Veronika Sjinkarenko
Over het goede en het kwade.
Wij mensen zijn een vreemd soort 'beestje'. Je zou kunnen stellen dat we tegelijkertijd goed en slecht zijn. Dit is een gegeven dat sinds oudsher filosofen, theologen, psychologen ... en ons allemaal bezighoudt. We trachten inzicht in onszelf te krijgen.
Hoe komt het dat we iemand in nood helpen? Of niet?Hier in dit artikel houden we het simpel én praktisch. We gaan het hebben over ons gedrag in 'noodsituaties'. Hoe komt het dat we iemand in nood helpen? Of niet? Hoe komt het dat we in staat zijn een ander (de meest) wrede dingen aan te doen? En hoe pakken we het best aan om zelf aan een hachelijke situatie te ontsnappen.
Jij niet, denk je?
Na de Tweede Wereldoorlog waren mensen met verstomming geslagen door de gruwelen van de oorlog. Ze vroegen zich af hoe het mogelijk was dat 'mensen' tot zulk soort 'onmenselijk' gedrag in staat waren. Als we op tv naar beelden kijken van Afghanistan of Syrië begrijpen we ook niet waarom mensen zo wreed zijn tegen elkaar...
Ze vroegen zich af hoe het mogelijk was dat 'mensen' tot zulk soort 'onmenselijk' gedrag in staat waren.Experiment van Milgram.
De vermaarde psycholoog Milgram onderzocht de invloed van autoriteit op ons gedrag. Met een heel simpel experiment liet hij zien dat mensen in staat zijn om iemand anders pijn te doen. Het experiment wilde onze bereidheid meten om te doen wat een gezaghebbende ons opdraagt, ook al is dat in strijd met ons persoonlijk geweten. Met een heel simpel experiment liet hij zien dat mensen in staat zijn om iemand anders pijn te doen.
Bij het experiment ging 65% van de mensen over hun eigen grenzen en deden ze een ander (veel) pijn. Ook al hadden ze op voorhand gezegd dat ze niemand nooit pijn zouden doen.
Onbekend is onbemind?
Het blijkt veel eenvoudiger om iemand schade te berokkenen wanneer je de persoon niet kent. Die persoon is dan slechts 'een ander'.
En wanneer mensen opgaan in een massa, zijn ze in staat om gruweldaden te plegen die ze anders zelfs nooit zouden overwegen. Wanneer er veel mensen opgehitst worden voelt ieder individu zich persoonlijk veel minder verantwoordelijk voor zijn eigen gedrag. Ze lijken hun verantwoordelijkheid af te geven aan het gedrag van de groep. Wanneer mensen maskers dragen (denk aan de Ku Klux Clan) wordt dit helemaal erg.
Omstaanderseffect.
"In de stad zouden ze je op straat laten sterven zonder te helpen", wordt wel eens gezegd. Velen blijken van mening dat stadsmensen asocialer zijn dan mensen die in kleinere gemeenten wonen en niet begaan met hun medemens.
"In de stad zouden ze je op straat laten sterven zonder te helpen."Maar dat is onjuist. Onderzoek toont aan dat stadsmensen niet meer of minder hulpvaardig zijn dan mensen uit een kleine gemeente. Of iemand hulp krijgt in nood of niet, is wél sterk afhankelijk van het aantal mensen dat er getuige van is. Hoe meer mensen 'zien' dat er iets gebeurt, hoe geringer de kans dat iemand het initiatief neemt om hulp te bieden of in te grijpen als dat nodig is.
Als er één schaap over de dam is...
Hoe is dat 'kuddegedrag' of 'omstaanderseffect' te verklaren? Wie alleen is en iemand in nood ziet, weet dat hij verantwoordelijk is. Er is niemand anders om te helpen. Maar als we met een grote groep zijn, vermoeden we dat iemand anders wel verantwoordelijkheid zal nemen en wachten we af.
