En Dirk, worden we straks allemaal effectief honderd jaar? Of zal het zo’n vaart niet lopen?
‘Dat hangt ervan af vanuit welk standpunt je het bekijkt. Als we de cijfers van de meeste Westerse overheden en ons eigen Planbureau bekijken en de voorspelling van de klassieke levensverwachting erbij nemen, dan denk ik dat we binnen vijftig jaar nog niet veel honderdjarigen zullen zien. Laat staan dat we allemaal 100 worden. Dat komt omdat de overheid een heel conservatieve definitie van levensverwachting gebruikt die niet de echte levensduur weerspiegelt. Als we zien hoe oud mensen effectief worden, dan ligt dat tussen de 5 en 11 jaar ouder dan wat de overheid voorspelt. De levensverwachting wordt dus onderschat.’
‘Daarnaast verwacht de overheid een afvlakking in de stijging van levensverwachting in de toekomst. In het verleden hebben we de kindersterfte en de sterfte op mature leeftijd relatief goed onder controle gekregen. De overheid meent echter dat we de sterfte op oudere leeftijd niet tegen hetzelfde tempo onder controle zullen krijgen. Dat is een visie die niet gedeeld wordt door mensen die optimistischer zijn. Er zijn genoeg demografen en experten die zeggen dat de evolutie van de afgelopen 150 jaar zal aanhouden en dan denk ik dat we vlotjes de 100 zullen halen. Ook in Silicon Valley voorspellen ze nu al dat 120 jaar niet langer de limiet is en dat de meerderheid van de bevolking binnen 30 jaar ouder dan 100 jaar zal worden. De kans is dus reëel dat we op termijn met velen 100 worden en ik meen dat we moeten denken vanuit dat perspectief.’
Hoe komt het dat de levensverwachting zo gestegen is?
‘Tot nu toe zijn we ervan uitgegaan dat het verlengen van het leven vooral te maken heeft met levensstijl. En dat een DNA bijvoorbeeld een DNA was en dat je daar weinig kunt aan veranderen. De laatste jaren kijkt men echter meer en meer naar wat men met het DNA kan doen en hoe we verschillende soorten data aan elkaar kunnen koppelen om voorspellingen te kunnen doen over de oorzaken van bepaalde ziektes. Ook door mens en machine aan elkaar te koppelen, ontstaan er meer mogelijkheden om op een actieve manier langer te leven. In Silicon Valley spreekt men nu al over transhumanisme – de mens die gekoppeld is aan de machine. Als we zo gaan denken, dan zal de levensverwachting nog verder stijgen tegen een ongekende snelheid.’
Moeten we nu 100 jaar worden als een vloek of als een zegen zien? In uw boek pleit u voor een optimistische visie.
‘Zoals we nu bezig zijn is er een mogelijkheid dat het een vloek wordt. Ik denk dan meteen aan vragen zoals: zullen de pensioenen betaalbaar blijven, wat gaan we doen met al die mensen die ziek worden, is het wel een goeie zaak dat mensen zo lang en hard moeten werken enz. We moeten ervan uitgaan dat de zaken echt zullen veranderen zodra we naar een langere levensverwachting gaan. En die 100 is voor mij dan een mijlpaal om te zeggen: “Het is nu dat we moeten veranderen en anders gaan denken. Anders zou die 100 inderdaad wel eens een vloek kunnen worden.”’
‘Maar we moeten van die 100 en meer ook een zegen maken. Mijn boek is dan ook een pleidooi om er op een positieve manier naar te kijken. Ik denk dat we vandaag nog te veel het jong zijn verheerlijken en het oud zijn veroordelen. In een maatschappij waar de levensverwachting stijgt, moeten we dat beeld bijstellen. Daarnaast moeten we de positieve zaken van een maatschappij waarin we langer gaan leven beklemtonen. De 50-plussers als doelgroep biedt bijvoorbeeld veel economische voordelen die we nog te weinig zien. Marketeers focussen nog te veel op de jonge doelgroep en te weinig op babyboomers (mensen geboren tussen 1945 en 1965). Dat is een foute visie. Als we namelijk de cijfers goed bekijken, dan zien we dat bijna de helft van onze economie op 50-plussers draait. Deze generatie heeft geld en ze geeft het ook uit. Als we dus vanuit een economisch standpunt op een negatieve manier naar oud zijn kijken, lopen we een groot deel van de economische mogelijkheden mis.’
‘Daarnaast is heel onze maatschappij gebaseerd op een sociaal model dat zegt dat we 25 jaar studeren, 45 jaar werken en dan gaan rusten. Als we dat model aanhouden, dan wordt ouder worden alleen maar een vloek. Mensen kunnen immers niet op pensioen gaan op 65 als we allemaal langer gaan leven. De pensioenleeftijd moet dus sowieso naar boven. Maar dan moeten we wel op een andere manier gaan werken met voldoende tijd voor ontspanning en rust. Bovendien zullen we levenslang moeten leren als we de snelle technologische evoluties willen bijbenen.’
