Nodig eens een eenzame uit…
Eenzaamheid is dodelijk, het is de conclusie van de Duitse gezaghebbende psychiater Manfred Spitzer in zijn nieuw boek ‘Eenzaamheid. De impact van sociaal isolement’. Ook in de studie ‘Kwetsbaar en eenzaam’ van het Nederlandse Cultureel Planbureau wordt op dit brandend actuele sociale thema ingezoomd. En op Canvas loopt momenteel de reeks 'Eenzaam' waarin Xavier Taveirne portretten van eenzame mensen uit verschillende generaties brengt.
De sociale maar ook lichamelijke en geestelijke impact van eenzaamheid wordt nog al te vaak onderschat. Het aloude motto ‘nodig eens een eenzame uit’ op het kerstfeest blijkt meer dan ooit noodzakelijk. In de studie die het Cultureel Planbureau in juni 2018 uitvoerde wordt al in de inleiding het probleem scherp gesteld en het verschil uitgelegd tussen eenzaam en alleen zijn.
“Eenzaamheid is bij uitstek iets om met anderen te delen”, klinkt het. “Dat is zeer raak getroffen, want eenzaamheid is verborgen in onze samenleving en bovendien nog vaak een taboe. Hoe goed bedoeld het ook lijkt, het heeft bijvoorbeeld weinig zin om een ‘gezellige avond voor eenzamen’ te organiseren. De kans is groot dat er niemand komt opdagen. Mensen noemen zichzelf zelden eenzaam, hooguit voelen ze zich af en toe een beetje alleen. Eenzaamheid is iets anders dan alleen zijn. Eenzaamheid is een vervelend gevoel, terwijl alleen zijn af en toe heel prettig kan zijn.”
Het Planbureau reikt een oplossing aan: “Het leed van eenzaamheid is persoonlijk, maar de remedie ligt vaak in de samenleving. De tegenhanger van eenzaamheid is samenzijn. Maar is eenzaamheid altijd een probleem? Mensen willen doorgaans een gelukkig leven leiden en tijdelijke gevoelens van eenzaamheid horen daar soms bij. Het gaat niet alleen om meer contacten, maar om betekenisvolle contacten. Eenzaamheid wordt niet altijd opgelost met meer ontmoetingen. Het gaat vooral om het ervaren van een zinvol bestaan in een samenleving waar je je thuis voelt.”
Taboe
Eenzaamheid is een thema dat nog steeds moeilijk bespreekbaar is. “Eenzaamheid wordt beschouwd als zowel een individueel als een maatschappelijk probleem met negatieve gevolgen voor de persoonlijke gezondheid en de maatschappelijke participatie”, weet het Planbureau. “Op eenzaamheid rust ook een taboe en het is lastig op te sporen. Het ontstaan van eenzaamheid lijkt een nauwelijks merkbaar geleidelijk proces van het opeen stapelen van risicofactoren zoals een kleiner wordend sociaal netwerk, ziek worden en minder regie ervaren over het leven. De omkering van deze factoren beschermen juist tegen eenzaamheid.”
Eenzaamheid is dodelijk
De Duitser Manfred Spitzer werkt al 21 jaar in zijn eigen psychiatrische kliniek in het Zuid-Duitse Ulm. In 2012 schreef hij de internationale bestseller ‘Digitale dementie’, een waarschuwing voor de gevolgen van computergebruik en sociale media bij kinderen. In 2003 las hij een studie waarin werd aangetoond dat eenzaamheid letterlijk ook pijn kan doen.
“Het probleem is dat we kunnen zien dat eenzame patiënten letterlijk pijn leiden, maar dat we die pijn niet altijd in het lichaam kunnen lokaliseren”, zegt hij. “We weten intussen dat eenzaamheid tot stress kan leiden, en die is wel meetbaar. Hoe eenzamer je bent, hoe meer stresshormonen in je bloedbaan circuleren.”