Kan je je voorstellen dat iemand heel ziek op de Antwerpse Meir ligt en er niemand stilstaat? Niemand die de ambulance belt? Niemand die de persoon aanspreekt? Dat is echter absoluut geen ondenkbare situatie.
Onbekend is onbemind.
Hier zijn twee processen aan het werk die nauw met elkaar verbonden zijn. Ten eerste het feit dat we de zieke persoon waarschijnlijk niet kennen. 'Onbekend is 'onbemind'. Vroeger, toen we nog in kleine nederzettingen woonden, kwam dit verschijnsel niet voor. We wisten dat dit Marie was en die Louise. We wisten ook dat Louise niet zo maar op straat zou liggen. En als dat zou gebeuren dat ze dringend hulp nodig had.
We wisten ook dat Louise niet zo maar op straat zou liggen.In onze huidige maatschappij is het onmogelijk om iedereen te kennen. Dus in het geval we iemand op straat zien liggen, gaan we eerst kijken wat anderen doen. Dat is dan het tweede proces van ons menselijk gedrag als 'kuddebeest'. Als anderen gewoon doorlopen interpreteren we dat gedrag als signaal dat er 'geen gevaar' is. Als iedereen rustig verder wandelt en het probleem 'negeert' zal er wel 'niets aan de hand' zijn. Misschien is die persoon niet gewond of ziek, maar heeft hij een glaasje te veel op, slaapt hij om welke reden dan ook op straat, of...
Neem je verantwoordelijkheid.
Nu we weten hoe we sociaal een beetje in elkaar zitten, kunnen we kiezen voor een ander gedrag. We kunnen er in noodsituaties voor zorgen dat een ander hulp krijgt... Maar ook dat we zélf hulp krijgen als dat nodig is.
Psychologische E.H.B.O.
- Neem initiatief en praat.
Maak verbaal duidelijk dat er een noodsituatie is. Zeg letterlijk: "Ik heb hulp nodig" of "deze man/vrouw is heel ziek". - Verdeel taken.
Als je duidelijk hebt gemaakt dat er een probleem is, zorg er dan voor dat mensen er niet naar blijven kijken maar ook iets doen. Dat doe je door zelf het voorbeeld te geven en hulp te bieden. Wijs ook iemand aan om iets te doen, zoals de politie en/of ambulance bellen, water halen, een deken zoeken, …
Zelf in de problemen?
Erg genoeg spelen ons kuddegedrag en het feit dat de mensen je niet kennen ook als je zelf in de problemen zit. Dus daarbij helpt bovenstaande techniek even goed. Blijf niet in het ijle hulp vragen, maar spreek mensen persoonlijk aan: 'Ik heb dit of dat? Wilt u voor mij een ambulance bellen? Kan u voor mij water gaan halen zodat ik mijn medicatie kan nemen?
Maak het persoonlijk.
Weet dat het voor een ander veel eenvoudiger is om jou schade te berokkenen wanneer hij jou niet kent.
Vertel je naam, hoe oud je kinderen zijn, het ras van je hond, je hobby's... Dan blijf je zo maar "een ander" voor hem of haar. Dus, het is niet te hopen, maar als je ooit in een situatie verzeild raakt waarin je wordt bedreigd en je hebt de mogelijkheid om te praten, denk er dan aan om jezelf tot 'een mens' te maken. Vertel je naam, hoe oud je kinderen zijn, het ras van je hond, je hobby's… Of je je eigen naam geeft of een 'fake' naam, maakt allemaal niet uit. Verzin er maar op los, laat de ander beleven dat je écht ook een mens bent. Dat zou je hachje kunnen redden.
Tot de volgende,
Veronika.
Zij biedt gedragstherapeutische en oplossingsgerichte behandelingen aan: to-the-point en kortlopend. Ze komt aan huis in de regio van Brasschaat. Daarnaast doet ze ook online behandelingen.
