Je lijkt meer op hen dan je denkt. Wat we meenemen van wie we missen

Je doet een laurierblaadje in de soep, ook al weet je niet precies wat het toevoegt. Je moeder deed dat. Je bewaart schroeven in een oud potje, zoals je vader. En soms hoor je jezelf een zin zeggen die vroeger van je tante was. Met het ouder worden herkennen we zulke kleine erfenissen misschien steeds vaker. Rond Allerheiligen en Allerzielen staan we stil bij wie we missen. Maar op gewone dagen zijn ze er soms ook, in wat onze handen bijna vanzelf doen.

Je staat aan het fornuis en proeft.

Nog een beetje peper. Even roeren. Dan neem je een tweede lepel, want met de eerste heb je al geproefd. Dat hoorde zo, vroeger thuis.

Misschien maakte je moeder soep zonder recept. Een ui, wat prei, de groenten die er nog lagen. Als je vroeg hoeveel water erbij moest, zei ze: ‘Dat zie je toch?’

Destijds vond je dat een weinig bruikbaar antwoord.

Nu sta je zelf boven een kookpot. Iemand vraagt hoeveel water erbij moet.

En je zegt het.

Even glimlach je. Daarna misschien even niet.

Herinneringen zitten ook in je handen

Rond deze dagen krijgt herinneren een zichtbare plaats. Er zijn bloemen, kaarsen, graven die worden verzorgd. Voor veel mensen zijn dat waardevolle momenten: even tijd maken voor iemand die er niet meer is.

Maar herinneringen houden zich niet aan een kalender.

Ze kunnen opduiken wanneer je een tafel dekt. Wanneer je een hemd opvouwt. Wanneer je een plant verpot en onderaan eerst een potscherf legt, omdat je grootvader dat altijd deed.

Sommige dingen hebben we zo vaak gezien dat we ze zijn gaan overnemen. Zonder les, zonder afspraak en soms zonder het zelf te merken.

De manier waarop je een appel schilt. Hoe je een kind instopt. Dat je bij vertrek nog eens omkijkt of iedereen mee is.

Het zijn kleine gebaren. Toch kunnen ze iemand plots heel dichtbij brengen.

Soms merk je pas hoeveel iemand je heeft meegegeven wanneer je jezelf iets heel gewoons ziet doen.

‘Nu spreek je precies zoals je vader’

Het kan je zomaar worden gezegd.

Je geeft goede raad, trekt een wenkbrauw op of maakt een opmerking over het weer. Iemand aan tafel lacht: ‘Nu spreek je precies zoals je vader.’

Misschien protesteer je eerst. Je vader kon tenslotte behoorlijk koppig zijn.

Maar later denk je aan zijn stem. Aan de manier waarop hij een verhaal vertelde waarvan iedereen het einde al kende. En hoe hij toch wachtte tot iedereen luisterde.

We nemen ook woorden, humor en manieren van kijken mee.

Een vriendin die bij tegenslag altijd vroeg: ‘Wat kunnen we vandaag wél doen?’ Een tante die nooit iemand liet vertrekken zonder iets mee te geven. Een partner die onderweg graag van de hoofdweg afweek, gewoon om te zien waar een zijstraat uitkwam.

Jaren later sla je zelf zo’n straat in.

Hoe ouder we worden, hoe meer we herkennen

Misschien valt het je met het ouder worden vaker op hoeveel je hebt overgenomen. Van je ouders, maar ook van tantes, nonkels en andere mensen met wie je opgroeide.

Je hoort jezelf een goede raad geven waarbij je vroeger met je ogen rolde. Je maakt hetzelfde handgebaar als je moeder. Of je merkt dat je bezoek precies zo uitzwaait als die nonkel die altijd buiten bleef staan tot de auto uit het zicht was.

Wat ooit gewoon bij hen hoorde, herken je nu in jezelf.

Soms begrijp je hen ook wat beter. Waarom je vader zo graag wilde weten of iedereen veilig thuis was. Waarom je tante altijd te veel eten klaarmaakte.

Je hebt intussen zelf mensen om wie je bezorgd bent, kinderen die vertrekken of een huis dat na een bezoek weer stil wordt.

Dat betekent niet dat je overal hetzelfde over bent gaan denken. Maar door wat je zelf hebt meegemaakt, krijgen sommige herinneringen een andere betekenis.

En dan kun je op een heel gewone dag denken: nu begrijp ik waarom je dat deed.