In zijn boek ‘Eenzaamheid. De impact van sociaal isolement’ gaat Spitzer nog een stapje verder. Hij stelt onomwonden dat eenzaamheid twintig procent dodelijker dan roken en zelfs dubbel zo dodelijk als alcohol is. “Het is een niet erkende ziekte, een van de meest dwingende problemen van onze samenleving. Eenzaamheid is de killer nummer één van onze moderne samenleving.”
Ook Spitzer hamert op het taboe dat op eenzaamheid rust. “Mensen praten er niet over. Wie durft toe te geven dat hij eenzaam is, zal geen ‘likes’ scoren…”
Besmettelijk
“Maar dat is nog niet alles”, gaat Spitzer verder. “Recent is ontdekt dat eenzaamheid ook besmettelijk kan zijn, net als een virale ziekte. Het is intussen bewezen dat mensen die zich eenzaam voelen er anderen kunnen mee ‘besmetten’. Anders gesteld: je gaat je zelf ook eenzaam voelen als je vaak omgaat met eenzame mensen.”
Niet alleen ouderen
We zijn geneigd te denken dat eenzaamheid vooral ouderen treft. “Daar komt inderdaad veel sociale isolatie voor, vooral bij weduwen. Maar die kunnen daar doorgaans goed mee omgaan. Op de honderd weduwen zijn er hooguit vijf tot acht echt eenzaam. Kijk je naar de groep jongeren, dan vind je bij honderd meisjes misschien twintig eenzamen. Ze hebben ook niet geleerd om er over te praten. In een tijd waar je op sociale media alleen het beste van jezelf toont, is het ‘not done’ om voor je eenzaamheid uit te komen.”
'Eenzaam' op Canvas
Eenzaamheid is een van de grote, maar vaak verborgen problemen van onze tijd. Xavier Taveirne maakt het taboe bespreekbaar in een reeks portretten van eenzame mensen uit alle generaties, van jongeren tot bejaarden. De uitzending loopt momenteel op Canvas.
Eenzaamheid is een van de grote plagen van de 21ste eeuw, klinkt het bij Canvas. Zowel in de politiek als in de wetenschappen verschijnt het thema steeds vaker op de radar. In het Verenigd Koninkrijk stelden ze een minister van Eenzaamheid aan en ook Sint-Truiden kreeg zijn eigen schepen om deze problematiek aan te pakken. Cijfers uit een recent onderzoek klinken dan ook zwaar: 46 procent van de Belgen voelt zich regelmatig eenzaam.
Ook Xavier Taveirne stelde dat vast. Zowel in zijn gesprekken voor Radio 1 als gewoon op straat en op café merkte hij dat een heleboel mensen zich eenzaam voelen.
Eenzaamheid wordt vaak geassocieerd met bejaarde mensen die alleen op hun flatje wonen of stilaan wegkwijnen in een verzorgingstehuis. Maar dat is slechts een deel van het probleem. Eenzaamheid komt voor bij alle leeftijden.
Xavier Taveirne: “Je hebt het clichébeeld van eenzame mensen in rusthuizen, maar het zit overal. Elk geval is anders. Wij gaan de definitie van eenzaamheid niet vastleggen. Als mensen zeggen dat ze eenzaam zijn, dan zijn ze dat ook."
"Er is de diepgewortelde eenzaamheid waarbij je de hele week niemand ziet. Maar het gaat net zo goed over de tiener die sociaal is, op café gaat, en daarna thuiskomt en denkt: niemand begrijpt mij. Het gaat over nieuw samengestelde gezinnen waarbij je als ouder één week op twee de ‘fabriek’ draaiend houdt, om dan in je kinderloze week te denken: wie ben ik eigenlijk?"
Daarom besloot Xavier Taveirne om in vier afleveringen te gaan praten met mensen uit vier verschillende generaties.
Disclaimer: De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene, onafhankelijke duiding en kan persoonlijk of professioneel advies niet vervangen. Voor onze wetenschappelijke artikels baseren we ons steeds op betrouwbare bronnen en de laatste beschikbare inzichten. Bij vragen over je gezondheid, financiële situatie of andere belangrijke beslissingen neem je best contact op met een bevoegde professional.
