(12), 3616-3624. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4644885/
5. Zhou, T., et al. (2020). Bone mineral density in patients with ulcerative colitis. Clinical and Translational Medicine, 10(2), e137. https://doi.org/10.1002/ctm2.137
6. Nederlandse Vereniging voor Reumatologie. (2022). Richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie. https://richtlijnendatabase.nl
7. Nederlandse Vereniging voor Maag-Darm-Leverartsen (NVMDL). (2019). Richtlijn Inflammatoire Darmziekten bij volwassenen. https://richtlijnendatabase.nl
8. Compston, J., et al. (2019). Guidance for the diagnosis and management of osteoporosis. Osteoporosis International, 30, 3-44. https://doi.org/10.1007/s00198-018-4704-5