Wat je vroeger een eigenaardigheid vond, herken je jaren later misschien als een gebaar van zorg.

Een recept is soms meer dan een recept

In veel families bestaan gerechten met een naam die je in geen enkel kookboek vindt.

De wafels van oma. De saus van papa. De rijstpap van tante Jeanne.

Wie ze probeert na te maken, ontdekt al snel hoeveel er nooit werd opgeschreven. Was dat een volle eetlepel? Moest het vuur lager? En wat bedoelde ze eigenlijk met ‘een goede scheut’?

Soms lukt het. Soms ontbreekt er iets, ook wanneer je alle ingrediënten hebt.

Aan tafel volgen de vergelijkingen.

‘Bij haar waren ze wat krokanter.’

‘Zij deed er volgens mij nog iets bij.’

‘Nee, dat heeft ze nooit gedaan.’

Voor je het weet, gaat het gesprek over de keuken van vroeger. Over de stoel waarop niemand anders mocht zitten. Over de schaal die alleen op zondag uit de kast kwam.

Het gerecht brengt een verhaal op tafel. Ook kinderen en kleinkinderen die iemand nauwelijks hebben gekend, kunnen zo iets over die persoon ontdekken.

Je hoeft niet alles te bewaren

Misschien herken je zulke warme gewoontes niet meteen. Misschien was de band met iemand ingewikkeld. Of merk je juist dat je bepaalde dingen bewust anders bent gaan doen.

Ook dat mag er zijn.

Je kunt de humor van je vader waarderen en zijn hardheid achter je willen laten. Je kunt het recept van je moeder koesteren zonder haar opvattingen over te nemen.

Je mag kiezen wat je verder wilt dragen.

Ook een gewoonte die ooit dierbaar was, mag veranderen. De kast hoeft niet voor altijd vol te blijven omdat iemand anders nooit iets weggooide. En je hoeft geen jaarlijks etentje in stand te houden als het vooral een verplichting is geworden.

Dat maakt wat je samen had niet kleiner.

‘Weet je van wie ik dat heb?’

Veel van die kleine erfenissen blijven onopgemerkt zolang niemand ernaar vraagt.

Je kleindochter ziet je een knoop aannaaien, maar weet niet van wie je dat leerde. Je zoon kent het gerecht, maar niet het verhaal van de persoon die het vroeger maakte.

Een eenvoudige zin kan genoeg zijn:

‘Weet je van wie ik dat heb?’

Dan vertel je hoe je moeder je leerde dat werkje rustig af te maken. Of hoe een buurman je ooit hielp met je eerste moestuin. Misschien komt er een mooi verhaal. Misschien vooral een grappig verhaal, over iets wat destijds grondig misliep.

Dat hoeft geen plechtig gesprek te worden. Het kan terwijl je aardappelen schilt of samen de afwas doet.

Een herinnering doorgeven begint soms met één zin: ‘Weet je van wie ik dat heb?’

Een klein gebaar voor deze dagen

Wie daar behoefte aan heeft, kan rond Allerheiligen en Allerzielen bewust tijd maken voor zo’n herinnering.

Misschien wil je:

• Een gerecht klaarmaken dat bij iemand hoorde.
• Een typische uitspraak opschrijven, met het verhaal erbij.
• Een lied beluisteren waar iemand van hield.
• Een vaardigheid doorgeven die je zelf van die persoon leerde.
• Aan tafel een kleine herinnering vertellen, ook als die vooral grappig is.

Voel je vrij om iets te kiezen, of om niets bijzonders te doen. Misschien heb je behoefte aan gezelschap. Misschien wil je liever even alleen zijn.

En als een vertrouwd gerecht of lied vandaag vooral pijn doet, hoef je jezelf daar niet doorheen te duwen.

De soep staat klaar

Intussen is de soep gaar.

Je zet de borden op tafel en roept dat iedereen mag komen. Iemand neemt een eerste lepel en zegt dat ze lekker is.

Je wilt al antwoorden dat er niets bijzonders aan is. Wat groenten, een ui, een laurierblaadje.

Dan zeg je: ‘Zo maakte mijn moeder ze altijd.’

Er wordt gevraagd hoe zij dat deed. Je vertelt. Over haar kookpot, over de hoeveelheden die ze nooit afwoog en over dat antwoord waar je vroeger weinig aan had.

Even later vraagt iemand om het recept.

Je kijkt naar de soep.

‘Ik zal het deze keer eens proberen op te schrijven.’

Wat doe jij nog altijd op de manier van iemand die je mist?