Wat zijn de gevolgen en uitdagingen als we allemaal ouder worden? Op het vlak van de pensioenen en de zorg bijvoorbeeld?
‘Eén ding staat vast: we moeten sowieso langer werken. Tot 75 voor mensen die nu 20 zijn. Als we op pensioen willen gaan, dan zullen we bovendien nog meer moeten sparen. Ik denk ook dat we het werken op zich moeten heruitvinden zodat mensen langer kunnen werken en toch gelukkig zijn. In dat kader kijken onderzoekers vaak naar de zogenaamde ‘Blue Zones’. Dat zijn vijf regio’s in de wereld waar mensen langer leven. Wat blijkt nu? Mensen hebben er veel minder stress en blijven werken tot 100 of langer. Dat is één gevolg.’
‘
Er zijn heel veel uitdagingen. Bijvoorbeeld: hoe gaan we aan de jongeren tonen dat ze moeten blijven betalen voor de pensioenen van hun ouders. Ik denk daarom dat we een nieuw sociaal contract tussen de generaties nodig hebben. Ook op het vlak van gezondheid en de zorg zijn er uitdagingen. Vroeger was het zo dat een nieuw medicijn in het begin duur was en goedkoper werd naarmate meer mensen het gebruikten. De vraag is echter: zal die evolutie blijven voortduren? Als bepaalde medicijnen om langer jong te blijven duur blijven, dan evolueren we misschien naar een elitaire gezondheidszorg. We moeten dus de gezondheidszorg veel preventiever maken en meer inzetten op preventie van jongs af aan. Bovendien moeten we ervoor zorgen dat de technologie die gezonde jaren kan toevoegen aan een mensenleven voor zoveel mogelijk mensen betaalbaar blijft.’
Zijn er ook uitdagingen op het vlak van wonen? Kunnen we straks allemaal lang en gelukkig zelfstandig blijven wonen?
‘De woonmarkt is nu vooral een bouwmarkt. Ik voorspel een evolutie van de woonmarkt naar een markt die complementair is met de zorg, maar ook met de werkmarkt. Mensen zullen langer willen werken en langer in hun huis willen blijven werken. De woonmarkt zal dus evolueren naar een model waarin we langer thuis willen blijven en thuis willen verzorgd worden. Dat betekent dat huizen op een andere manier zullen ingericht worden met de laatste technologische snufjes die zorgverleners en familie verwittigen wanneer er iets mis is. In Amerika bijvoorbeeld zijn er nu al spiegels die detecteren wanneer iemand ziek begint te worden. Er treedt dan automatisch een systeem in werking dat de zorgverleners en familie verwittigt voordat iemand echt ziek wordt.’
Wanneer we allemaal 100 worden, dan vereist dit toch een andere visie op de maatschappij, neem ik aan?
‘Als je vandaag over de vergrijzing spreekt, dan lijkt het alsof je alleen maar spreekt over mensen die oud worden. Alsof jongeren nooit oud gaan worden. We isoleren het probleem nog te veel voor de oudere generaties. Ouder worden heeft echter een impact op alle generaties. Die visie maakt het onderwerp meer bespreekbaar in onze maatschappij.’
Wat is ten slotte volgens u het geheim van 100 worden?
‘Dat is een combinatie van verschillende zaken. De ene zegt dat 20 procent afhangt van de genen en 80 procent van de omgeving en onze levenswijze. Anderen zeggen dat het alleen maar genetisch is. Als we veronderstellen dat een groot deel afhangt van onze levenswijze, dan kunnen we er zelf veel aan doen door bijvoorbeeld gezonder te leven, meer te bewegen, anders te gaan werken enz. Die ‘Blue Zones’ zijn een mooie inspiratiebron voor een gezonde levenswijze. Een mediterraan dieet bijvoorbeeld blijkt toch wel een voorwaarde te zijn om langer te leven. Maar de succesformule is volgens mij toch een combinatie van een heel aantal zaken.’
Meer informatie over het boek Wat als we straks 100 worden? De uitdagingen van een lang leven vind je op deze website.
Dirk Schyvinck (1958) is socioloog van opleiding. Hij vervulde diverse nationale en internationale managementfuncties in de media-, marketing- en bankwereld. In Wat als we straks 100 worden? toont hij zich een pleitbezorger van dringende sociale innovatie naast de vernieuwingen op technologisch vlak.
Wat vind jij? Is 100 jaar worden een vloek of een zegen? Deel je mening hieronder!
