Whisky voor dummies

Whisky (Schots/Canadees) of whiskey (Iers/Amerikaans) is een sterkedrank die is gedistilleerd uit gegist graanbeslag en gerijpt op houten vaten. De naam komt van het Iers-Gaelische Uisce Beatha of Uisge Beatha en het Schots-Gaelische Uisge-beatha, wat 'levenswater' betekent.

Whisky rijpt nog verder in het vat

Van het graan wordt een beslag gemaakt, dat men vervolgens laat gisten. Gist zet de in het beslag aanwezige suikers om in alcohol. Zo ontstaat een vloeistof met een alcoholpercentage van ongeveer 7,5%. Deze vloeistof wordt gedistilleerd waardoor ongewenste stoffen verdwijnen en het alcoholpercentage stijgt. Vervolgens wordt ze verdund tot het alcoholpercentage 65% bedraagt, en in eikenhouten vaten opgeslagen om te rijpen. Na een bepaalde tijd (afhankelijk van de plaatselijke wetgeving) mag het distillaat whisky genoemd worden en wordt het gebotteld. Anders dan bij wijn stopt het rijpingsproces bij het bottelen en is de drank lang houdbaar zonder smaakverandering. De leeftijd van een whisky slaat daarom op de tijd dat hij gerijpt heeft.

Productieproces

Het productieproces van whisky kent verschillende stappen. Het proces begint met het bevochtigen van gerst waardoor de gerst zal ontkiemen tot mout. Dit heet mouten of malting.

Daarna worden de moutkorrels boven een open vuur, of met hete lucht gedroogd. Dit deel van het proces heeft grote invloed op de uiteindelijke smaak van een whisky aangezien de rookgeur diep doordringt in de moutkorrels. De voor het vuur gebruikte brandstof kan wel, of geen, turf bevatten.

Daarna worden de gedroogde korrels fijngemalen en wordt er vervolgens water aan toegevoegd. In het ontstane moutbeslag zal het zetmeel na verloop van tijd omgezet worden in suikers. De volgende belangrijke stap in het proces is het gisten van de suikers. Hierdoor ontstaat de alcohol in het moutbeslag. Het alcoholpercentage is dan nog niet veel hoger dan in bier en bedraagt ongeveer 7 tot 8%.

De laatste stap in het productieproces van whisky is het distilleren. Hierbij wordt de bekomen drank in een koperen potketel of roestvast stalen kolomketel verhit tot boven het kookpunt van alcohol. De verdampte alcohol wordt gekoeld en opgevangen waardoor deze een hoger alcoholpercentage heeft.

Dit distilleren wordt herhaald in een kleinere koperen potketel, waarna de dan ontstane whisky in eikenhouten vaten wordt opgeslagen om te rijpen. De ketels en vaten zijn van grote invloed op de smaak en het karakter van de whisky. Een minimale rijpingstijd voor een whisky is 3 jaar en 1 dag (volgens de Engelse wet, daarvoor heet het nog 'new make spirit'), maar vele whiskysoorten worden veel langer opgeslagen in de houten vaten. Een goede whisky kan wel 30 jaar opgeslagen worden voordat deze uiteindelijk gebotteld wordt en in de winkel komt te staan.

Schrijfwijze

De schrijfwijze is afhankelijk van de herkomst van de drank. Whiskey uit Ierland en de Verenigde Staten wordt met een e geschreven, whisky uit Schotland en Canada zonder e.

Scotch whisky

Scotch whisky is de officiële benaming voor whisky afkomstig uit Schotland zoals dat is vastgelegd in de Europese wetgeving. Whisky gemaakt in andere landen mag dus niet de benaming ‘Schotch whisky’ dragen.

Graanwhisky

Graanwhisky is gestookt uit om het even welke graansoort of een combinatie van graansoorten. Bijvoorbeeld tarwe, rogge, gerst of mais.

Malt whisky

Malt whisky is whisky die uitsluitend is gestookt uit gemoute gerst en niet uit andere graansoorten.

Single malt whisky

Tegenover de blended whisky's staan de single malt whisky's, die bestaan uit whisky's afkomstig van één distilleerderij. Deze whisky's hebben vaak een wat meer uitgesproken smaak; bijvoorbeeld de whisky's uit het westen van Schotland kenmerken zich door een zilte, jodiumachtige smaak.

Single malts worden gedistilleerd in koperen potketels. Tijdens het bereiden wordt de gerst verhit door de warmte en rookgassen van een vuur dat vaak met een deel turf gestookt wordt. Deze turf of juist het ontbreken ervan heeft een sterke invloed op de uiteindelijke smaak van de whisky.

Er zijn vier whiskygroepen die worden ingedeeld naar de geografische ligging van de distilleerderij:

* Highland malt; van de hooglanden boven de lijn Dundee-Greenock

* Lowland malt; uit het gebied ten zuiden van deze lijn

* Islay malt; van het eiland met die naam

* Campbeltown malt; van stokerijen op de Mull of Kintyre, dat is het zuidwestelijke gebied van het schiereiland Kintyre in Zuid West Schotland.

De Highland regio is erg groot en wordt vaak verder onderverdeeld in:

* Northern Highlands

* Western Highlands

* Eastern Highlands

* Speyside, in deze regio ligt de hoogste concentratie aan distilleerderijen.

* Islands (Arran, Mull, Jura, Skye, Orkney)

Ook elders in de wereld

Het maken van single malt whisky is niet enkel voorbehouden aan Schotland. Ook in andere landen wordt single malt whisky gemaakt, bijvoorbeeld in Japan, Brazilië, Frankrijk, Canada, India, Nieuw-Zeeland, in Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, op Tasmanië en zelfs in Nederland en België. In Wales wordt sinds enige jaren ook weer single malt whisky gemaakt, nadat de whisky-industrie daar 100 jaar had stilgelegen.

Wat is het ideale whiskyglas?

Het volgens velen ideale whiskyglas voor een single malt is een niet al te groot tulpvormig glas op een voetje. Het glas is dan klein genoeg om de geur niet al te snel te laten vervliegen, en groot genoeg om ook de neus mee te betrekken bij het nuttigen van de whisky. Het cognacglas voldoet over het algemeen ook prima.

Een single malt drinken uit een tumbler is volgens sommige kenners not done: de tumbler is geschikt voor whisky on the rocks (met ijs), en volgens hen dus niet voor een single malt. Maar uiteindelijk drinkt natuurlijk iedereen zijn whisky zoals hij wil. Overigens zijn er ook single-malt-distilleerderijen die kleine rechte glazen verkopen met hun logo er op.

Het toevoegen van een of enkele druppels water zet een proces in gang dat de geur beter vrijmaakt, en de smaak wat verzacht. Te veel water is echter funest, net als het gebruik van ijs, omdat de kou er voor zorgt dat de smaaksensatie minder wordt.